Η πρόσφατη επίσκεψη του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς στο Πεκίνο, η πρώτη του επίσημη στην Κίνα, είχε έντονο συμβολισμό. Ο Μερτς εντάχθηκε σε μια ολοένα αυξανόμενη ροή δυτικών ηγετών – μετά τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στα τέλη του 2025 και τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ στις αρχές του 2026 – που αναζητούν συνάντηση στην κινεζική πρωτεύουσα. Ακόμη και ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται στο Πεκίνο περίπου τον Μάρτιο με Απρίλιο.
Αυτή η χορογραφία αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη γεωπολιτική πραγματικότητα: εν μέσω φόβων για έναν εμπορικό πόλεμο σε δύο μέτωπα με τις δύο υπερδυνάμεις του κόσμου, οι κορυφαίες οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης επανεξετάζουν την λογική της αντιπαράθεσης και του οικονομικού αποχωρισμού.
Η επίσκεψη του Μερτς πραγματοποιήθηκε υπό το βάρος τριών συγκλινουσών πιέσεων. Η Γερμανία αντιμετωπίζει εγχώρια οικονομική στασιμότητα, ταραγμένες διατλαντικές σχέσεις και μια βαθύτερη ανάγκη για επαναπροσδιορισμό της σχέσης της με την Κίνα. Η προηγούμενη “φλερτ” του Βερολίνου με τον “de-risking” (μείωση κινδύνων) και τον “decoupling” (αποσύνδεση) γεννήθηκε από γεωπολιτική ανησυχία. Ωστόσο, καθώς το κόστος συσσωρεύεται – βιομηχανική συρρίκνωση, συρρικά πτωτικές εξαγωγικές αγορές και απώλεια ανταγωνιστικότητας – ο πολιτικός κόσμος της Γερμανίας φαίνεται να έχει καταλήξει σε ένα νηφάλιο συμπέρασμα: ο στρατηγικός αποχωρισμός από την Κίνα δεν αποτελεί βιώσιμη μακροπρόθεσμη πολιτική για τη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ.
Οι διπλοί στόχοι της επίσκεψης τέθηκαν με σαφήνεια. Από τη μία πλευρά, το Βερολίνο επιδίωξε την ενίσχυση της οικονομικής και εμπορικής συνεργασίας. Από την άλλη, στόχευε στη διεξαγωγή ουσιαστικών διαβουλεύσεων σε διεθνή ζητήματα, από τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες έως τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Κάτω από τη διπλωματική γλώσσα κρύβεται μια θεμελιώδης ένταση. Το Πεκίνο εκφράζει σταθερά ανησυχία για την υπερβολική ασφάλεια των οικονομικών σχέσεων και τους δυτικούς περιορισμούς εξαγωγών σε προϊόντα υψηλής τεχνολογίας. Η Γερμανία, εν τω μεταξύ, τονίζει τη μείωση των εξαρτήσεων, την αντιμετώπιση των εμπορικών ανισορροπιών και τη σύσφιξη της διαχείρισης των εξαγωγών. Αυτές οι θέσεις δεν είναι εύκολα συμβατές, αλλά πλέον δεν αντιμετωπίζονται ως λόγοι αποδέσμευσης. Αντιθέτως, γίνονται αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Το οικονομικό πλαίσιο είναι καθοριστικό. Η Κίνα έγινε για άλλη μια φορά ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Γερμανίας το 2025, εκτοπίζοντας τις ΗΠΑ, όπως συνέβαινε από το 2016 έως το 2023. Αγαθά αξίας 170,6 δισεκατομμυρίων ευρώ εισήλθαν από την Κίνα στη Γερμανία – αύξηση 8,8% ετησίως – ενώ οι γερμανικές εξαγωγές προς την Κίνα μειώθηκαν κατά 9,7% φτάνοντας τα 81,3 δισεκατομμύρια ευρώ. Η ανισορροπία είναι εντυπωσιακή, και ο Μερτς παραδέχτηκε ανοιχτά ότι το εμπορικό έλλειμμα με το Πεκίνο έχει τετραπλασιαστεί από το 2020. Παρόλα αυτά, το ευρύτερο μήνυμα είναι αδιαμφισβήτητο: παρά την πολιτική ρητορική, η οικονομική βαρύτητα τραβάει το Βερολίνο προς τα ανατολικά.
