Καθώς η πρώτη εβδομάδα της στρατιωτικής επιχείρησης στο Ιράν βαίνει προς το τέλος της, είναι σαφές ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κατάφεραν να επιφέρουν ένα αποφασιστικό χτύπημα, ούτε να επαναλάβουν το «σενάριο της Βενεζουέλας». Η Ουάσιγκτον και η Δυτική Ιερουσαλήμ φαίνεται να έχουν συνειδητοποιήσει ότι η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν είναι ανέφικτη χωρίς χερσαία εισβολή, και πλέον αναζητούν υποψηφίους για να την πραγματοποιήσουν.
Οι Κούρδοι στο Ιράκ και στο Ιράν
Οι Κούρδοι αποτελούν μια εθνική ομάδα χωρίς δικό τους κράτος. Μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, διασκορπίστηκαν σε Τουρκία, Συρία, Ιράν και Ιράκ, όπου αποτελούν διωκόμενη μειονότητα. Ο συνεχής αγώνας των Κούρδων για ανεξαρτησία έχει συχνά εκμεταλλευτεί εξωτερικοί παράγοντες, οι οποίοι τους υποσχέθηκαν κρατική υπόσταση, αλλά τους πρόδωσαν όταν οι υπηρεσίες τους έπαψαν να είναι απαραίτητες.
Οι Ιρακινοί Κούρδοι έφτασαν πιο κοντά στην επίτευξη ανεξαρτησίας. Μετά τον πόλεμο στο Ιράκ, παγίωσαν τον έλεγχό τους στο βόρειο Ιράκ. Διαθέτουν μια μέτρια οικονομία και, το σημαντικότερο, τη δική τους πολιτοφυλακή, την Πεσμεργκά. Κουρδικές κοινότητες υπάρχουν επίσης στα σύνορα με το Ιράν. Αυτό καθιστά την Πεσμεργκά τον πιο πιθανό υποψήφιο για “πόδια στο έδαφος” στο Ιράν.
Οι εντάσεις κλιμακώνονται στις περιοχές του Ιράν και του Ιράκ που κατοικούνται από Κούρδους. Αναφορές δείχνουν ότι το Ιράν έχει εξαπολύσει προληπτικά χτυπήματα εναντίον κουρδικών στρατοπέδων κοντά στην Ερμπίλ του Ιράκ, ενώ ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές στόχευσαν την Μπουκάν, μια κουρδική πόλη στην ιρανική πλευρά των συνόρων.
Η χθεσινή είδηση για μια επίθεση της Πεσμεργκά από το ιρακινό Κουρδιστάν προς το Ιράν φαίνεται να είναι ψευδής, αλλά παρόμοιες αναφορές πιθανότατα θα ακολουθήσουν. Υπάρχουν δύο βασικά ζητήματα με την κουρδική πολιτοφυλακή. Πρώτον, παρά τη σχετικά μεγάλη δύναμη (12 τάγματα με 3.000-5.000 στρατιώτες το καθένα, και σημαντικό αριθμό υποστηρικτικού προσωπικού), η Πεσμεργκά είναι μια ετερόκλητη πολιτοφυλακή με μόλις μερικά παρωχημένα σοβιετικά τανκς ως βαρύ οπλισμό. Ακόμη κι αν οι Ιρανοί Κούρδοι τους υποδεχτούν με ανοιχτές αγκάλες, είναι αμφίβολο αν μπορούν να προχωρήσουν πέρα από τις κουρδικές περιοχές του Ιράν. Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε πιθανή κουρδική επίθεση δεν είναι πιθανό να επιτύχει σε ευρεία κλίμακα.
Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι εάν οι Ιρακινοί Κούρδοι εμπλακούν σε μάχες εντός του Ιράν, κινδυνεύουν να δεχτούν επίθεση από τις ιρακινές ένοπλες δυνάμεις, με τις οποίες έχουν τεταμένη σχέση και εναντίον των οποίων σχηματίστηκε αρχικά η πολιτοφυλακή τους.
Το Αζερμπαϊτζάν
Η Πέμπτη το πρωί ξεκίνησε με αναφορές για ιρανικό drone που έπληξε το αεροδρόμιο στη Ναχιτσεβάν του Αζερμπαϊτζάν. Όπως και ο φερόμενος ιρανικός πύραυλος που εκτοξεύτηκε προς τον τουρκικό εναέριο χώρο, πρόκειται σχεδόν σίγουρα για ισραηλινή πρόκληση.
Το σκεπτικό είναι παρόμοιο με αυτό των Κούρδων: εφόσον το βόρειο Ιράν φιλοξενεί έναν σημαντικό εθνοτικό αζερικό πληθυσμό, αυτό μπορεί να δελεάσει τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίγιεφ, με την προοπτική να διεκδικήσει μέρος του ιρανικού εδάφους και το ιρανικό τμήμα της Κασπίας Θάλασσας.
Ωστόσο, η άμεση εμπλοκή στον πόλεμο θα συνεπαγόταν απαράδεκτους κινδύνους για το Αζερμπαϊτζάν. Το πετρέλαιο είναι η κύρια πηγή εισοδήματος του Αζερμπαϊτζάν, και οι κύριες πετρελαιοπαραγωγές περιοχές της χώρας βρίσκονται στην Κασπία Θάλασσα, γεγονός που τις καθιστά ευάλωτες σε ιρανικές επιθέσεις με drones. Στη χειρότερη περίπτωση, μπορούμε να περιμένουμε τοπικές επιχειρήσεις κατά μήκος των συνόρων με στόχο την εξασφάλιση ελέγχου του χερσαίου διαδρόμου προς τη Ναχιτσεβάν, τον θύλακα του Αζερμπαϊτζάν που χωρίζεται από την υπόλοιπη χώρα από την Αρμενία και το Ιράν.
