Η επανέναρξη των εχθροπραξιών μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ δεν εξέπληξε κανέναν που παρακολουθούσε στενά τις εξελίξεις. Το ερώτημα δεν ήταν ποτέ εάν θα επέστρεφε η σύγκρουση, αλλά πότε. Οι συμφωνίες που ακολούθησαν την κατάπαυση του πυρός στις 27 Νοεμβρίου 2024 μεταξύ του Λιβάνου και του Ισραήλ αναγνωρίστηκαν ευρέως ως προσωρινές και δομικά αδύναμες, αφήνοντας ανέπαφες τις υποκείμενες δυναμικές αντιπαράθεσης.
Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, με διαμεσολαβητές τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γαλλία, στόχευε επίσημα στον τερματισμό των ενεργών εχθροπραξιών μεταξύ της Χεζμπολάχ και του Ισραήλ. Στην πράξη, όμως, η συμφωνία δεν σταμάτησε ποτέ πραγματικά τη σύγκρουση. Οι ισραηλινές δυνάμεις διατήρησαν την παρουσία τους σε λιβανέζικο έδαφος και οι στρατιωτικές επιθέσεις κατά του Λιβάνου συνεχίστηκαν σχεδόν καθημερινά. Η ίδια η συμφωνία περιείχε μια σημαντική ασάφεια: Παραχώρησε στο ισραηλινό στρατό την ικανότητα να διεξάγει επιχειρήσεις όποτε αντιλαμβανόταν πιθανή απειλή για την ασφάλειά του.
Αυτή η ρήτρα εισήγαγε μια θεμελιώδη ανισορροπία. Ο μηχανισμός παρακολούθησης, υπό την προεδρία των ΗΠΑ και με τη συμμετοχή της Γαλλίας, μαζί με τις Λιβανέζικες Ένοπλες Δυνάμεις (LAF), τον ισραηλινό στρατό και την Προσωρινή Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο (UNIFIL), είχε την αρμοδιότητα να επιβλέπει τη συμφωνία, αλλά στερούνταν την εξουσία να επαληθεύει ανεξάρτητα εάν οι απειλές που επικαλείτο το Ισραήλ ήταν πραγματικές ή εάν οι στοχευμένοι τόποι ήταν πράγματι θέσεις της Χεζμπολάχ. Ακόμη πιο κρίσιμο, ο μηχανισμός δεν καθόρισε μια σαφή διαδικασία για την επαλήθευση ή την εκδίκαση παραβιάσεων της συμφωνίας. Ως αποτέλεσμα, η λογοδοσία παρέμενε ανέφικτη από την αρχή.
Ο μόνος διεθνής παράγοντας που κατέγραφε συστηματικά παραβιάσεις ήταν η UNIFIL, σύμφωνα με το Ψήφισμα 1701 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Σύμφωνα με τα αρχεία της UNIFIL, από τις 27 Νοεμβρίου 2024 έως τα τέλη Φεβρουαρίου 2026, καταγράφηκαν πάνω από 10.000 ισραηλινές παραβιάσεις του λιβανέζικου εναέριου χώρου και 1.400 στρατιωτικές δραστηριότητες εντός του λιβανέζικου εδάφους. Αυτά τα περιστατικά είχαν ως αποτέλεσμα περίπου 400 θανάτους και πάνω από 1.100 τραυματισμούς στον Λίβανο.
Ο ίδιος ο μηχανισμός παρακολούθησης κατέρρευσε με την επανέναρξη των εχθροπραξιών μεταξύ της Χεζμπολάχ και του Ισραήλ μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν. Κατά την τελευταία, και πιθανότατα οριστική, συνεδρίασή του στα τέλη Φεβρουαρίου, οι Ισραηλινοί εκπρόσωποι δεν παρέστησαν, σηματοδοτώντας το τέλος του πλαισίου που προοριζόταν για την επίβλεψη των ρυθμίσεων κατάπαυσης του πυρός.