Η δύσκολη θέση της Γερμανίας είναι ιδιαίτερα εμφανής στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας. Κάποτε το αδιαμφισβήτητο έμβλημα της γερμανικής βιομηχανικής υπεροχής, ο κλάδος αντιμετωπίζει πλέον τρομερούς Κινέζους ανταγωνιστές στα ηλεκτρικά οχήματα. Οι Κινέζοι κατασκευαστές θέτουν τον ρυθμό στην ενσωμάτωση μπαταριών, στα λογισμικά οικοσυστήματα και στην ανταγωνιστική τιμολόγηση. Για τις γερμανικές εταιρείες, η Κίνα δεν είναι πλέον απλώς μια αγορά· είναι ένα εργαστήριο καινοτομίας και ένα σημείο αναφοράς για την τεχνολογική προσαρμογή. Το στρατηγικό ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει εμπλοκή, αλλά πώς.
Ο Μερτς δεν ταξίδεψε μόνος. Τη συνοδεία του αποτελούσαν περίπου 30 ανώτεροι επιχειρηματικοί ηγέτες – ισχυροί παράγοντες από τις Volkswagen, Siemens, BMW, Bayer και Adidas – καθιστώντας την μια από τις μεγαλύτερες γερμανικές εταιρικές αντιπροσωπείες που επισκέφθηκαν την Κίνα από την εποχή της Άνγκελα Μέρκελ. Το μήνυμα ήταν άμεσο: η γερμανική βιομηχανία θεωρεί την κινεζική αγορά απαραίτητη. Σύμφωνα με το Γερμανικό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο, πάνω από το ήμισυ των γερμανικών επιχειρήσεων στην Κίνα σχεδιάζουν να εμβαθύνουν τους δεσμούς τους μέσω στρατηγικών συνεργασιών ή κοινοπραξιών. Ο ιδιωτικός τομέας έχει ουσιαστικά ψηφίσει κατά του αποχωρισμού.
Διπλωματικά, η επίσκεψη απέφερε απτά αποτελέσματα. Οι συναντήσεις με τον πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ και τον πρωθυπουργό Λι Κιάνγκ κορυφώθηκαν με κοινή δήλωση και την υπογραφή συμφωνιών συνεργασίας που κάλυπταν την πράσινη μετάβαση, τις τελωνειακές διαδικασίες, τον αθλητισμό και τα μέσα ενημέρωσης. Η κυριότερη εμπορική ανακοίνωση ήταν η προγραμματισμένη αγορά από την Κίνα έως και 120 αεροσκαφών Airbus, μια συμφωνία με σαφές συμβολικό και οικονομικό βάρος. Οι συμφωνίες μεγάλης κλίμακας όχι μόνο σταθεροποιούν τις εφοδιαστικές αλυσίδες, αλλά ενισχύουν και την αλληλεξάρτηση σε μια εποχή που ο κατακερματισμός φαίνεται να είναι ο παγκόσμιος κανόνας.
Ο Μερτς διατύπωσε τη βασική φιλοσοφία με αξιοσημείωτη ειλικρίνεια. Η Γερμανία, δήλωσε, επιθυμεί να συνεχίσει να επωφελείται από τις ανοιχτές αγορές. Ισχυρότερη κινεζική εγχώρια ζήτηση – δυνητικά διευκολυνόμενη από μέτρια ανατίμηση του νομίσματος – θα μείωνε τις εμπορικές εντάσεις και τις δομικές ανισορροπίες. Εντός αυτής της διατύπωσης, υποδηλώνεται η αναγνώριση του Βερολίνου ότι ο εξαναγκαστικός αποχωρισμός θα προκαλούσε δυσανάλογη ζημία στην ίδια τη Γερμανία. Σε μια παγκόσμια οικονομία όπου οι αλυσίδες αξίας είναι βαθιά αλληλένδετες, ο απότομος διαχωρισμός είναι οικονομικά παράλογος.
