Η Ισλαμική Επαναστατική Φρουρά (IRGC) διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στον προσδιορισμό του μέλλοντος του Ιράν, την ώρα που ο πρόεδρος Donald Trump επιδιώκει αλλαγή καθεστώτος. Το τεράστιο στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα που έχει δομήσει αποτελεί κρίσιμο παράγοντα της ισχύος της.
Μετά τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Ali Khamenei από αεροπορική επιδρομή ΗΠΑ-Ισραήλ, η IRGC αναδείχθηκε σε πιθανή πηγή νέας ηγεσίας. Παράλληλα, η οργάνωση διεξάγει την στρατιωτική απάντηση του Ιράν στις επιθέσεις των ΗΠΑ, εκτοξεύοντας πυραύλους εναντίον εμπορικών πλοίων στον Στενό του Ορμούζ. Αυτό έχει προκαλέσει σχεδόν πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας στη στενή υδάτινη οδό, μέσω της οποίας διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.
Καθώς ο Trump σχεδιάζει το τελικό στάδιο, απηύθυνε έκκληση απευθείας στην IRGC και σε άλλα τμήματα του ιρανικού μηχανισμού ασφαλείας, υποσχόμενος αμνηστία σε μέλη της αν παραδώσουν τα όπλα τους.
Η IRGC ξεκίνησε ως παραστρατιωτική δύναμη μετά την επανάσταση του 1979, με σκοπό να διασφαλίσει την πολιτική εξουσία του καθεστώτος, επιβάλλοντας την ισλαμιστική ιδεολογία και καταπνίγοντας κάθε διαφωνία. Αποτελείται από στρατιωτικές μονάδες που λειτουργούν παράλληλα, αλλά ανεξάρτητα, από τις συμβατικές δυνάμεις του Ιράν. Με την πάροδο των ετών, η IRGC ανέπτυξε ένα διαφοροποιημένο επιχειρηματικό δίκτυο που χρηματοδοτεί το καθεστώς, καθώς και τη δική της στρατιωτική και ιδεολογική ατζέντα. Αυτό το δίκτυο περιλαμβάνει βασικούς βιομηχανικούς τομείς όπως το πετρέλαιο και οι μεταφορές, αλλά και τον τραπεζικό τομέα, τις τηλεπικοινωνίες, τη γεωργία, την ιατρική και τα ακίνητα.
Η IRGC χρησιμοποιεί συνδεδεμένες εταιρείες για να εμπλακεί σε επιχειρηματικές δραστηριότητες. Για παράδειγμα, η εταιρεία μηχανικού Khatam al-Anbiya έχει κατασκευάσει διυλιστήρια, σιδηροδρομική γραμμή, φράγμα και αγωγό φυσικού αερίου. Ελέγχει επίσης το διεθνές αεροδρόμιο της Τεχεράνης.
Ένας άλλος πυλώνας της επιχειρηματικής αυτοκρατορίας της IRGC είναι το δίκτυο “ιδρυμάτων” της, τα οποία ουσιαστικά διαμορφώνουν ημι-ιδιωτικές μονοπωλιακές αγορές, αν και ξεκίνησαν ως οργανισμοί για την προώθηση θρησκευτικών και επαναστατικών στόχων. Ωστόσο, με τον χρόνο, η συσσώρευση πλούτου για την εξυπηρέτηση ευρύτερων στόχων της άρχουσας ελίτ, όπως η αυτοεμπλουτισμός, ο πολιτικός έλεγχος, η επιβίωση του καθεστώτος και η κοινωνική μηχανική, έγινε αυτοσκοπός, όπως αναφέρει έκθεση του think tank Clingendael. Αυτά που ξεκίνησαν ως εργαλεία κοινωνικής δικαιοσύνης εξελίχθηκαν σε ομίλους εταιρικού τύπου, προστατευμένους από τον έλεγχο, αλλά κεντρικούς στη βάση εξουσίας του επαναστατικού κράτους.
Αυτά τα ιδρύματα που συνδέονται με την IRGC είναι τόσο εκτεταμένα που το Clingendael εκτιμά ότι αντιστοιχούσαν σε πάνω από το ήμισυ του ΑΕΠ του Ιράν το 2013.
Παρόλο που το Ιράν έχει κατά καιρούς προσπαθήσει να φιλελευθεροποιήσει την οικονομία του και να μειώσει την επιρροή της IRGC, στην πραγματικότητα η τελευταία έχει εδραιώσει τον έλεγχό της. Αυτό οφείλεται εν μέρει στις δυτικές κυρώσεις που εμπόδισαν τις προσπάθειες ενσωμάτωσης του Ιράν στην παγκόσμια οικονομία. Καθώς οι ΗΠΑ και άλλες κυβερνήσεις προσπάθησαν να περιορίσουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν επιβάλλοντας κυρώσεις στον πετρελαϊκό και άλλους τομείς της οικονομίας, η IRGC εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία να επεκταθεί υπό το πρόσχημα της “οικονομικής αντίστασης” και της “αυτοδυναμίας”.
Με τη Δύση να σφίγγει τον κλοιό στην ιρανική οικονομία, η IRGC ασχολήθηκε με μυστικές και παράνομες δραστηριότητες, όπως η χρήση κρυπτονομισμάτων και η παράνομη αποστολή πετρελαίου για την αποφυγή των κυρώσεων. Σύμφωνα με έκθεση του 2024 από την εταιρεία αμυντικών πληροφοριών Janes, η IRGC εμπλέκεται επίσης σε λαθρεμπόριο αλκοόλ, ναρκωτικών, όπλων και καπνού, μεταξύ άλλων προϊόντων.
Η οικονομία του Ιράν βρίσκεται σε δεινή κατάσταση, ακόμη και πριν από τις τελευταίες αμερικανικές επιθέσεις, καθώς πολλαπλές κρίσεις έχουν προκαλέσει αναταραχή. Το νόμισμα έχασε το 60% της αξίας του μετά τον 12ήμερο πόλεμο μεταξύ Ιράν και Ισραήλ τον Ιούνιο, ο πληθωρισμός εκτοξεύτηκε, οι χρόνιες ελλείψεις ενέργειας προκάλεσαν διακοπές ρεύματος, και μια ιστορική ξηρασία έχει εξαντλήσει τους υδάτινους πόρους. Η κατάρρευση του νομίσματος πυροδότησε ευρείες διαμαρτυρίες στα τέλη Δεκεμβρίου και αρχές Ιανουαρίου, ωθώντας το καθεστώς, με τη βοήθεια της IRGC, να σφαγιάσει χιλιάδες Ιρανούς. Ο Trump υποσχέθηκε να τους βοηθήσει, οδηγώντας τελικά στην τρέχουσα εκστρατεία βομβαρδισμών ΗΠΑ-Ισραήλ.
