Η συνεχιζόμενη επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν, που πυροδοτήθηκε από τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν το περασμένο Σάββατο, έχει αναζωπυρώσει στρατιωτικές και πολιτικές ενέργειες μεταξύ του Λιβάνου και του Ισραήλ. Η Χεζμπολάχ βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο, αντιμετωπίζοντας την πιο υπαρξιακή κρίση της ιστορίας της. Κάθε πτυχή της πολιτικής θέσης της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι στρατιωτικές της δυνατότητες και τα πολεμικά της σχέδια κατά του Ισραήλ βρίσκονται πλέον υπό έντονο έλεγχο από περιφερειακούς και εσωτερικούς παράγοντες.
Το μέτωπο Λιβάνου-Ισραήλ παρέμενε σχετικά ήσυχο από την τελευταία εκεχειρία μεταξύ Χεζμπολάχ και Ισραήλ που συμφωνήθηκε τον Νοέμβριο του 2024. “Ήσυχο” σήμαινε ότι, ενώ η Χεζμπολάχ και η λιβανέζικη κυβέρνηση συζητούσαν τακτικά εάν και πώς θα εφαρμόσουν το σχέδιο της κυβέρνησης για αφοπλισμό της, το Ισραήλ παραβίαζε καθημερινά την εκεχειρία, βομβαρδίζοντας πολλούς στόχους και σκοτώνοντας δεκάδες ανθρώπους, ενώ κατέλαβε επιπλέον κομμάτια λιβανέζικης γης.
Όλα αυτά άλλαξαν εν μία νυκτί, όταν νωρίτερα αυτή την εβδομάδα η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε μια επίθεση χαμηλής έντασης, αλλά υψηλά συμβολική, με ρουκέτες και drones κατά του βόρειου Ισραήλ. Το Ισραήλ ανταπέδωσε με βομβαρδισμούς που σκότωσαν τουλάχιστον 35 Λιβανέζους και ανάγκασαν την εκκένωση δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων από περίπου 55 χωριά σε όλο τον νότο. Το Ισραήλ επιστράτευσε επίσης περισσότερους από 100.000 εφέδρους για να συμμετάσχουν σε προγραμματισμένη στρατιωτική επιχείρηση στον Λίβανο με σκοπό τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Η λιβανέζικη κυβέρνηση, ασυνήθιστα, ανακοίνωσε αποφασιστικά τη Δευτέρα “την άμεση απαγόρευση όλων των στρατιωτικών και ασφαλιστικών δραστηριοτήτων της Χεζμπολάχ”, οι οποίες πλέον θα θεωρούνταν “παράνομες”, και απαίτησε από το κόμμα να παραδώσει τα όπλα του.
Αυτή η αναζωπύρωση του μετώπου Λιβάνου-Ισραήλ κατά τη διάρκεια των επιθέσεων ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν εγείρει αμέσως ερωτήματα που είναι δύσκολο να απαντηθούν πειστικά. Πόσο ικανή είναι η Χεζμπολάχ στρατιωτικά μετά τις σοβαρές επιθέσεις που δέχθηκε το 2024; Είναι διατεθειμένη να επανέλθει στον πόλεμο κατά του Ισραήλ με συνεχή τρόπο, ή αυτή η επίθεση ήταν μια εφάπαξ έκφραση αλληλεγγύης προς το Ιράν μετά τη δολοφονία του ηγέτη του το περασμένο Σάββατο; Αποφάσισε η Χεζμπολάχ μόνη της να επιτεθεί στο Ισραήλ, ή η απόφαση λήφθηκε από το Ιρανικό Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) στην Τεχεράνη; Θα βομβαρδίζει συστηματικά το Ισραήλ δεκάδες στόχους στον Λίβανο και θα δολοφονεί ηγέτες της Χεζμπολάχ και άλλους της αντίστασης, ή θα στείλει χερσαίες δυνάμεις για να καταλάβει ξανά τον νότιο Λίβανο; Και θα προχωρήσει η λιβανέζικη κυβέρνηση στο σχέδιό της για αφοπλισμό της Χεζμπολάχ με το ζόρι, ρισκάροντας σοβαρές πολιτικές και εθνοτικές εντάσεις σε μια χώρα που είναι ήδη χρεοκοπημένη οικονομικά και βαθιά διχασμένη;
Το αποτέλεσμα αυτής της εντεινόμενης στιγμής έντασης και συγκρούσεων θα επηρεάσει τις πολιτικές και στρατιωτικές συνθήκες σε όλη τη Μέση Ανατολή, καθώς οι κύριοι παράγοντές της αντικατοπτρίζουν με ακρίβεια τις σημαντικότερες δυναμικές που έχουν διαμορφώσει – και συχνά έχουν καταστρέψει – ολόκληρη τη Μέση Ανατολή τον περασμένο αιώνα. Αυτές περιλαμβάνουν: κυβερνήσεις και εθνικές ταυτότητες, μη κρατικούς ένοπλους φορείς και υποεθνικές ταυτότητες, το Ισραήλ, δυτικές αποικιακές δυνάμεις και περιφερειακές δυνάμεις της Μέσης Ανατολής.
