Οι πόλεμοι σπάνια ξεκινούν ως “αέναοι πόλεμοι”. Συνήθως, οι ηγέτες προωθούν μια σύντομη, ελεγχόμενη επιχείρηση με σαφή στόχο. Ωστόσο, η “διεύρυνση αποστολής” (mission creep) μετατρέπει αυτή την αρχική πρόθεση σε ένα επικίνδυνο μοτίβο. Κύκλοι αντιποίνων, πολιτικές αξιοπιστίας, πιέσεις από συμμάχους και σοκ στις αγορές ωθούν τις κυβερνήσεις βαθύτερα σε κρίσεις, καθιστώντας τον τερματισμό των συγκρούσεων εξαιρετικά δύσκολο.
Οι κυβερνήσεις ξεκινούν με στενούς στόχους, όπως “υποβάθμιση” ή “διακοπή”, για να καταλήξουν σε αόριστους σκοπούς, όπως “αποκατάσταση αποτροπής” ή “επιβολή συμμόρφωσης”, στόχοι που η αεροπορική δύναμη δεν μπορεί να επιτύχει αποφασιστικά. Όταν το σκεπτικό του πολέμου γίνεται αφηρημένο, ο τερματισμός του γίνεται διαπραγματεύσιμος.
Οι βομβαρδισμοί στο Ιράν ακολουθούν μια μακρά ιστορία παρεμβάσεων των Ηνωμένων Πολιτειών στο εξωτερικό. Ο Πρόεδρος Donald Trump, φημολογείται ότι ενθαρρύνθηκε από μια στρατιωτική επιχείρηση τον Ιανουάριο που απήγαγε τον Πρόεδρο Nicolas Maduro της Βενεζουέλας, καυχήθηκε ότι βοήθησε στην ανοικοδόμηση της Βενεζουέλας. Ωστόσο, η Βενεζουέλα εξακολουθεί να βρίσκεται σε μια παρατεταμένη πολιτική και οικονομική κρίση. Στην περίπτωση του Ιράν, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην Ευρώπη ήταν πιο σκεπτικοί, επικαλούμενοι τα διδάγματα του πολέμου του Ιράκ (2003-2011). Ο Ισπανός Πρωθυπουργός Pedro Sanchez προειδοποίησε ότι οι δυτικοί ηγέτες “έπαιζαν ρωσική ρουλέτα” απειλώντας το Ιράν, ενώ ο Γερμανός Καγκελάριος Friedrich Merz παρότρυνε για αυτοσυγκράτηση, προειδοποιώντας κατά της αποσταθεροποίησης της χώρας. Το μήνυμά τους ήταν ότι μια “περιορισμένη” στρατιωτική επιχείρηση είναι συχνά μια πρόταση για τις πρώτες ημέρες μιας σύγκρουσης, όχι μια περιγραφή του τι θα ακολουθήσει.
Η “διεύρυνση αποστολής” είναι μια αλυσιδωτή αντίδραση, επιταχυνόμενη από διάφορους παράγοντες:
* **Κλίμακες Αντιποίνων:** Η “μετρημένη αντίδραση” κάθε πλευράς γίνεται δικαιολογία για την επόμενη επίθεση της άλλης, αλλάζοντας γρήγορα τους στόχους και τα χρονοδιαγράμματα του πολέμου.
* **Εσωτερική Πολιτική, Σύμμαχοι και Αγορές:** Αυτοί οι παράγοντες επιταχύνουν την ολίσθηση σε αόριστες εκστρατείες. Οι ηγέτες επαναπροσδιορίζουν την επιτυχία αντί να σταματούν τις επιθέσεις, επειδή η παραδοχή ορίων στη στρατηγική τους θα μπορούσε να σημαίνει αδυναμία. Οι σύμμαχοι προσθέτουν πίεση, καθώς οι πολεμικοί συνασπισμοί κατακερματίζονται υπό πίεση, ωθώντας τα κράτη να προβούν σε κλιμακωτές κινήσεις για να αποδείξουν την αξιοπιστία τους ή να αποφύγουν την ευθύνη. Τέλος, οι αγορές λειτουργούν ως επιταχυντές, καθώς οι τιμές της ενέργειας, οι ασφάλειες μεταφορών, οι διαταραχές του εμπορίου και ο πληθωρισμός γίνονται μέρος του συνεχιζόμενου πολέμου, αναγκάζοντας τους ηγέτες να διαχειριστούν τις οικονομικές επιπτώσεις.