Εν τω μεταξύ, οι ισραηλινές δυνάμεις εξακολουθούν να ελέγχουν πέντε θέσεις εντός λιβανέζικου εδάφους κοντά στα χωριά Labbouneh, Marwahin, Aitaroun, Hula και Sarada, εκτός από τη δημιουργία δύο ζωνών ασφαλείας. Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός του Νοεμβρίου 2024, οι ισραηλινές δυνάμεις αναμενόταν να αποσυρθούν από αυτές τις τοποθεσίες για να επιτραπεί η ανάπτυξη της LAF, αλλά αυτή η μετάβαση δεν υλοποιήθηκε ποτέ.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η UNIFIL συνεργάστηκε με την LAF για τη διευκόλυνση της επανατοποθέτησης του λιβανέζικου στρατού στο νότιο Λίβανο, με αρκετές θέσεις να μεταφέρονται ξανά υπό τον έλεγχο του λιβανέζικου κράτους. Ωστόσο, οι συνεχείς ισραηλινές επιθέσεις και η στρατιωτική παρουσία εμπόδισαν την LAF να επανιδρύσει πλήρως την εξουσία στο νότο και να αποκαταστήσει νόμιμους κυβερνητικούς θεσμούς σε όλη την περιοχή.
Η ανανεωμένη σύγκρουση που ξέσπασε στις 2 Μαρτίου 2026 φαίνεται ακόμη πιο ασύμμετρη, απρόβλεπτη και βίαιη από την προηγούμενη αντιπαράθεση. Ένας σημαντικός λόγος είναι η απουσία οποιασδήποτε ενεργού διπλωματικής διαμεσολάβησης ικανής να συγκρατήσει την κλιμάκωση. Σε αντίθεση με προηγούμενες φάσεις της σύγκρουσης, όταν η διεθνής διπλωματία, αν και περιορισμένη, προσπάθησε να αποτρέψει έναν πλήρους κλίμακας πόλεμο, αυτός ο νέος γύρος έχει ξεδιπλωθεί σε ένα σχετικό διπλωματικό κενό.
Από την έναρξη της ευρύτερης αντιπαράθεσης το 2023, Ισραηλινοί πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγέτες έχουν δηλώσει επανειλημμένα την πρόθεσή τους να δημιουργήσουν ζώνες ασφαλείας βόρεια της Γαλάζιας Γραμμής που θα ήταν σε μεγάλο βαθμό απαλλαγμένες από την παρουσία πολιτών. Το μοτίβο των επιθέσεων που παρατηρείται από τα τέλη του 2024 υποδηλώνει μια συνεχή προσπάθεια για την παραγωγή ακριβώς μιας τέτοιας πραγματικότητας στο έδαφος. Η κλίμακα της καταστροφής στο νότιο Λίβανο υποστηρίζει αυτή την ερμηνεία, με πολλά χωριά κοντά στη Γαλάζια Γραμμή να υφίστανται εκτεταμένες ζημιές και πολλές κοινότητες σχεδόν κατεστραμμένες. Αξίζει να σημειωθεί ότι μεγάλο μέρος αυτής της καταστροφής συνέβη μετά την κατάπαυση του πυρός της 27ης Νοεμβρίου, σε μια εποχή που μεγάλο μέρος του άμαχου πληθυσμού είχε ήδη εκκενωθεί και οι επιθέσεις της Χεζμπολάχ προς το Ισραήλ είχαν σταματήσει.
Οι προσπάθειες για την αποκατάσταση της τοπικής διακυβέρνησης και των υπηρεσιών στα πληγέντα χωριά έχουν αντιμετωπίσει άμεσες ανατροπές. Κάθε φορά που οι τοπικές αρχές προσπαθούσαν να επανιδρύσουν μια διοικητική παρουσία χρησιμοποιώντας προσωρινές εγκαταστάσεις όπως προκατασκευασμένα κτίρια ή κοντέινερ, αυτές οι κατασκευές δέχονταν συχνά επιθέσεις. Αυτές οι επιθέσεις έχουν αποτρέψει την επιστροφή της πολιτικής ζωής και την επανίδρυση τοπικών θεσμών.