Αξιοσημείωτο είναι ότι απουσιάζουν από αυτή τη λίστα οι απλοί πολίτες σε όλη τη Μέση Ανατολή, οι οποίοι συνήθως έχουν ελάχιστο ή καθόλου λόγο στην επιλογή των κυβερνήσεών τους ή στη διαμόρφωση των εθνικών τους πολιτικών. Ο τρόπος με τον οποίο αυτές οι δυνάμεις θα αλληλεπιδράσουν στον Λίβανο τις επόμενες εβδομάδες και μήνες θα βοηθήσει στη διαμόρφωση ευρύτερων εξελίξεων στην περιοχή, οι οποίες συνδέονται με τον πόλεμο κατά του Ιράν και άλλες δυναμικές, συμπεριλαμβανομένων των μελλοντικών σχέσεων με τις ΗΠΑ και άλλες δυτικές δυνάμεις, την Κίνα και τη Ρωσία. Ο επόμενος μήνας θα αποκαλύψει πόσο αποτελεσματικός είναι ο στρατός της Χεζμπολάχ, είτε στην αντίσταση κατά των ισραηλινών στρατευμάτων εντός του Λιβάνου είτε στην επίθεση κατά του Ισραήλ αεροπορικώς.
Το μεγάλο ερώτημα τώρα είναι γιατί η Χεζμπολάχ αποφάσισε να επανέλθει στρατιωτικά εναντίον του Ισραήλ αυτή τη στιγμή, δεδομένης της εξασθενημένης της κατάστασης και των πολιτικών πιέσεων που αντιμετωπίζει εντός του Λιβάνου.
Μέρος της εξήγησης φαίνεται να είναι ότι η αναμονή είχε τους δικούς της κινδύνους: περαιτέρω ισραηλινές επιθέσεις, αυξανόμενη πολιτική πίεση εντός του Λιβάνου και η πιθανότητα ένα αποδυναμωμένο Ιράν να μην είναι σε θέση να συνεχίσει την υποστήριξή του. Η απάντηση γίνεται πιο σαφής κάθε ώρα που περνάει: τόσο το Ιράν όσο και η Χεζμπολάχ πιστεύουν ότι αντιμετωπίζουν μια υπαρξιακή στιγμή επιβίωσης ή καταστροφής, δεδομένης της επίθεσης κατά του Ιράν και της επισφαλούς ευαλωτότητας της Χεζμπολάχ σε εσωτερικές, ισραηλινές και αμερικανικές πιέσεις.