* **Παγίδες Αξιοπιστίας:** Αυτές εμβαθύνουν την κρίση, καθώς οι ηγέτες μετατοπίζουν την εστίαση από συγκεκριμένα καθήκοντα (χτυπήματα σε εχθρικές θέσεις, καταστροφή στρατιωτικών αποθεμάτων) σε αφηρημένους στόχους, όπως η “αποφασιστικότητα” και η “αποτροπή”. Αναλυτές προειδοποιούν ότι τα κράτη αναλαμβάνουν κινδύνους για να υπερασπιστούν την αξιοπιστία ενός πολέμου, ακόμα και όταν τα υποκείμενα συμφέροντα είναι περιορισμένα.
* **Αλλαγή Στόχων:** Όταν τα αρχικά αποτελέσματα απογοητεύουν, οι ηγέτες στρέφονται σε συμπεριφορικούς ή πολιτικούς στόχους, όπως η αποκατάσταση της αποτροπής ή η αποδυνάμωση ενός καθεστώτος – στόχοι που η αεροπορική δύναμη από μόνη της δεν μπορεί να επιτύχει, μετατρέποντας τις “επιχειρήσεις” σε “συστήματα”.
Από την Κορέα και το Βιετνάμ, μέχρι το Ιράκ, τη Συρία, τη Γάζα και τώρα το Ιράν, το μοτίβο της “διεύρυνσης αποστολής” είναι σαφές. Στον Πόλεμο της Κορέας, ο Πρόεδρος Harry Truman παρουσίασε την επίθεση του 1950 ως διασφάλιση συλλογικής ασφάλειας, αλλά η σύγκρουση κλιμακώθηκε σε έναν τριετή πόλεμο, παγιώνοντας μια μακροπρόθεσμη στρατιωτική θέση των ΗΠΑ στη Νότια Κορέα. Ο πόλεμος έληξε με ανακωχή το 1953, αφήνοντας την σύγκρουση τεχνικά ανεπίλυτη.
Στον Πόλεμο του Βιετνάμ, η κλιμάκωση των ΗΠΑ, που πυροδοτήθηκε από μια αναφορά του αμερικανικού στρατού για επίθεση σε ένα πολεμικό πλοίο στον Κόλπο του Τονκίν, μετέτρεψε μια αρχική “αντίδραση” σε μια μακρά και δαπανηρή σύγκρουση, της οποίας οι στόχοι άλλαζαν συνεχώς. Ο πόλεμος, που περιλάμβανε εκτεταμένη αεροψεκασμό με ζιζανιοκτόνα, έληξε με αποχώρηση των ΗΠΑ το 1973 και την κατάρρευση της Νότιας Βιετνάμ το 1975. Μεταγενέστερες έρευνες αποκάλυψαν ότι η επίθεση στον Κόλπο του Τονκίν δεν συνέβη ποτέ.
Στο Ιράκ και τη Συρία, ο Πρώτος Πόλεμος του Κόλπου το 1991 έληξε γρήγορα, αλλά η εισβολή στο Ιράκ το 2003 υπό την ηγεσία των ΗΠΑ πυροδότησε μια σύγκρουση που διήρκεσε σχεδόν εννέα χρόνια. Η εισβολή, που προωθήθηκε με ισχυρισμούς για όπλα μαζικής καταστροφής, συνεχίστηκε με νέους στόχους, όπως η πολιτική σταθεροποίηση, αφού η αρχική δικαιολογία κατέρρευσε. Ομοίως, η εκστρατεία κατά του ISIL (ISIS) στη Συρία και το Ιράκ το 2014, παρά το ότι στόχευε στην αποφυγή ενός μεγάλου χερσαίου πολέμου, ενέπλεξε τις ΗΠΑ σε μια μακροχρόνια ανάπτυξη, αποδεικνύοντας σταδιακή κλιμάκωση. Ο ιστορικός Max Paul Friedman σημείωσε ότι διαδοχικοί πρόεδροι των ΗΠΑ επαναλαμβάνουν το λάθος να πιστεύουν ότι η συντριπτική στρατιωτική ισχύς μπορεί να υποκαταστήσει ένα βιώσιμο πολιτικό τέλος. Ενώ οι ΗΠΑ έχουν την ικανότητα να “σπάσουν κράτη”, η διασφάλιση και η εγκαθίδρυση μιας καλύτερης αντικατάστασης είναι μια πολύ σπανιότερη περίπτωση.