Πέρα από το Πεκίνο, ο Μερτς ταξίδεψε στο Χανγκζού για να επισκεφθεί την Unitree Robotics, μια κορυφαία κινεζική εταιρεία ρομποτικής. Η στάση ήταν περισσότερο από τελετουργική. Σήμαινε αναγνώριση της τεχνολογικής δυναμικής της Κίνας και του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος στην προηγμένη κατασκευή και την αυτοματοποίηση που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη. Το γερμανικό βιομηχανικό μοντέλο εξαρτάται από την τεχνολογική ηγεσία. Η παρατήρηση της ταχείας ανόδου της Κίνας από πρώτο χέρι υπογραμμίζει την ματαιότητα της προσπάθειας απομόνωσης τέτοιων δυνατοτήτων μόνο μέσω περιοριστικών μέτρων. Η μάθηση, η προσαρμογή και η συν-ανάπτυξη προτύπων μπορεί να αποδειχθούν πιο αποτελεσματικά από την αμυντική οπισθοχώρηση.
Ο Σι Τζινπίνγκ, από την πλευρά του, πλαισίωσε τη σχέση σε στρατηγικούς όρους. Η Κίνα υποστηρίζει την Ευρώπη στην αναζήτηση μεγαλύτερης αυτονομίας και ισχύος, δήλωσε, ενθαρρύνοντας την προσήλωση σε μια συνεργασία που βασίζεται στην ανοιχτότητα, την συμπερίληψη και το αμοιβαίο όφελος. Η γλώσσα αυτή ευθυγραμμίζεται με τον δικό της λόγο της ΕΕ για στρατηγική αυτονομία. Σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον και μια διαλυόμενη τάξη, η ικανότητα της Δυτικής Ευρώπης να ελίσσεται ανεξάρτητα περιορίζεται εάν ορίζεται αποκλειστικά μέσω της αντιπαράθεσης με την Κίνα ή της ευθυγράμμισης με την πολιτική των ΗΠΑ.
Το ευρύτερο γεωπολιτικό υπόβαθρο οξύνει το διακύβευμα. Οι διατλαντικές σχέσεις εισέρχονται σε μια νέα περίοδο αβεβαιότητας. Οι προστατευτικές τάσεις εντός της ΕΕ περιπλέκουν την εσωτερική συναίνεση. Η Γερμανία, ως η μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ, και η Κίνα, ως η δεύτερη μεγαλύτερη παγκοσμίως – ενώ η Γερμανία κατατάσσεται τρίτη παγκοσμίως – φέρουν δυσανάλογο βάρος στη διαμόρφωση των ευρασιατικών οικονομικών ροών. Η διμερής τους δυναμική επηρεάζει όχι μόνο τους όγκους εμπορίου, αλλά και τα ρυθμιστικά πρότυπα, τα τεχνολογικά οικοσυστήματα και την χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική.
Η φράση “ψυχρή πολιτική, καυτή οικονομία” αποτυπώνει το παράδοξο. Η πολιτική δυσπιστία επιμένει, ενισχυμένη από τις συζητήσεις περί ασφάλειας και τις ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ωστόσο, η οικονομική αλληλεξάρτηση συνεχίζει να βαθαίνει. Η αναδυόμενη προσέγγιση δεν είναι αφελής επαναπροσέγγιση, αλλά σταθμισμένος πραγματισμός. Η μελλοντική συνεργασία πιθανόν να υιοθετήσει ένα υβριδικό μοντέλο: διαχείριση του ανταγωνισμού, ενώ διεύρυνση της συνεργασίας σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος. Αντί για μια απλή δυναμική αγοραστή-πωλητή, το Βερολίνο και το Πεκίνο μπορεί να επιδιώξουν τη συν-καθιέρωση προτύπων σε νέες ενεργειακές τεχνολογίες, πλαίσια διακυβέρνησης της Τεχνητής Νοημοσύνης και άνοιγμα χρηματοπιστωτικών αγορών.
