Οι αμερικανικές επιχειρήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα «στιγμιότυπο του Κορτές» σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη, μια κατάσταση μη αναστρέψιμης δέσμευσης που μπορεί να αναδιαμορφώσει την αγορά εργασίας των ΗΠΑ με τρόπους που ακόμη δεν είναι ορατοί στα δεδομένα, αλλά έρχονται ταχύτατα.

Ο Mark Zandi, επικεφαλής οικονομολόγος της Moody’s Analytics, παρομοίασε την κατάσταση με τον Ισπανό κατακτητή Ερνάν Κορτές, ο οποίος έκαψε τις πύρινη πλοία του κατά την άφιξή του στο Μεξικό το 1519, εξαλείφοντας κάθε πιθανότητα υποχώρησης. Αυτή τη στάση, πιστεύει, υιοθετεί σιωπηλά η εταιρική Αμερική απέναντι στην υιοθέτηση της ΤΝ. Οι εταιρείες επενδύουν βαριά, πραγματοποιούν δομικά στοιχήματα και «κόβουν» τις δικές τους οδούς διαφυγής. Το αν αυτή η πορεία θα οδηγήσει σε κατάκτηση ή καταστροφή, εξαρτάται από τη χρονική στιγμή, όπως υποδεικνύει ο Zandi. Η αναλογία αυτή ξεκαθαρίστηκε στον Zandi μετά την ανακοίνωση της fintech εταιρείας Block ότι προχωρά σε περικοπές 40% του εργατικού της δυναμικού.

«Οι επιχειρήσεις φαίνεται να πλησιάζουν σε ένα «στιγμιότυπο του Κορτές» με την τεχνητή νοημοσύνη», έγραψε ο Zandi στο LinkedIn. «Αυτό είναι το συμπέρασμά μου από την κίνηση της fintech εταιρείας Block να μειώσει το εργατικό της δυναμικό κατά 40%. Παρόλο που η Block δεν απέδωσε ρητά τις περικοπές στην ΤΝ, σχεδόν το έκανε».

Ο Zandi αναγνώρισε την πιθανότητα η ΤΝ να χρησιμεύει ως βολική δικαιολογία. «Φυσικά, η ΤΝ θα μπορούσε να είναι ένα πέπλο κάλυψης για άλλους, λιγότερο κολακευτικούς λόγους για τις περικοπές», έγραψε, «αλλά υποψιάζομαι ότι όχι». Και ακόμη κι αν ήταν, υποστήριξε, η επίδραση στην ευρύτερη αγορά εργασίας μπορεί να είναι η ίδια, αναφερόμενος στην άνοδο της μετοχής της Block μετά την ανακοίνωση.

«Ακόμα κι έτσι, μπορεί να μην έχει σημασία για την αγορά εργασίας», έγραψε ο Zandi, «καθώς η άλμα της τιμής της μετοχής της Block σηματοδοτεί σε άλλες εταιρείες ότι θα ανταμειφθούν αν ακολουθήσουν».

Αυτή η δυναμική — όπου η ΤΝ-οδηγούμενη αναδιάρθρωση μιας εταιρείας επικροτείται από την Wall Street, ωθώντας τους ανταγωνιστές να την μιμηθούν — είναι ακριβώς ο μηχανισμός που φοβάται περισσότερο ο Zandi. Δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη δραματική ρήξη, αλλά για μια καταρράκτη συνετών εταιρικών αποφάσεων, καθεμία από τις οποίες ωθεί την αγορά εργασίας πιο κοντά στην άκρη.

«Δεν δημιουργούμε θέσεις εργασίας αυτή τη στιγμή και δεν υπάρχουν κέρδη παραγωγικότητας από την ΤΝ», δήλωσε ο Zandi σε πρόσφατη διαδικτυακή εκδήλωση για την ΤΝ και την οικονομία, στην οποία συμμετείχαν οικονομολόγοι από την Goldman Sachs και το Yale. «Τι συμβαίνει όταν αποκτήσουμε κάποια κέρδη παραγωγικότητας εδώ; Δεν σημαίνει αυτό απώλεια θέσεων εργασίας;»

Η ανησυχία του είναι οικεία, ντυμένη με νέα επείγουσα ανάγκη. Για χρόνια, οι οικονομολόγοι συζητούσαν εάν η ΤΝ θα ήταν καθαρός δημιουργός ή καταστροφέας θέσεων εργασίας — μια συζήτηση που διεξαγόταν κυρίως σε αίθουσες συνεδριάσεων και ερευνητικές εργασίες, ενώ τα μακροοικονομικά δεδομένα παρέμεναν επίμονα σταθερά. Ωστόσο, ο Zandi υποστηρίζει ότι η σταθερότητα κρύβει έναν αργό μετασχηματισμό. Ο αντίκτυπος της ΤΝ αρχίζει να «εισχωρεί» σε όλη την οικονομία, δήλωσε στο Bloomberg τον Φεβρουάριο, και είναι ήδη ορατός κατά κύριο λόγο σε έναν τομέα: τις προσλήψεις.