Πρόσφατες αναφορές υποδεικνύουν την παρουσία ισραηλινών δυνάμεων σε επιπλέον χωριά του νοτίου Λιβάνου, συμπεριλαμβανομένων των Ramyah, Yaroun, Hula, Kafr Kela, Khiam, Kfar Shouba, Aitaroun και Markaba. Εάν επιβεβαιωθεί, αυτό θα αντιπροσωπεύει περαιτέρω επέκταση της ισραηλινής επιχειρησιακής παρουσίας εντός λιβανέζικου εδάφους, χωρίς χρονοδιάγραμμα αποχώρησης σε ορατό ορίζοντα.
Αυτές οι εξελίξεις θέτουν σημαντική πίεση στο διεθνές δίκαιο, ιδίως στις αρχές της κυριαρχίας και της προστασίας των αμάχων. Ωστόσο, η ανταπόκριση της διεθνούς κοινότητας ήταν αξιοσημείωτα χαμηλή. Διπλωματικές πρωτοβουλίες ικανές να διαμεσολαβήσουν στη σύγκρουση δεν έχουν μέχρι στιγμής υλοποιηθεί.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω από μια αμφιλεγόμενη απόφαση που υιοθετήθηκε από το UNSC στις 31 Αυγούστου 2025, η οποία προήλθε σε μεγάλο βαθμό από την κυβέρνηση των ΗΠΑ κατά την ετήσια συζήτηση για την ανανέωση της εντολής της αποστολής.
Το νέο ψήφισμα χορήγησε στην ειρηνευτική δύναμη την τελευταία της ανανέωση, ζητώντας την παύση των επιχειρήσεων έως το τέλος του 2026 και την οριστική παύση της λειτουργίας της έως το 2027. Εάν αυτή η απόφαση παραμείνει σε ισχύ, ο νότιος Λίβανος θα μπορούσε σύντομα να βρεθεί χωρίς καμία διεθνή παρουσία ικανή να παρακολουθεί τα γεγονότα, να υποστηρίζει τους πολίτες και να βοηθά την LAF στην επανατοποθέτησή της.
Οι συνέπειες μιας τέτοιας απουσίας είναι βαθιές, και ο κίνδυνος λανθασμένων υπολογισμών και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης θα αυξάνονταν σημαντικά.
Η φερόμενη χρήση λευκού φωσφόρου κατά μήκος της Γαλάζιας Γραμμής, σε συνδυασμό με επαναλαμβανόμενες ψεκασμούς χημικών φυτοφαρμάκων που φέρεται να στοχεύουν στην αποτροπή των αγροτών από την επανασπορά των καλλιεργειών τους, υποδηλώνει μια σκόπιμη προσπάθεια να διατηρηθεί η περιοχή ελεύθερη από πληθυσμούς και πολιτικές υποδομές. Αυτές οι πρακτικές ενισχύουν την αποδημονιωποίηση της συνοριακής ζώνης, υπονομεύοντας περαιτέρω την ήδη σοβαρά πληγείσα αγροτική οικονομία του νότιου Λιβάνου, με δυνητικά μακροπρόθεσμες κοινωνικοοικονομικές συνέπειες.
Σε σύγκριση με τη σύγκρουση του 2023-2024, οι τρέχουσες εχθροπραξίες έχουν επίσης επεκταθεί γεωγραφικά. Αεροπορικές επιδρομές και επιθέσεις πραγματοποιούνται τώρα σε ευρύτερο φάσμα τοποθεσιών στον Λίβανο, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που προηγουμένως θεωρούνταν σχετικά ασφαλείς. Αυτή η διεύρυνση έχει αυξήσει το δημόσιο άγχος και μπορεί να αποσταθεροποιήσει την ήδη εύθραυστη πολιτική ισορροπία του Λιβάνου.
