Ο πόλεμος στο Ιράν, που διανύει την πρώτη εβδομάδα του, δεν δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης, εγείροντας σοβαρές ανησυχίες για περαιτέρω αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής και επιβάρυνση της παγκόσμιας οικονομίας. Η περιοχή, παραδοσιακά η «ατμομηχανή» του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, αντιμετωπίζει πλέον σοβαρές προκλήσεις, με δεξαμενόπλοια να μην μπορούν να πλοηγηθούν σε επικίνδυνα ύδατα και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές να γίνονται στόχοι πυραύλων.
Ο Saad Sherida al-Kaabi, υπουργός Ενέργειας του Κατάρ και CEO της κρατικής ενεργειακής εταιρείας, εξέφρασε την ανησυχία του, δηλώνοντας ότι «αυτό θα φέρει την κατάρρευση των οικονομιών του κόσμου». Επισήμανε ότι «αν αυτός ο πόλεμος συνεχιστεί για λίγες εβδομάδες, η παγκόσμια ανάπτυξη του ΑΕΠ θα επηρεαστεί. Η τιμή της ενέργειας για όλους θα αυξηθεί».
Το Κατάρ, όπως και όλοι οι μεγάλοι εξαγωγείς πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Περσικό Κόλπο, έχει αναγκαστεί να διακόψει σχεδόν ολοκληρωτικά τις αποστολές του την τελευταία εβδομάδα. Η κυκλοφορία των τάνκερ μέσω του Στενού του Ορμούζ, της κρίσιμης πύλης προς τον υπόλοιπο κόσμο, έχει σταματήσει, καθώς οι εταιρείες πλοήγησης φοβούνται επιθέσεις και οι ασφαλιστικές εταιρείες ακυρώνουν την κάλυψη πολεμικών κινδύνων. Κανονικά, το ένα πέμπτο όλων των παγκοσμίως εμπορεύσιμων πετρελαϊκών προϊόντων και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχεται από το στενό. Οι εξαγωγές του Κατάρ αποτελούν τεράστιο μέρος αυτού του μίγματος, ιδίως το LNG, με τη χώρα να αντιπροσωπεύει περίπου το 19% της παγκόσμιας προσφοράς LNG.
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, η εγκατάσταση εξαγωγής LNG Ras Laffan στη βόρεια Κατάρ, η μεγαλύτερη του είδους της παγκοσμίως, δέχθηκε επίθεση με ιρανικό drone, αναγκάζοντας το εργοστάσιο να κλείσει για πρώτη φορά μετά από τρεις δεκαετίες λειτουργίας. Η έκταση των παγκόσμιων ενεργειακών επιπτώσεων θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της διακοπής, αλλά το κλείσιμο της εγκατάστασης προκάλεσε ήδη αύξηση 50% στις τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη, έναν από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς κατανάλωσης του Κατάρ, τη Δευτέρα.
«Δεν γνωρίζουμε ακόμη την έκταση της ζημιάς, καθώς αξιολογείται ακόμη. Δεν είναι σαφές πόσο καιρό θα χρειαστεί για την επισκευή», δήλωσε ο al-Kaabi. Για το Κατάρ, ο πόλεμος έχει υπονομεύσει τη δύσκολα κερδισμένη φήμη της χώρας ως σταθερού και αξιόπιστου παραγωγού LNG σε μια περιοχή όπου η αστάθεια συχνά προκαλούσε αναταραχή στις ενεργειακές αγορές. «Είμαστε ένας αξιόπιστος προμηθευτής για τους αγοραστές μας», είχε δηλώσει ο al-Kaabi το 2020. Στην προσπάθειά του να αναδειχθεί στον κορυφαίο ενεργειακό παραγωγό παγκοσμίως, το Κατάρ είχε αποχωρήσει ακόμη και από τον OPEC το 2018. Ήταν η πρώτη φορά που μια χώρα της Μέσης Ανατολής το έκανε, και τότε, ο al-Kaabi δήλωσε ότι η απόφαση είχε ληφθεί για «να ενισχυθεί η θέση του Κατάρ ως αξιόπιστου και έμπιστου ενεργειακού προμηθευτή σε όλο τον κόσμο».