Οι θέσεις εργασίας στην τεχνολογία μειώνονται. Τα ποσοστά προσλήψεων γενικά είναι αδύναμα. Και οι απολύσεις σε ολόκληρη την οικονομία έφτασαν πρόσφατα στο υψηλότερο επίπεδο από το 2009 — αν και ο Zandi κάνει τη διάκριση ότι η επιβαρυντική επίδραση της ΤΝ στην αγορά εργασίας «οφείλεται σε ασθενέστερες προσλήψεις, όχι σε απολύσεις». Εν τω μεταξύ, το National Bureau of Economic Research αναφέρει ότι πάνω από το 80% των εταιρειών σε πρόσφατες έρευνες δηλώνουν ότι δεν υπάρχει καμία επίδραση από την ΤΝ στην απασχόληση ή την παραγωγικότητα τα τρία τελευταία χρόνια — ωστόσο, οι ίδιες εταιρείες προβλέπουν ότι η ΤΝ θα αυξήσει την παραγωγικότητα κατά 1,4% τα επόμενα τρία χρόνια. Αυτή η απόκλιση μεταξύ των μειούμενων αριθμών προσλήψεων και της αυξανόμενης παραγωγικότητας είναι ακριβώς αυτό που ανησυχεί τον Zandi και ο λόγος που θεωρεί αυτό το γεγονός ένα καθοριστικό «στιγμιότυπο του Κορτές».

Όταν έρθουν τα κέρδη παραγωγικότητας, οι εταιρείες δεν θα τα υιοθετήσουν σταδιακά. Θα δράσουν κλιμακωτά — όπως η Block, μειώνοντας το προσωπικό, ενοποιώντας ροές εργασίας και αναπτύσσοντας πράκτορες ΤΝ σε λειτουργίες που κάποτε απαιτούσαν ολόκληρες ομάδες. Αυτό, στην πλαισίωση του Zandi, είναι το «στιγμιότυπο του Κορτές»: όχι όταν οι εταιρείες αρχίζουν να επενδύουν στην ΤΝ, αλλά όταν δεσμεύονται σε αυτήν τόσο πλήρως που η επιστροφή στο παλιό μοντέλο γίνεται αδιανόητη.

Η χρηματοοικονομική υποδομή αυτής της δέσμευσης είναι ήδη σε ισχύ. Οι δέκα μεγαλύτερες εταιρείες ΤΝ είναι καθ’ οδόν να εκδώσουν ομόλογα αξίας άνω των 120 δισεκατομμυρίων δολαρίων — ένα ρεκόρ που πολλοί παρομοιάζουν με το χρέος που ανέλαβαν οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας κατά την έκρηξη των dot-com στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Σε αντίθεση με εκείνη την εποχή, όταν η κατάρρευση της φούσκας του Y2K απορροφήθηκε σε μεγάλο βαθμό από επενδυτές μετοχών, η σημερινή ανάπτυξη της ΤΝ χρηματοδοτείται με χρέος, πράγμα που σημαίνει ότι μια διόρθωση της αγοράς θα είχε ευρύτερες επιπτώσεις πέρα από τα χαρτοφυλάκια μετοχών.

Σε μια έκθεση της Moody’s, ο Zandi έχει περιγράψει τέσσερα πιθανά μέλλοντα για την οικονομία της ΤΝ το 2026: μια ομαλή επέκταση καθοδηγούμενη από την παραγωγικότητα, ενισχυμένη από την ΤΝ (40% πιθανότητα), μια ανατροπή θέσεων εργασίας όπου η υιοθέτηση υπερβαίνει την προσαρμογή της αγοράς εργασίας (20%), ένα σενάριο όπου η ΤΝ αποτυγχάνει και προκαλεί διόρθωση (25%), και μια έκρηξη παραγωγικότητας τύπου δεκαετίας του 1990 (15%). Η πιο πιθανή έκβαση, πιστεύει, είναι διαχειρίσιμη, αλλά καμία από αυτές δεν είναι χωρίς κόστος.

Η αγορά εργασίας, προς το παρόν, έχει έναν τελευταίο μηχανισμό προστασίας: την υγειονομική περίθαλψη, η οποία υπήρξε η κύρια κινητήρια δύναμη δημιουργίας θέσεων εργασίας στην οικονομία. «Χωρίς την υγειονομική περίθαλψη», δήλωσε ο Zandi στο Business Insider, «η οικονομία θα έχανε πολλές θέσεις εργασίας».

Ο Κορτές κέρδισε το στοίχημά του. Οι στρατιώτες του, χωρίς πλοία για να επιστρέψουν, δεν είχαν άλλη επιλογή από το να πολεμήσουν μπροστά. Η εταιρική Αμερική, υπαινίσσεται ο Zandi, μπορεί σύντομα να βρεθεί στην ίδια θέση — δεσμευμένη όχι με διάταγμα, αλλά από το καθαρό βάρος της επένδυσης, του χρέους και της ανταγωνιστικής πίεσης. Οι βάρκες, με άλλα λόγια, έχουν ήδη καπνίσει.