Η στρατιωτική στόχευση μονάδων αφαλάτωσης θέτει σε τεράστιο κίνδυνο την υδατική ασφάλεια στον Κόλπο, μια από τις πιο υδρο-ανεπαρκείς περιοχές παγκοσμίως. Το Ιράν έχει επεκτείνει τις επιθέσεις του, συμπεριλαμβάνοντας ενεργειακές υποδομές στις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC).

Το Μπαχρέιν έχει ανακοινώσει ότι ιρανική επίθεση με drone προκάλεσε υλικές ζημιές σε μονάδα αφαλάτωσης νερού στη χώρα, σηματοδοτώντας την πρώτη φορά που ένα κράτος του Κόλπου αναφέρει στόχευση τέτοιας εγκατάστασης κατά τη διάρκεια του οκταήμερου πολέμου μεταξύ Ιράν, ΗΠΑ και Ισραήλ. Η επίθεση της Κυριακής έρχεται μια ημέρα μετά τις δηλώσεις του Ιρανού Υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσι, ότι μια μονάδα αφαλάτωσης γλυκού νερού στο νησί Κεσμ, στη νότια Ιραν, δέχθηκε επίθεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Η υδροδότηση σε 30 χωριά έχει επηρεαστεί. Οι επιθέσεις στις ιρανικές υποδομές είναι μια επικίνδυνη κίνηση με σοβαρές συνέπειες. Οι ΗΠΑ έθεσαν αυτό το προηγούμενο, όχι το Ιράν», δήλωσε το Σάββατο στο X. Ενώ η Τεχεράνη δεν έχει σχολιάσει ακόμη την επίθεση στο Μπαχρέιν, έχει εγείρει ερωτήματα σχετικά με την ευπάθεια των χωρών του Κόλπου, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις μονάδες αφαλάτωσης για την πλειοψηφία της υδροδότησής τους.

Πόσο σημαντικές είναι οι μονάδες αφαλάτωσης για την περιοχή του Κόλπου; Μπορεί να εγγυηθεί η υδατική ασφάλεια στον Κόλπο εν μέσω της διεύρυνσης των στρατιωτικών στόχων, που περιλαμβάνουν πλέον ενεργειακές και άλλες πολιτικές υποδομές;

**Τι είναι οι μονάδες αφαλάτωσης;**
Μια μονάδα αφαλάτωσης μετατρέπει πρωτίστως θαλασσινό νερό σε νερό κατάλληλο για πόση, καθώς και για άρδευση και βιομηχανική χρήση. Η διαδικασία περιλαμβάνει την αφαίρεση αλατιού, φυκιών και άλλων ρύπων από το θαλασσινό νερό, χρησιμοποιώντας είτε θερμικές διεργασίες είτε τεχνολογίες βασισμένες σε μεμβράνες. Σύμφωνα με το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ, τα συστήματα αφαλάτωσης «θερμαίνουν το νερό ώστε να εξατμίζεται ως ατμός, αφήνοντας πίσω τις προσμίξεις, και στη συνέχεια συμπυκνώνεται ξανά σε υγρό για ανθρώπινη χρήση».

Αντίστοιχα, η αφαλάτωση μέσω μεμβρανών περιλαμβάνει «μια κατηγορία τεχνολογιών όπου το αλμυρό νερό περνά μέσα από ένα ημιδιαπερατό υλικό που επιτρέπει τη διέλευση του νερού, αλλά συγκρατεί διαλυμένες στερεές ουσίες όπως τα άλατα». Η αντίστροφη όσμωση είναι η πιο δημοφιλής τεχνολογία μεμβρανών. Οι περισσότερες χώρες του GCC χρησιμοποιούν αντίστροφη όσμωση, καθώς πρόκειται για μια ενεργειακά αποδοτική τεχνική.

**Γιατί οι μονάδες αφαλάτωσης είναι σημαντικές για τον Κόλπο;**
Το νερό είναι σπάνιο στην περιοχή του Κόλπου λόγω του ξηρού κλίματος και των ακανόνιστων βροχοπτώσεων. Οι χώρες του Κόλπου διαθέτουν επίσης πολύ περιορισμένους φυσικούς πόρους γλυκού νερού. Τα υπόγεια ύδατα, μαζί με το αφαλατωμένο νερό, αντιστοιχούν περίπου στο 90% των κύριων υδάτινων πόρων της περιοχής, σύμφωνα με έκθεση του 2020 από το Gulf Research Center.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, καθώς τα υπόγεια ύδατα έχουν αρχίσει επίσης να υποβαθμίζονται λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι χώρες του Κόλπου έχουν αρχίσει να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην ενεργοβόρα αφαλάτωση θαλασσινού νερού για να καλύψουν τις υδατικές τους ανάγκες. Πάνω από 400 μονάδες αφαλάτωσης βρίσκονται στις ακτές του Αραβικού Κόλπου, εκτεινόμενες από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) έως το Κουβέιτ, παρέχοντας νερό σε μια από τις πιο υδρο-ανεπαρκείς περιοχές του κόσμου.

