Το κυβερνητικό οικονομικό επιτελείο βρίσκεται σε επιφυλακή, εξετάζοντας σενάρια για έκτακτα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, εάν η κρίση στη Μέση Ανατολή λάβει παρατεταμένη μορφή. Επαναφέρονται ουσιαστικά προγράμματα που εφαρμόστηκαν το 2022 για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ενεργειακής κρίσης, η οποία προκλήθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η εξέλιξη της τιμής του πετρελαίου Brent είναι καθοριστική. Εάν αυτή σκαρφαλώσει και παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι για 30 ημέρες, αναμένεται νέο ισχυρό κύμα ακρίβειας στην ελληνική οικονομία. Στο τραπέζι βρίσκονται στοχευμένα μέτρα, τα οποία θα ενεργοποιηθούν μόνο εφόσον η κρίση αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά και οι αυξήσεις μεταφερθούν στις τελικές τιμές καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας. Στόχος είναι η αποφυγή ενός νέου πληθωριστικού σοκ, που θα συμπιέσει το διαθέσιμο εισόδημα και θα ανατρέψει τις προβλέψεις του προϋπολογισμού.
Στην πρώτη γραμμή των πιθανών παρεμβάσεων βρίσκεται η επαναφορά της επιδότησης των καυσίμων (Fuel Pass), η οποία θα είναι πιο στοχευμένη σε σχέση με το παρελθόν, με εισοδηματικά κριτήρια. Το μοντέλο θα αποσκοπεί στον περιορισμό του δημοσιονομικού κόστους και στην κατεύθυνση της ενίσχυσης κυρίως σε χαμηλά εισοδήματα, επαγγελματίες οδηγούς και κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών.
Επιπλέον, εξετάζονται επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, σε περίπτωση που η άνοδος του πετρελαίου συμπαρασύρει και τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα. Προβλέπεται μηχανισμός αυτόματης παρέμβασης, με κρατική επιδότηση ανά κιλοβατώρα, για την απορρόφηση μέρους της αύξησης. Η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τις διεθνείς αγορές καθιστά την κατάσταση ευάλωτη σε διαταραχές στη Μέση Ανατολή, οι οποίες μεταφέρονται άμεσα στις τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού.
Το ενεργειακό ζήτημα θα αποτελέσει κεντρικό θέμα συζήτησης στο προσεχές Eurogroup. Υπενθυμίζεται ότι το 2022, τα μέτρα στήριξης περιλάμβαναν το Fuel Pass για τα καύσιμα, το Market Pass για τα τρόφιμα, και επιδοτήσεις στο ρεύμα. Το συνολικό κόστος αυτών των προγραμμάτων για τον προϋπολογισμό του 2022 ξεπέρασε τα 850 εκατομμύρια ευρώ, χωρίς να συνυπολογίζεται η επιβάρυνση της ΔΕΗ.
Πηγές του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΥΠΕΘΟΟ) τονίζουν ότι το υπουργείο διαθέτει τα απαραίτητα δημοσιονομικά εργαλεία για την προστασία της πραγματικής οικονομίας, εφόσον απαιτηθεί. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι απέχουμε ακόμη σημαντικά από ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Η ηγεσία του ΥΠΕΘΟΟ παρακολουθεί τις εξελίξεις με ψυχραιμία και αυξημένη προσοχή. Μέχρι στιγμής, η αντίδραση των αγορών παραμένει συγκρατημένη, με την τιμή του πετρελαίου να διαπραγματεύεται γύρω στα 80 δολάρια ανά βαρέλι. Η ελληνική οικονομία έχει αποδείξει την ανθεκτικότητά της σε εξωγενείς κρίσεις, με τα σενάρια ευαισθησίας να έχουν προβλεφθεί στον Προϋπολογισμό του 2026, υποδεικνύοντας διαχειρίσιμη αρνητική επίδραση. Το υφιστάμενο δημοσιονομικό πλαίσιο και οι ευρωπαϊκοί κανόνες δαπανών διασφαλίζουν τη σταθερότητα του προγραμματισμού.
Οι όποιες επιπτώσεις θα εξαρτηθούν πρωτίστως από τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης. Στον φετινό προϋπολογισμό έχει συμπεριληφθεί δυσμενές σενάριο για την περίπτωση που η τιμή του πετρελαίου ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι. Σε αυτή την περίπτωση, αναμένονται οι εξής επιπτώσεις:
* Μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 0,7% (έναντι αύξησης 1% στο βασικό σενάριο) και υποχώρηση των επενδύσεων κατά 0,9%.
* Μείωση των εισαγωγών σε πραγματικούς όρους, αλλά αύξηση κατά περίπου 7,4% σε ονομαστικούς, με επιδείνωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες.
* Εκτίναξη του πληθωρισμού στο 4,7% (έναντι 2,2% στο βασικό σενάριο).
* Επιβράδυνση του πραγματικού ΑΕΠ στο 1,9% (έναντι 2,4%), αν και το ονομαστικό ΑΕΠ θα αυξηθεί λόγω πληθωρισμού, οδηγώντας σε οριακή βελτίωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου και μείωση του λόγου χρέους κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες.
