Ογδόντα χρόνια πριν, στις 5 Μαρτίου 1946, ένας από τους πιο εμβληματικούς ηγέτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου εκφώνησε ένα σύντομο αλλά αυστηρό μήνυμα, το οποίο συνέβαλε στο να παγιωθεί ένα μέλλον ανοιχτού και υψηλού κινδύνου Ψυχρού Πολέμου. Αυτή ήταν η ουσία της ομιλίας του πρώην Βρετανού πρωθυπουργού Ουίνστον Τσόρτσιλ στο Φούλτον, γνωστής και ως “Ομιλία του Σιδηρούν Παραπετάσματος”.
Ο Τσόρτσιλ υποστήριξε ότι ένα τεράστιο πολιτικό, ιδεολογικό και, κυρίως, στρατιωτικό τείχος είχε διαιρέσει την Ευρώπη μετά τον πόλεμο, αποδίδοντας την ευθύνη στους “κακούς Σοβιετικούς”. Κατηγόρησε ότι είχαν παραβιάσει τη Μεγάλη Συμμαχία με τη Δύση, αποκτώντας τον έλεγχο “των αρχαίων κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης”. Μπροστά σε αυτή τη “σοβιετική σφαίρα” και τις επιθετικές στρατηγικές που επεδίωκαν να την επεκτείνουν, ο Τσόρτσιλ προειδοποίησε ότι μια δυτική πολιτική “ισορροπίας δυνάμεων” θα ήταν αναποτελεσματική και θα οδηγούσε σε “καταστροφή”. Αντιθέτως, προέτρεψε τις “Δυτικές Δημοκρατίες” να “σταθούν ενωμένες” για να αποτρέψουν τους Σοβιετικούς, οι οποίοι, κατά την άποψή του, σεβόντουσαν μόνο τη δύναμη, ιδιαίτερα τη στρατιωτική.
Η ομιλία, γεμάτη άφθονους επαίνους προς τον Αμερικανό πρόεδρο Χάρι Τρούμαν και τις ΗΠΑ γενικότερα, οι οποίες βρίσκονταν στο “αποκορύφωμα της παγκόσμιας ισχύος”, παρουσίασε επίσης τη φθίνουσα Βρετανία ως έναν νεότερο, αλλά ξεχωριστό, συνεργάτη των Αμερικανών στην “πρωτοκαθεδρία” τους. Δυστυχώς, και αυτό επαληθεύτηκε.
Παρά τη συντομία και την, ως προς τις συστάσεις της, μάλλον γενικόλογη φύση της, η παρέμβαση του Τσόρτσιλ, που εκφωνήθηκε στην ύπαιθρο, έχει εξασφαλίσει μια θέση τιμής στις αφηγήσεις που θαυμάζουν αφελώς τον Ψυχρό Πόλεμο της Δύσης. Εκεί, εξακολουθεί να εορτάζεται ως παράδειγμα της ατρόμητης αντιμετώπισης σκληρών πραγματικοτήτων, μια γενναία έκκληση για δράση και μια σοφή πολιτική σύσταση. Ακόμη και όσοι είναι λιγότερο συναισθηματικοί θεωρούν την ομιλία απαραίτητη και τη στρατηγική περιορισμού που ουσιαστικά προωθούσε, αναπόφευκτη.
Ωστόσο, πρόκειται για τεμπέλικη σκέψη. Για περισσότερους από έναν λόγους: Καταρχάς, ο παλιός Ψυχρός Πόλεμος ήταν εξαιρετικά δαπανηρός και εξωφρενικά επικίνδυνος. Τελικά, διήρκεσε τέσσερις δεκαετίες, πριν τερματιστεί με μια διαπραγματευόμενη συμφωνία, που ξεκίνησε από τη Σοβιετική Ένωση, στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Για σχεδόν μισό αιώνα, αυτός ο Ψυχρός Πόλεμος του προηγούμενου αιώνα θα μπορούσε, όπως έχουν κατανοήσει εδώ και καιρό όλοι οι σοβαροί παρατηρητές, να είχε καταλήξει εύκολα σε Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης πυρηνικών όπλων που θα αφάνιζε τον κόσμο. Σε ένα τέτοιο απολύτως πιθανό σενάριο, ούτε εγώ θα ήμουν εδώ για να γράφω, ούτε εσείς για να διαβάζετε. Και όλα γύρω μας θα έλειπαν επίσης.