Σύμφωνα με ερευνητική εργασία του 2023 που δημοσιεύθηκε από το Arab Center Washington DC, τα κράτη μέλη του GCC αντιπροσωπεύουν περίπου το 60% της παγκόσμιας δυναμικότητας αφαλάτωσης νερού, παράγοντας σχεδόν το 40% του συνόλου του αφαλατωμένου νερού στον κόσμο. Περίπου το 42% του πόσιμου νερού των ΗΑΕ προέρχεται από μονάδες αφαλάτωσης, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 90% στο Κουβέιτ, 86% στο Ομάν και 70% στη Σαουδική Αραβία. Η Σαουδική Αραβία παράγει επίσης περισσότερο αφαλατωμένο νερό από οποιαδήποτε άλλη χώρα.

Η αφαλάτωση έχει διαδραματίσει ζωτικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής, σύμφωνα με τον Naser Alsayed, περιβαλλοντολόγο ερευνητή που ειδικεύεται στις χώρες του Κόλπου. Σημείωσε ότι μετά την ανακάλυψη πετρελαίου στα τέλη της δεκαετίας του 1930, οι χώρες του Κόλπου είχαν πολύ περιορισμένους φυσικούς πόρους γλυκού νερού και δεν μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες που προέκυπταν από την αύξηση του πληθυσμού και την επέκταση της οικονομικής δραστηριότητας. «Οι μονάδες αφαλάτωσης εισήχθησαν ως εκ τούτου», δήλωσε στην Al Jazeera, προσθέτοντας ότι η σημασία του αφαλατωμένου νερού στην υποστήριξη της ανάπτυξης του Κόλπου συχνά παραβλέπεται.

«Ως αποτέλεσμα, η στόχευση ή η διακοπή των εγκαταστάσεων αφαλάτωσης θα έθετε την οικονομική σταθερότητα και ανάπτυξη της περιοχής σε σημαντικό κίνδυνο», είπε. «Δεύτερον, η αφαλάτωση είναι η κύρια πηγή γλυκού νερού για τα περισσότερα κράτη του GCC, ιδιαίτερα για τις μικρότερες και εξαιρετικά υδρο-ανεπαρκείς χώρες όπως το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και το Κατάρ. Επειδή αυτό το νερό χρησιμοποιείται κυρίως για ανθρώπινη κατανάλωση, η αφαλάτωση φέρει ισχυρή ανθρωπιστική διάσταση και είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της καθημερινής ζωής στην περιοχή, καθιστώντας οποιαδήποτε διακοπή αυτών των εγκαταστάσεων ιδιαίτερα σημαντική για τον πληθυσμό».

Το Ιράν χρησιμοποιεί επίσης μονάδες αφαλάτωσης, οι οποίες έχουν εγκατασταθεί σε παράκτιες περιοχές όπως το νησί Κεσμ στον Κόλπο. Ωστόσο, το Ιράν διαθέτει επίσης πολλά ποτάμια και φράγματα και δεν εξαρτάται τόσο βαριά από τις μονάδες αφαλάτωσης όσο άλλες χώρες της περιοχής του Κόλπου.

**Ποια είναι η επίπτωση εάν επιτεθεί μια μονάδα αφαλάτωσης;**
Η έντονη εξάρτηση του Κόλπου από τις μονάδες αφαλάτωσης τον έχει καταστήσει ευάλωτο σε περιόδους συγκρούσεων. Κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου 1990-1991, ιρακικές δυνάμεις κατέστρεψαν σκόπιμα το μεγαλύτερο μέρος της δυναμικότητας αφαλάτωσης του Κουβέιτ, και οι ζημιές στην υδροδότησή του ήταν σοβαρές.

Η Raha Hakimdavar, υδρολόγος, δήλωσε στην Al Jazeera ότι μακροπρόθεσμα, οι επιθέσεις σε αυτές τις μονάδες μπορούν επίσης να επηρεάσουν την εγχώρια παραγωγή τροφίμων, η οποία χρησιμοποιεί κυρίως υπόγεια ύδατα. «Ωστόσο, οι πιέσεις από ανταγωνιστικές ανάγκες μπορούν να εκτρέψουν αυτό το νερό μακριά από την εγχώρια παραγωγή. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολο, καθώς η περιοχή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές τροφίμων και αντιμετωπίζει πιθανές προκλήσεις επισιτιστικής ασφάλειας λόγω της διατάραξης του Στενού του Ορμούζ», δήλωσε η Hakimdavar, Ανώτερη Σύμβουλος στους Κοσμήτορες στο Πανεπιστήμιο Georgetown στο Κατάρ και το Earth Commons.

