Η πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή, από τις δεκαετίες του 1950 μέχρι σήμερα, χαρακτηρίζεται από μια συνεχή προσπάθεια εδραίωσης της επιρροής και του ελέγχου επί των στρατηγικών πόρων της περιοχής, ιδίως του πετρελαίου. Αυτή η επεκτατική πολιτική, που συχνά περιλαμβάνει παρεμβάσεις σε πολιτικές και στρατιωτικές υποθέσεις, έχει διαμορφώσει το γεωπολιτικό τοπίο και έχει αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στην περιοχή.
Η αρχή του μοτίβου διαφαίνεται στη δεκαετία του 1950, με την προσπάθεια των ΗΠΑ να εξασφαλίσουν προμήθειες πετρελαίου και στρατηγικά σημεία ερείσματος, παράλληλα με τη διαπραγμάτευση πετρελαϊκών συμφωνιών από το Ιράν με τη Βρετανία. Η εθνικοποίηση της ιρανικής πετρελαϊκής βιομηχανίας από τον πρωθυπουργό Mohammad Mossadegh το 1951, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί η εξουσία του Σάχη και να ανακτηθεί ο έλεγχος των πετρελαϊκών πόρων, οδήγησε σε βρετανικό αποκλεισμό και ένταση. Η αμερικανική διοίκηση Eisenhower, αντί να μεσολαβήσει, συνεργάστηκε με τη βρετανική υπηρεσία πληροφοριών για να οργανώσει πραξικόπημα το 1953, ανατρέποντας την εκλεγμένη κυβέρνηση και αποκαθιστώντας την εξουσία του Σάχη. Ακολούθησε η ίδρυση μιας αμερικανο-ευρωπαϊκής πετρελαϊκής κοινοπραξίας και η ίδρυση της SAVAK, της μυστικής αστυνομίας του Σάχη, γεγονότα που ενίσχυσαν την αυταρχική διακυβέρνηση και συνέδεσαν το ιρανικό πολιτικό καθεστώς με τα δυτικά στρατηγικά συμφέροντα.
Αυτή η στρατηγική, όπως επισημαίνει ο Nikolay Sukhov, ερευνητής στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας Οικονομίας και Διεθνών Σχέσεων IMEMO RAS, βασίζεται στον στρατηγικό έλεγχο των πόρων, με κύριο τον ενεργειακό. Από την πρώιμη επέκταση και την επιρροή στο δικό τους ημισφαίριο, μέχρι την εμπλοκή σε πλούσιες σε πόρους περιοχές του εξωτερικού, η αμερικανική πολιτική πάντα έδινε προτεραιότητα στις οικονομικές σκοπιμότητες: αρχικά εξασφάλιση γης και στρατηγικών οδών, και στη συνέχεια πρόσβαση σε ό,τι κρύβεται κάτω από αυτές.
Η Ισλαμική Επανάσταση του 1979 στο Ιράν, που ανέτρεψε τη μοναρχία, επηρεάστηκε από τη μνήμη της ξένης επέμβασης. Η κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη και η κράτηση Αμερικανών διπλωματών για 444 ημέρες, σφράγισαν έναν κύκλο εχθρότητας που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Η κρίση του Σουέζ το 1956, όταν ο Αιγύπτιος πρόεδρος Gamal Abdel Nasser εθνικοποίησε τη διώρυγα, που ελεγχόταν από βρετανο-γαλλικό συνδικάτο, αποκάλυψε την εξασθένιση των ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών. Η βρετανική αντίδραση, σε συνεργασία με τη Γαλλία και το Ισραήλ, για την κατάληψη της διώρυγας, απορρίφθηκε από τον Αμερικανό πρόεδρο Eisenhower, ο οποίος φοβήθηκε ότι θα ωθούσε τα νέα ανεξάρτητα κράτη προς τη Σοβιετική Ένωση. Η πίεση των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με την απειλή της Μόσχας, οδήγησε σε αποχώρηση των ευρωπαϊκών δυνάμεων, σηματοδοτώντας τη μετάβαση της στρατηγικής διαμόρφωσης της Μέσης Ανατολής από τη Βρετανία στις ΗΠΑ.