Οι κύριοι αγοραστές του φυσικού αερίου του Κατάρ βρίσκονται στην Ευρώπη και την Ασία, αλλά ο al-Kaabi προειδοποίησε ότι η επίδραση θα γινόταν αισθητή σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς ο ενεργειακός πληθωρισμός θα επηρέαζε και άλλες βιομηχανικές διεργασίες. Η δήλωσή του απηχούσε προειδοποιήσεις από οικονομολόγους, όπως ο Mohamed El-Erian, επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος της Allianz, ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε χρόνιες υψηλότερες πληθωριστικές πιέσεις και στάσιμη ανάπτυξη παγκοσμίως.
«Εκτός από την ενέργεια, θα υπάρξει διακοπή σε όλο το υπόλοιπο εμπόριο μεταξύ του [Κόλπου] και του κόσμου, κάτι που θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στις οικονομίες του [Κόλπου] και όλων των εμπορικών εταίρων σε όλο τον κόσμο», δήλωσε ο al-Kaabi. «Θα υπάρξουν ελλείψεις ορισμένων προϊόντων, και θα υπάρξει αλυσιδωτή αντίδραση σε εργοστάσια που δεν θα μπορούν να εφοδιάσουν».
Οι δευτερεύουσες επιπτώσεις μιας εκτεταμένης ενεργειακής διαταραχής θα έφταναν πολύ πέρα από την αντλία καυσίμων. Οι υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου μεταφράζονται άμεσα στο κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, πράγμα που σημαίνει ότι νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε όλη την Ευρώπη και την Ασία θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν απότομα υψηλότερους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας μέσα σε λίγες εβδομάδες. Οι ενεργοβόρες βιομηχανίες—χάλυβας, αλουμίνιο, λιπάσματα, χημικά—θα ήταν από τις πρώτες που θα αισθανθούν την πίεση, καθώς το κόστος παραγωγής τους θα αυξανόταν παράλληλα με τις τιμές των καυσίμων. Ορισμένοι κατασκευαστές μπορεί να αναγκαστούν να μειώσουν την παραγωγή ή να κλείσουν εντελώς εργοστάσια, ενισχύοντας τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα που ήδη ταλανίζουν τις παγκόσμιες αγορές.
Για την Ευρώπη, η συγκυρία είναι ιδιαίτερα δυσχερής. Η ήπειρος δαπάνησε χρόνια για να διαφοροποιήσει τις πηγές της από το ρωσικό φυσικό αέριο μετά την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία το 2022, με το LNG του Κατάρ να γίνεται κρίσιμος πυλώνας της στρατηγικής ενεργειακής της ασφάλειας. Μια παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας στο Ras Laffan θα ανάγκαζε τους Ευρωπαίους αγοραστές να ανταγωνιστούν επιθετικά στις παγκόσμιες spot αγορές για εναλλακτικές προμήθειες από τις ΗΠΑ, την Αυστραλία και αλλού, οδηγώντας τις τιμές ακόμη υψηλότερα.
Η Ασία αντιμετωπίζει τις δικές της ευπάθειες. Η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και η Κίνα είναι μεταξύ των μεγαλύτερων εισαγωγέων LNG του Κατάρ, και οποιαδήποτε συνεχιζόμενη ανεπάρκεια θα τις ανάγκαζε να λάβουν δύσκολες αποφάσεις: να μειώσουν τα στρατηγικά αποθέματα, να διαπραγματευτούν έκτακτες προμήθειες σε υψηλές τιμές, ή να επιβάλουν μέτρα μείωσης της ζήτησης στη βιομηχανία. Η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, που έχουν περιορισμένη εγχώρια παραγωγή ενέργειας, είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες, δεδομένου ότι η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί επίμονη εθνική ευπάθεια για τις δύο χώρες από τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970.