Η δέσμευση του Μερτς για την επανεκκίνηση του μηχανισμού διαλόγου κυβέρνησης-προς-κυβέρνηση – ο οποίος έχει σταματήσει από την πανδημία Covid-19 – αποτελεί παράδειγμα μετατόπισης από τη συμβολική απομάκρυνση στην δομημένη εμπλοκή. Ο θεσμοθετημένος διάλογος μειώνει τις παρεξηγήσεις και παρέχει χώρο για την αντιμετώπιση των παραπόνων πριν κλιμακωθούν σε εμπορικές διαμάχες. Σε μια κατακερματισμένη τάξη όπου τα πολυμερή πλαίσια πιέζονται, οι διμερείς μηχανισμοί αποκτούν στρατηγική σημασία.
Τίποτα από αυτά δεν εξαλείφει τις τριβές. Οι εμπορικές ανισορροπίες παραμένουν πολιτικά ευαίσθητες. Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες για την πρόσβαση στην αγορά και τις βιομηχανικές επιδοτήσεις θα συνεχιστούν. Οι αντιρρήσεις της Κίνας για τους ελέγχους εξαγωγών και την ασφάλεια του εμπορίου θα συνεχίσουν να αναδύονται. Ωστόσο, ο επαναπροσδιορισμός που βρίσκεται σε εξέλιξη στο Βερολίνο υποδηλώνει μια αναγνώριση ότι η αντιπαράθεση χωρίς μια βιώσιμη εναλλακτική εμπορική αρχιτεκτονική είναι μη βιώσιμη.
Ο γερμανικός πολιτικός κόσμος φαίνεται να έχει αφομοιώσει μια βασική αριθμητική. Ο αποχωρισμός από την Κίνα δεν θα αποκαταστήσει τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, δεν θα μειώσει το κόστος ενέργειας, ούτε θα αναζωογονήσει την εξαγωγική ανάπτυξη. Αντιθέτως, θα επιδεινώσει την οικονομική ευθραυστότητα σε μια εποχή που ο εγχώριος δημοσιονομικός χώρος είναι περιορισμένος και οι δημογραφικές πιέσεις επίκεινται. Η στρατηγική συνεργασία, αντιθέτως, προσφέρει μόχλευση: πρόσβαση σε μια τεράστια καταναλωτική αγορά, συμμετοχή σε ταχέως εξελισσόμενα τεχνολογικά οικοσυστήματα και επιρροή στα αναδυόμενα παγκόσμια πρότυπα.
Υπό αυτή την έννοια, η επίσκεψη του Μερτς σηματοδοτεί λιγότερο μια στροφή και περισσότερο μια ομαλοποίηση. Η εποχή της ιδεολογικής ευφορίας για τον οικονομικό διαχωρισμό δίνει τη θέση της σε έναν πραγματιστικό επαναπροσδιορισμό. Το Βερολίνο αναγνωρίζει τους περιορισμούς και επανυπολογίζει τα συμφέροντα. Σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από αστάθεια και ανταγωνισμό, οι άκαμπτες διχοτομίες είναι δαπανηρές πολυτέλειες.
Η γερμανο-κινεζική σχέση θα παραμείνει περίπλοκη, διαμορφωμένη από τον ανταγωνισμό όσο και από τη συνεργασία. Ωστόσο, το υποκείμενο κίνητρο της ανανεωμένης εμπλοκής του Βερολίνου γίνεται όλο και πιο σαφές. Αντιμέτωπη με οικονομικούς ανέμους και γεωπολιτικό κατακερματισμό, η Γερμανία επαννακαλύπτει ότι η βιώσιμη ευημερία απαιτεί στρατηγική ισορροπία αντί για στρατηγική ρήξη. Ο επαναπροσδιορισμός που βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη ενδέχεται να μην επιλύσει κάθε ένταση, αλλά αντικατοπτρίζει μια απλή αναγνώριση: η εμπλοκή δεν είναι αδυναμία.