Η Χεζμπολάχ έχει χάσει μέρος της δημόσιας υποστήριξης στον Λίβανο λόγω της ασθενέστερης στρατιωτικής της θέσης και των αρνητικών συνεπειών από πολλούς Λιβανέζους που έχουν κουραστεί να αντιμετωπίζουν διαδοχικούς πολέμους, καταστροφές, εκκενώσεις και φτώχεια. Κρίσιμα, φαίνεται επίσης να χάνει την υποστήριξη του μακροχρόνιου συμμάχου της, Ναμπίχ Μπέρι, του σιιτικού Προέδρου της Βουλής και ηγέτη της Αμάλ, ο οποίος υπηρέτησε για πολύ καιρό ως βασική πολιτική γέφυρα μεταξύ της Χεζμπολάχ και του λιβανέζικου κράτους. Υπουργοί από την Αμάλ ψήφισαν στην κυβερνητική απόφαση για την απαγόρευση του μιλιταρισμού της Χεζμπολάχ.
Η επίθεση κατά του Ιράν και των ηγετών του έκανε τη Χεζμπολάχ να συνειδητοποιήσει την επισφαλή της θέση ανάμεσα σε τρεις δυναμικές: τον στενό πολιτικό και στρατιωτικό της χώρο στον Λίβανο, την πιθανότητα να υποστεί το Ιράν τόσο μεγάλες ζημιές που να μην μπορεί να διατηρήσει την υποστήριξή του προς τη Χεζμπολάχ, και την πίεση ΗΠΑ-Ισραήλ να συνεχίσουν τις επιθέσεις κατά του Λιβάνου, ωθώντας παράλληλα την κυβέρνηση της Βηρυτού προς κάποια μορφή συμφωνίας με το Ισραήλ, αν όχι πλήρη ειρήνη, τουλάχιστον μια συμφωνία μη εχθρικής διάθεσης.
Εάν η Χεζμπολάχ περίμενε πολύ για να ξαναρχίσει την αντίσταση στο Ισραήλ στρατιωτικά, θα μπορούσε να βρεθεί σε μια δυσχερή θέση από την οποία δεν θα μπορούσε να αναδυθεί άθικτη. Αυτή η πραγματικότητα οδήγησε το κόμμα να αθετήσει την υπόσχεση που είχε δώσει στον Μπέρι πριν από μήνες, ότι δεν θα ξεκινούσε ξανά τον πόλεμο με το Ισραήλ, κάτι που έκανε τον Μπέρι να αισθανθεί προσβεβλημένος, αποδυναμώνοντας την παραδοσιακή τους συμμαχία.
Η Χεζμπολάχ αναγνωρίζει επίσης ότι ο “άξονας αντίστασης” που ηγείται το Ιράν – ο οποίος περιλαμβάνει την ίδια, το Ιράν, τη Χαμάς, τους Ανσάρ Αλλάχ στην Υεμένη και τις Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης στο Ιράκ – είναι αποδυναμωμένος λόγω των στρατιωτικών επιθέσεων κατά όλων των συνιστωσών ομάδων. Η Χεζμπολάχ και το Ιράν αποτελούν τον κρίσιμο πυρήνα τους, και τώρα και οι δύο αισθάνονται ότι πρέπει να πολεμήσουν με όλες τους τις δυνατότητες για να αναγκάσουν τις ΗΠΑ-Ισραήλ σε κατάπαυση του πυρός, αλλιώς θα καταδικαστούν.
Το κρίσιμο αναπάντητο ερώτημα τώρα είναι εάν οι στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν και της Χεζμπολάχ είναι επαρκείς για να αντέξουν τις βίαιες και αδιάκοπες επιθέσεις εναντίον τους, και έτσι να αναγκάσουν σε κατάπαυση του πυρός. Η θέλησή τους να πολεμήσουν δεν αμφισβητείται. Ωστόσο, όποια κι αν είναι η έκβαση των τρεχουσών μαχών στην περιοχή για τη Χεζμπολάχ και το Ιράν – είτε σε ήττα, είτε σε νίκη, είτε μετά από μια εύθραυστη εκεχειρία που προκύπτει από αδιέξοδο – η Μέση Ανατολή θα γίνει μάρτυρας διαρθρωτικών αλλαγών στις περιφερειακές και παγκόσμιες συμμαχίες που θα αντικατοπτρίζουν νέες πολιτικές και ιδεολογικές ισορροπίες σε όλη την περιοχή.