Το Ισραήλ μαθαίνει το “βιβλίο πολέμου” από τον μεγαλύτερο χορηγό του: τις ΗΠΑ, οι οποίες ιστορικά έχουν θέσει ένα σαφές μοτίβο πώλησης στρατιωτικής κλιμάκωσης ως “ασφάλειας”, κερδίζουν τις πρώτες μάχες, αλλά στη συνέχεια αγωνίζονται να ελέγξουν τι θα ακολουθήσει. Από τη δεκαετία του 1970, οι λεγόμενοι “πόλεμοι ασφαλείας” του Ισραήλ αναδιαμορφώνουν τη Μέση Ανατολή. Όπως και οι ΗΠΑ, ο πόλεμος του Ισραήλ κατά του Λιβάνου αποτελεί παράδειγμα “διεύρυνσης αποστολής” με περιφερειακή τροπή: Επιχειρήσεις που πλαισιώνονται ως συνοριακή ασφάλεια επεκτείνονται επανειλημμένα σε βαθύτερες εκστρατείες, προκαλώντας μακροπρόθεσμη αντίδραση από δυνάμεις όπως η Χεζμπολάχ. Το 1978, το Ισραήλ εισέβαλε στο νότιο Λίβανο σε αυτό που έγινε γνωστό ως Επιχείρηση Λιτάνι. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ανταποκρίθηκε με το Ψήφισμα 425, καλώντας το Ισραήλ να αποσυρθεί και δημιουργώντας μια ειρηνευτική δύναμη, την Προσωρινή Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο (UNIFIL).
Το 2006, ο πόλεμος Ισραήλ-Χεζμπολάχ διήρκεσε 33 ημέρες και κατέστρεψε σημαντικές υποδομές στον Λίβανο. Ο πόλεμος έληξε με το Ψήφισμα 1701 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο κάλεσε για παύση των εχθροπραξιών και μια διευρυμένη αρχιτεκτονική παρακολούθησης με επίκεντρο την UNIFIL. Οι διπλωμάτες εξακολουθούν να θεωρούν το 1701 ως βασικό πλαίσιο όποτε κλιμακώνεται η ένταση μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, ακριβώς επειδή κανένα από τα βαθύτερα πολιτικά προβλήματα δεν εξαφανίστηκε.
Η Γάζα απεικονίζει μια διαβρωτική μορφή “διεύρυνσης αποστολής”: στρατιωτικές επιχειρήσεις που είναι καταδικασμένες να αποτύχουν, με κάθε γύρο κλιμάκωσης να παράγει τον επόμενο. Μετά την αρχική επικοινωνία τον Οκτώβριο του 2023 που υπαινισσόταν μια ταχεία εκστρατεία, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu δήλωσε στα τέλη εκείνου του έτους ότι ο πόλεμος θα συνεχιζόταν “για πολλούς ακόμη μήνες”. Έκτοτε, τον έχει σύρει στο τρίτο ημερολογιακό έτος, οδηγώντας σε καταστροφικές απώλειες αμάχων και κατηγορίες για γενοκτονία. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έχει εκδώσει εντάλματα σύλληψης κατά του Netanyahu, του πρώην Υπουργού Άμυνας Yoav Gallant και του θανόντος διοικητή της Χαμάς Mohammed Deif για τον πόλεμο.
Χωρίς σαφή και αξιόπιστο πολιτικό τελικό στόχο, οποιαδήποτε στρατιωτική δράση μετατρέπεται σε έναν ατελείωτο κύκλο, μεταμορφώνοντας μια “επιχείρηση” σε ένα “σύστημα”. Η ρητορική που επιταχύνει τέτοια κλιμάκωση περιλαμβάνει τη γλώσσα της “άμεσης απειλής”, η οποία συμπιέζει τη συζήτηση και καθιστά μια παύση (εισβολή, κατάπαυση του πυρός) να φαίνεται απερίσκεπτη. Στην περίπτωση του Ιράν, οι δυτικοί ηγέτες έχουν επίσης χρησιμοποιήσει πυρηνικές προειδοποιήσεις για δεκαετίες. Εάν μια απειλή διατηρείται μόνιμα “μόλις εβδομάδες μακριά”, ένας πόλεμος μπορεί να παρουσιάζεται μόνιμα ως “αναγκαίος”.
Η ιστορία των σύγχρονων πολέμων δείχνει πόσο εύκολα οι ηγέτες ανταποκρίνονται στο ρητορικό βάρος της δικαιολόγησης, αποφεύγοντας παράλληλα το στρατηγικό βάρος του τερματισμού ενός πολέμου με όρους που δεν δημιουργούν τον επόμενο. Όταν ο πόλεμος γίνεται σύστημα, η δυσκολότερη απόφαση δεν είναι πλέον πώς να ξεκινήσει, αλλά πώς να σταματήσει.