Η εσωτερική κατάσταση του Λιβάνου παραμένει εξαιρετικά λεπτή. Η συνεχής στρατιωτική πίεση εγκυμονεί κίνδυνο αλλαγής των πολιτικών συμμαχιών, αποδυνάμωσης των κρατικών θεσμών και περαιτέρω υπονόμευσης των λιβανέζικων δυνάμεων ασφαλείας.
Για πολλούς Λιβάνιους πολίτες, το διευρυνόμενο μοτίβο επιθέσεων αναβιώνει μνήμες από προηγούμενες περιόδους εμφυλιακών αναταραχών και εσωτερικής αστάθειας. Τέτοιες δυναμικές μπορεί να εξυπηρετούν τα ισραηλινά στρατηγικά συμφέροντα αποδυναμώνοντας περαιτέρω τον Λίβανο εσωτερικά.
Η επανέναρξη των επιθέσεων της Χεζμπολάχ κατά του Ισραήλ, που φέρεται να ακολούθησε τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, μπορεί επίσης να αντικατοπτρίζει τις δυναμικές αυτού που η οργάνωση αντιλαμβάνεται ως υπαρξιακή αντιπαράθεση, διαμορφωμένη εν μέρει από ιδεολογικές επιταγές. Η Χεζμπολάχ παρουσιάζεται εδώ και καιρό ως πυλώνας του “άξονα της αντίστασης”, και η συνεχιζόμενη εμπλοκή εναντίον του Ισραήλ ενισχύει αυτή την ταυτότητα.
Ταυτόχρονα, η Χεζμπολάχ αντιμετωπίζει μια εσωτερική πολιτική πρόκληση. Εντός του εξελισσόμενου πολιτικού τοπίου του Λιβάνου, η οργάνωση έχει επιδιώξει να επαναβεβαιώσει τη σημασία της. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανανεωμένη στρατιωτική δραστηριότητα μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο επίδειξης ότι η ένοπλη αντίσταση παραμένει απαραίτητη.
Η LAF, τους τελευταίους μήνες, είχε προσπαθήσει να ανακτήσει περιοχές στο νότιο Λίβανο, πράγμα που έκανε με αξιοσημείωτη αποφασιστικότητα παρά τους περιορισμένους πόρους. Ωστόσο, αυτές οι προσπάθειες δεν αντιστοιχίστηκαν ποτέ με το επίπεδο της διεθνούς υποστήριξης που είχε υποσχεθεί. Μια αποδυναμωμένη και κατακερματισμένη διεθνής κοινότητα, συχνά περιορισμένη από γεωπολιτικές ευθυγραμμίσεις και την κυριαρχία των στρατηγικών προτεραιοτήτων των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αποδείχθηκε ανίκανη να προσφέρει συνεχή υποστήριξη.
Οι τελευταίες εξελίξεις έχουν πλέον ωθήσει το Ισραήλ προς την προετοιμασία για την πιθανότητα μιας χερσαίας εισβολής στον Λίβανο. Μια τέτοια επιχείρηση θα ακολουθούσε ένα μακρύ ιστορικό μοτίβο ισραηλινών στρατιωτικών παρεμβάσεων στη χώρα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του 1978, 1982, 2006 και, πιο πρόσφατα, του 2024.
Εάν πραγματοποιηθεί χερσαία επίθεση, οι συνέπειες για τον Λίβανο και την περιφερειακή σταθερότητα θα μπορούσαν να είναι σοβαρές. Η τρέχουσα πορεία υποδηλώνει μια επικίνδυνη σύγκλιση στρατιωτικής κλιμάκωσης, θεσμικής ευθραυστότητας και διπλωματικής παράλυσης. Χωρίς ανανεωμένη διεθνή δέσμευση και αξιόπιστη διαμεσολάβηση, τα σύνορα Ισραήλ-Λιβάνου κινδυνεύουν να γλιστρήσουν σε μια άλλη παρατεταμένη και καταστροφική φάση σύγκρουσης.