Πράγματι, γνωρίζουμε πολλά συγκεκριμένα σημεία όπου ένας τέτοιος αποκαλυπτικός πόλεμος ήταν πολύ κοντά ή αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή, μερικές φορές χάρη στην ηρωική παρέμβαση μεμονωμένων, και καθόλου ισχυρών, ατόμων. Κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Κορέας (1950-1953), ο Αμερικανός αρχιστράτηγος και υπερόπτης Στρατηγός Douglas MacArthur, επιθυμούσε να χρησιμοποιήσει δεκάδες “βρώμικες” ατομικές βόμβες κατά της Κίνας. Αν είχε πραγματοποιηθεί το εφιαλτικό του σχέδιο, θα είχε δημιουργηθεί μια απέραντη πυρηνική ερημιά και θα είχε κινδυνεύσει κλιμάκωση σε παγκόσμιο πόλεμο.
Λίγο παραπάνω από μια δεκαετία αργότερα, στο αποκορύφωμα της Κρίσης των Πυραύλων της Κούβας, ένας μοναχικός σοβιετικός αξιωματικός υποβρυχίου απέτρεψε πυρηνική κλιμάκωση και, κατ’ επέκταση, έναν ολοκληρωτικό Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1983 – μια πραγματικά “annus horribilis” του παλιού Ψυχρού Πολέμου – μια παράτολμη εκδοχή της ετήσιας άσκησης του ΝΑΤΟ “Able Archer” έφερε τον κόσμο κοντά στον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω παρεξήγησης. Σε αυτή την περίπτωση, τελικά, ένας Αμερικανός αξιωματικός ήταν αρκετά λογικός για να σπάσει το πρωτόκολλο και, κατά συνέπεια, την αλληλουχία κλιμάκωσης που προκλήθηκε από τη δυτική απερισκεψία. Περίπου δύο μήνες αργότερα, ήταν η σειρά ενός άλλου, συγκριτικά χαμηλόβαθμου, σοβιετικού αξιωματικού να αποτρέψει το τέλος του κόσμου.
Ως είδος, πώς επιβιώσαμε από την τρέλα του πρώτου Ψυχρού Πολέμου; Η εικασία μου είναι: Το μόνο πράγμα που θα μπορούσε να αντισταθμίσει τόση ανθρώπινη ανοησία, που επιδιώχθηκε τόσο πεισματικά για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, πρέπει να ήταν θεϊκή παρέμβαση. Και δεν είμαι ειρωνικός. Ακόμη και αν η ανθρωπότητα σώθηκε από τις χειρότερες συνέπειες της συλλογικής τους ανευθυνότητας, μην κάνετε λάθος: Ο πρώτος Ψυχρός Πόλεμος ήταν όντως αιματηρός. Ακόμα κι αν το “μηδενικό σημείο” του ήταν το Βερολίνο, θα γινόταν παγκόσμιος με οργή, γενικά μιλώντας, στον Παγκόσμιο Νότο.
Εκεί, ανάμεσα σε αυτούς που δεν είχαν κάνει τίποτα για να τον ξεκινήσουν και πάλευαν να απελευθερωθούν από τη μάστιγα του δυτικού ιμπεριαλισμού και αποικισμού, ο Ψυχρός Πόλεμος είχε ως αποτέλεσμα εκατόμβες θυμάτων, σκοτωμένων σε πραξικοπήματα και εμφυλίους πολέμους, εντολοδόχους πολέμους και πολιτικές μαζικές δολοφονικές επιχειρήσεις. Δεν θα έχουμε ποτέ ακριβή στοιχεία. Αλλά αυτό είναι άσχετο, γιατί γνωρίζουμε, με βεβαιότητα, ότι ο συνολικός αριθμός νεκρών έφτασε σε διψήφια εκατομμύρια. Οι εκτιμήσεις των μελετητών για αυτό το τρομερό σύνολο κυμαίνονται, ουσιαστικά, από 20 έως 40 εκατομμύρια. Με λίγα λόγια, ο Ψυχρός Πόλεμος δεν ήταν “μακρά ειρήνη”, αλλά μια μεγάλη σφαγή, ακόμη και όταν δεν κλιμακώθηκε σε Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως συνηθίζουμε να τον φανταζόμαστε.