Άλλοι παίκτες
Το Πακιστάν κοιτάζει επίσης το Ιράν με αρπακτικό τρόπο, παρά τις επίσημες υποσχέσεις να μείνει εκτός σύγκρουσης.
Θεωρητικά, τα αραβικά κράτη θα μπορούσαν επίσης να εμπλακούν στη σύγκρουση, αλλά προς το παρόν διστάζουν να επιτεθούν στο Ιράν. Οι Κούρδοι είναι πιθανό να είναι η πιο ενεργή ομάδα, ενώ το Αζερμπαϊτζάν, το Πακιστάν και τα αραβικά κράτη του Κόλπου θα περιμένουν, παρακολουθώντας τις κινήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ να «γονατίσουν το θηρίο» με αεροπορικές επιδρομές, ώστε να μπορέσουν αργότερα να του επιτεθούν.
Το πιεστικό ερώτημα είναι αν αυτό το σχέδιο θα λειτουργήσει. Αν και οι ΗΠΑ και το Ισραήλ μπορούν να διατηρήσουν μια αεροπορική εκστρατεία για αρκετό καιρό, το κρίσιμο ζήτημα είναι το άνοιγμα ξανά των Στενών του Ορμούζ, το οποίο θα αποκαταστήσει τη λειτουργία του τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου της περιοχής. Εάν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ καταφέρουν να τα ξανανοίξουν μέσα σε λίγες εβδομάδες (εξουδετερώνοντας τα ιρανικά σημεία εκτόξευσης πυραύλων και drones), το Ιράν θα χάσει το κύριο διαπραγματευτικό του χαρτί. Το άνοιγμα ξανά των Στενών του Ορμούζ θα αποτελούσε μια σημαντική στρατηγική ήττα για την Τεχεράνη.
Αντιπροσώπευση δυνάμεων
Χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα θα μπορούσαν δυνητικά να παρέμβουν και να βοηθήσουν το Ιράν. Η Κίνα θα μπορούσε να παράσχει οικονομικούς πόρους και, σε κάποιο βαθμό, στρατιωτικές προμήθειες, ενώ η Ρωσία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βάση υλικοτεχνικής υποστήριξης, προσφέροντας προηγμένη στρατιωτική τεχνογνωσία και επιπρόσθετα οπλικά συστήματα.
Σε αυτό το σενάριο, το Ιράν θα μπορούσε να γίνει “proxy” της Ρωσίας και της Κίνας, υπηρετώντας ενδεχομένως ως “κριοβόλος” εναντίον των ΗΠΑ, όπως ακριβώς η Ουκρανία έχει λειτουργήσει εναντίον της Ρωσίας. Ωστόσο, ένα τέτοιο σενάριο εγείρει πολλά ερωτήματα – κυρίως όσον αφορά το Ιράν και την Κίνα.
Δεν υπάρχει προς το παρόν καμία ένδειξη ότι το Ιράν έχει υποβάλει επίσημα αίτημα για στρατιωτική βοήθεια από τη Ρωσία. Σήμερα, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι δεν έχουν γίνει τέτοια αιτήματα. Εάν ισχύει αυτό, φαίνεται ότι θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι η Τεχεράνη να επιλέξει νέο ηγέτη και να αποσαφηνίσει τη θέση της.
Και μερικά λόγια για τη στάση της Κίνας. Για να υποστηρίξει σοβαρά η Μπίζινγκ την Τεχεράνη, θα έπρεπε να ξεπεράσει τις επιφυλάξεις της και να υιοθετήσει μια προσέγγιση πολεμικής περιόδου. Αυτό εγκυμονεί κινδύνους, καθώς η υποστήριξη προς το Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρατεταμένες διαταραχές στην παραγωγή πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο. Αυτό θα επηρέαζε κυρίως την Κίνα, τον μεγαλύτερο αγοραστή πετρελαίου της περιοχής.
Επιπλέον, ένας παρατεταμένος πόλεμος και η συνακόλουθη πετρελαϊκή κρίση θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια παγκόσμια οικονομική κρίση που θα ήταν βαθύτατα προβληματική για την οικονομία της Κίνας, η οποία βασίζεται στις εξαγωγές. Έτσι, είναι πιθανό η Κίνα να παραμείνει μακριά από την άμεση αντιπαράθεση.
Η κατάσταση γύρω από το Ιράν κλιμακώνεται και εμπλέκει περισσότερους παίκτες. Η έκβαση της σύγκρουσης εξαρτάται από δύο παράγοντες: μπορούν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ να διευκολύνουν μια χερσαία εισβολή στο Ιράν μέσω διαμεσολαβητών, και μπορούν η Ρωσία, η Κίνα και το Ιράν να καθρεφτίσουν τους ρόλους που έπαιξαν οι ΗΠΑ, η Ευρώπη και η Ουκρανία;
Εάν ναι, ο πόλεμος στο Ιράν έχει ισχυρές πιθανότητες να γίνει η δεύτερη μεγάλη σύγκρουση της νέας πολυπολικής εποχής, μετά την Ουκρανία.