Μια έκθεση της CIA του 2010 (PDF) προειδοποίησε επίσης ότι ενώ «η εθνική εξάρτηση από αφαλατωμένο νερό ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των χωρών του Περσικού Κόλπου, η διακοπή των εγκαταστάσεων αφαλάτωσης στις περισσότερες αραβικές χώρες θα μπορούσε να έχει περισσότερες συνέπειες από την απώλεια οποιασδήποτε βιομηχανίας ή εμπορεύματος».

Σύμφωνα με τον Alsayed, ο αντίκτυπος μιας επίθεσης σε μια μονάδα στην περιοχή, ωστόσο, εξαρτάται από το τοπικό σενάριο. «Για τη Σαουδική Αραβία, η οποία είναι λιγότερο εξαρτημένη από την αφαλάτωση και έχει σημαντικό γεωγραφικό χώρο, οι εγκαταστάσεις στην Ερυθρά Θάλασσα παρέχουν ανθεκτικότητα. Τα ΗΑΕ έχουν αποθέματα νερού 45 ημερών σύμφωνα με τη στρατηγική τους για την υδατική ασφάλεια 2036, επομένως υπάρχουν σχέδια έκτακτης ανάγκης για τη διαχείριση πιθανών διαταραχών», ανέφερε.

«Οι επιπτώσεις πιθανότατα θα γίνουν πιο έντονα αισθητές σε μικρότερες χώρες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αφαλάτωση, όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, οι οποίες έχουν ελάχιστα στρατηγικά αποθέματα», σημείωσε. «Ο πιο σημαντικός αντίκτυπος, κατά τη γνώμη μου, είναι ψυχολογικός», δήλωσε ο Alsayed. «Το νερό είναι απαραίτητο για την ανθρώπινη ζωή, και η αντίληψη του κινδύνου μπορεί να προκαλέσει φόβο και πανικό, κάτι που είναι ιδιαίτερα δύσκολο στο τρέχον περιβάλλον στην περιοχή και όπου οι αρχές εργάζονται για να διατηρήσουν την ηρεμία».

**Πώς μπορεί να διασφαλιστεί η υδατική ασφάλεια;**
Καθώς οι επιθέσεις στις χώρες του Κόλπου συνεχίζονται, με τη στόχευση ενεργειακών και πολιτικών υποδομών, ο Alsayed τόνισε ότι είναι σημαντικό για τις χώρες του GCC να αντιμετωπίζουν την υδατική ασφάλεια ως περιφερειακό ζήτημα και όχι ως ανεξάρτητη ανησυχία για κάθε κράτος μέλος. «Οι χώρες χρειάζεται να συντονιστούν στενότερα και να συνεργαστούν. Το GCC διαθέτει μια ισχυρή πλατφόρμα για την προετοιμασία για υδατικές προκλήσεις, αλλά δεν την έχει αξιοποιήσει πλήρως».

Ο Alsayed σημείωσε ότι η Ενοποιημένη Στρατηγική Υδάτων του GCC 2035 προέβλεπε ότι όλα τα κράτη μέλη θα έχουν ένα εθνικό ολοκληρωμένο σχέδιο ενέργειας και υδάτων έως το 2020, αλλά αυτό δεν έχει επιτευχθεί ακόμη. «Είτε μέσω ενοποιημένων δικτύων αφαλάτωσης, κοινών περιφερειακών στρατηγικών αποθεμάτων νερού, είτε μέσω διαφοροποίησης στόχων υδατικών πόρων, αυτός είναι ο τρόπος για να εγκαινιαστεί μια νέα εποχή για την ενίσχυση της υδατικής ασφάλειας στον Κόλπο».

Η Hakimdavar, η υδρολόγος, δήλωσε ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση για την αφαλάτωση στο GCC βραχυπρόθεσμα. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι οι χώρες του GCC μπορούν να βασίζονται σε στρατηγικά αποθέματα νερού – πολλές χώρες διατηρούν μεγάλα αποθέματα νερού που μπορούν να τροφοδοτήσουν πόλεις για αρκετές ημέρες ή περισσότερο. «Οι χώρες μπορούν επίσης να διαφοροποιήσουν τα συστήματα υδροδότησης, και επίσης να επενδύσουν σε μικρότερες, πιο διανεμημένες μονάδες αφαλάτωσης που τροφοδοτούνται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για να μειώσουν την εξάρτηση από λίγες πολύ μεγάλες εγκαταστάσεις».