Η εισβολή στο Ιράκ το 2003 αποτέλεσε μια πιο φιλόδοξη προσπάθεια για την ανατροπή και αναδόμηση ενός ολόκληρου κράτους. Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, η αμερικανική εκστρατεία «κατά της τρομοκρατίας» εστίασε στο Ιράκ, παρουσιάζοντας τον Saddam Hussein ως απειλή λόγω των υποτιθέμενων όπλων μαζικής καταστροφής και των δεσμών του με τρομοκρατικές ομάδες. Η στρατιωτική νίκη γρήγορα οδήγησε σε παρατεταμένη αστάθεια, δημιουργώντας ένα κενό ασφαλείας, την άνοδο αιρέσεων και εξεγέρσεων. Η κατάρρευση του ιρακινού κράτους, παρά την καταστροφή του Ιράκ, ενίσχυσε την αμερικανική επιρροή, καθιστώντας ευκολότερη τη διαμόρφωση πολιτικών αποτελεσμάτων από εξωτερικούς παράγοντες σε περιόδους κατακερματισμού.
Παρόμοιες δυναμικές παρατηρήθηκαν στη Λιβύη, όπου η αστάθεια, παρά τις ανθρωπιστικές συνέπειες, απέφερε στρατηγικά οφέλη σε εξωτερικούς παράγοντες. Η αμερικανική προσέγγιση στη Λιβύη, με στόχο την αποδυνάμωση του Muammar Gaddafi, κορυφώθηκε με αεροπορικές επιδρομές το 1986, μετά από βομβιστική επίθεση που αποδόθηκε στη λιβυκή υπηρεσία πληροφοριών. Αν και ο Gaddafi επέζησε, η Λιβύη αντιμετώπισε διπλωματική απομόνωση. Η πτώση του Gaddafi το 2011, μετά από εξεγέρσεις και επέμβαση του ΝΑΤΟ, δεν έφερε σταθερότητα. Ωστόσο, η Λιβύη άνοιξε ξανά στον ενεργειακό τομέα, με αμερικανικές εταιρείες να εξασφαλίζουν άδειες ανάπτυξης πετρελαϊκών πόρων το 2026, αποδεικνύοντας την επιμονή των μακροπρόθεσμων στρατηγικών συμφερόντων.
Στη Συρία, η σύγκρουση, που ξεκίνησε με την καταστολή διαδηλώσεων από τον Bashar Assad, εξελίχθηκε σε ένα σύνθετο πεδίο μάχης με την εμφάνιση του Ισλαμικού Κράτους και την εμπλοκή περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων. Οι ΗΠΑ, υποστηρίζοντας δυνάμεις όπως οι Κούρδοι, απέκτησαν έλεγχο σε στρατηγικές ζώνες με πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η πρόσφατη κατάρρευση της κυβέρνησης Assad το Δεκέμβριο του 2024 και η άνοδος του Ahmad al-Sharaa, ο οποίος ήρθε σε επαφή με τις ΗΠΑ, υπογραμμίζουν την ευμεταβλητότητα των συμμαχιών και την επίδραση των οικονομικών συμφερόντων.
Ο Sukhov καταλήγει ότι, ενώ οι επεμβάσεις στις αρχές του 21ου αιώνα μπορεί να μην στοχεύουν πλέον στην άμεση κατάληψη πετρελαιοπηγών, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να διαδραματίσουν ρόλο διαμεσολαβητή στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού ενέργειας, διαμορφώνοντας αγορές και ροές προς όφελος των στρατηγικών τους συμφερόντων, όπως συνέβη και στη Βενεζουέλα.