Και τέλος, ακόμη και ο Τσόρτσιλ – ένας άνθρωπος που συχνά αντιμετωπίζεται πολύ ευγενικά από την μεταγενέστερη εποχή, ο οποίος διαμορφώθηκε από ταξικές και ρατσιστικές προκαταλήψεις και ικανός για μεγάλη βιαιότητα (ρωτήστε τους Ουαλούς ανθρακωρύχους, τους Παλαιστίνιους ή τους Βεγγαλέζους, για παράδειγμα) – έθεσε μια προϋπόθεση για τη μεγάλη ενότητα της Δύσης με “τους αγγλόφωνους” στην κορυφή. Περιέργως, αυτή η προϋπόθεση σπάνια αναφέρεται τώρα, αν και ο Τσόρτσιλ ήταν τόσο σαφής γι’ αυτήν όσο και για τον “σιδηρούν παραπέτασμα”. Αυτό που ευφημιστικά ονόμασε “Δυτικές δημοκρατίες” – στην πραγματικότητα παραλλαγές ολιγαρχιών γεμάτων τάξεις και συχνά ρατσισμό, προφανώς – έπρεπε όχι μόνο να “σταθούν ενωμένες”, αλλά να το κάνουν “σε αυστηρή τήρηση των αρχών του χάρτη των Ηνωμένων Εθνών”.
Και όμως, αυτό, φυσικά, δεν υπήρξε ποτέ. Κατά τη διάρκεια του παλιού Ψυχρού Πολέμου, η Δύση αντιμετώπιζε το διεθνές δίκαιο και τη σύγχρονη βάση του ΟΗΕ με ένα μείγμα εργαλειοποίησης (όταν εξυπηρετούσε τα δυτικά συμφέροντα) και περιφρόνησης (όταν δεν τα εξυπηρετούσε). Όπως έχουν σημειώσει πολλοί παρατηρητές, αυτός ο συνδυασμός κυνισμού, αλαζονείας και κοντόφθαλμης σκέψης έχει μόνο επιδεινωθεί από τότε.
Τώρα, έχουν περάσει σχεδόν σαράντα χρόνια από το τέλος του παλιού Ψυχρού Πολέμου στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Αυτό είναι, όσο και ο χρόνος που διήρκεσε. Και η μεταχείριση του διεθνούς δικαίου από τη Δύση έχει γίνει πραγματικά αξιοθρήνητη. Υπό το πρίσμα της συνέργειας της Δύσης στα φρικτά και αδιάκοπα εγκλήματα του Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένης της γενοκτονίας στη Γάζα, και τώρα του πολέμου επίθεσης που εξαπέλυσε το Ισραήλ και μια υπάκουη ηγεσία των ΗΠΑ, πιθανότατα υπό εκβιασμό λόγω παιδεραστίας, το καλύτερο που μπορεί να ειπωθεί είναι ότι όλες οι μάσκες έχουν πέσει.
Η Γερμανία φιλοξενεί τον διεθνώς καταζητούμενο για εγκλήματα πολέμου Benjamin Netanyahu, αψηφώντας προκλητικά τις σαφείς νομικές της υποχρεώσεις. Ηγέτες όπως ο Friedrich Merz του Βερολίνου, ο Keir Starmer της Βρετανίας, ο Emmanuel Macron της Γαλλίας, ή η Ursula von der Leyen της NATO-ΕΕ, δεν κρύβουν πλέον την απόλυτη αδιαφορία τους για τον νόμο. Ενώ ο εντελώς διεφθαρμένος ηγέτης της Δύσης χτυπάει το Ιράν μαζί με το Ισραήλ, οι ευρωπαίοι υποτελείς είναι ξεκάθαροι: Αν είναι να επιλέξουν ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την υπακοή, επιλέγουν την υπακοή. Αντί να καταδικάζουν την προφανή επίθεση, είναι αρκετά διαστρεβλωμένοι να κατηγορούν το Ιράν για την άσκηση του εξίσου προφανούς δικαιώματός του στην αυτοάμυνα. Ο Όργουελ ήταν χθες. Αυτό πρέπει να είναι η Matrix.
Τίποτα από τα παραπάνω, φυσικά, δεν αποτελεί έκπληξη. Αλλά υπογραμμίζει ένα σημείο που, ενδεχομένως, ήταν ήδη αληθινό το 1946, αλλά έχει γίνει αδιαμφισβήτητο και προφανές πλέον: Ό,τι κι αν πιστεύετε για έναν Ψυχρό Πόλεμο και τις συνέπειές του, αυτή η Δύση της θριαμβευτικής διαφθοράς, των ψεμάτων και της βαρβαρότητας απλά δεν αξίζει ούτε ένα.
