Η συμμετοχή της Νοτίου Αφρικής στην επόμενη Σύνοδο Κορυφής της G20 βρίσκεται στο επίκεντρο έντονης διεθνούς συζήτησης, μετά την αιφνιδιαστική ανακοίνωση του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι η Ουάσινγκτον θα εμποδίσει την παρουσία της Πρετόριας. Η απόφαση αυτή πυροδότησε άμεση αντίδραση από πολιτικούς και οργανώσεις, οι οποίες υπερασπίζονται την παρουσία της χώρας στα παγκόσμια φόρουμ.
Το Ίδρυμα FW de Klerk εξέδωσε μια κατηγορηματική ανακοίνωση, τονίζοντας ότι η Νότια Αφρική είναι ένα ισότιμο, κυρίαρχο μέλος της G20 και ότι η χώρα “δεν θα εκφοβιστεί από την παραπληροφόρηση για να αποχωρήσει από παγκόσμιους θεσμούς”. Η ανακοίνωση, που υπογράφεται από τον Ismail Joosub, αντιπαρατέθηκε ευθέως με την αιτιολόγηση του Προέδρου Τραμπ για την τιμωρητική ενέργεια. Η αιτιολόγηση αυτή βασιζόταν σε ισχυρισμούς ότι η κυβέρνηση της Νοτίου Αφρικής αγνοεί “απαράδεκτες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που υφίστανται οι Αφρικάμερ και άλλοι απόγονοι”.
Οι δηλώσεις του Τραμπ, που ανέφερε σε ανάρτησή του στο Truth Social ότι η Νότια Αφρική “σκοτώνει λευκούς ανθρώπους και τους αφαιρεί αυθαίρετα τις φάρμες τους”, χαρακτηρίστηκαν από το Ίδρυμα FW de Klerk ως “εντελώς ψευδείς κατηγορίες” περί “γενοκτονίας” και κρατικά κατευθυνόμενων κατασχέσεων γης, κάνοντας λόγο για “μια καταιγίδα παραπληροφόρησης”. “Αυτές οι δηλώσεις όχι μόνο είναι ανακριβείς, αλλά είναι και διπλωματικά ατελέσφορες”, ανέφερε το Ίδρυμα. “Η συμμετοχή στην G20 δεν καθορίζεται από τη χώρα που φιλοξενεί… κανένα μεμονωμένο κράτος – συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών – δεν έχει την εξουσία να εκδιώξει μονομερώς ένα άλλο.” Επισημάνθηκε, επιπλέον, ότι η G20 είναι ένα φόρουμ που βασίζεται στη συναίνεση και όχι μια “ιδιωτική σύμβαση όπου οι προσκλήσεις μπορούν να ανακληθούν κατά βούληση”.
Την ίδια γραμμή ακολούθησε και ο πρώην Ινδός Υφυπουργός Εξωτερικών, Kanwal Sibal, ο οποίος σε ανάρτησή του στο X (πρώην Twitter) δήλωσε ότι ο Τραμπ “επιδιώκει να διαλύσει την G20”. “Οι ΗΠΑ απλώς προεδρεύουν της G20 το επόμενο έτος. Δεν έχουν την εξουσία να αποκλείσουν μονομερώς κανένα μέλος από τη συμμετοχή”, έγραψε, προσθέτοντας ότι ο Τραμπ “καταχράται” τη λέξη “γενοκτονία” “πολύ επιλεκτικά”, ενώ υπάρχει ένας εμφανής φυλετικός τόνος σε όσα λέει.
Το Κόμμα της Απελευθέρωσης των Ψηφοφόρων (EFF) σχολίασε επίσης το ζήτημα, υποδεικνύοντας ότι ο αποκλεισμός από τον Τραμπ αποτελεί “ένα παραλήρημα”. Υπενθυμίζεται ότι, παρά την απουσία των ΗΠΑ, η Νότια Αφρική κατάφερε να εξασφαλίσει μια πλήρη Διακήρυξη των Ηγετών, κάτι που ο Τραμπ πίστευε ότι θα κατέρρεε χωρίς την αμερικανική συμμετοχή. Κατά την παράδοση της Προεδρίας, η Νότια Αφρική την πραγματοποίησε με διπλωματικό, διακριτικό τρόπο, όπως αρμόζει στην περίσταση, και η παράδοση όντως έγινε. “Αυτό που θυμώνει τώρα τον Τραμπ δεν είναι ότι η παράδοση δεν έγινε, αλλά ότι δεν έγινε με την επισημότητα και την αναγνώριση υψηλού επιπέδου που περίμενε, αφού αγνόησε τη σύνοδο. Είναι αυτή η αλληλουχία αυτο-προκαλούμενων διπλωματικών εξευτελισμών: η άρνηση συμμετοχής, η αλλαγή γνώμης την τελευταία στιγμή, η αγνόηση από άλλους παγκόσμιους ηγέτες και η επιτυχής έκβαση της συνόδου χωρίς αυτόν, που οδήγησαν στο παραλήρημα του Τραμπ και στην παράλογη πρόταση ότι έχει την εξουσία να αναιρέσει την πρόσκληση της Νοτίου Αφρικής από την G20”.
Ο Γερμανός Πρέσβης στη Νότια Αφρική ανήρτησε επίσης στο X, τονίζοντας ότι “η Νότια Αφρική χρειάζεται στο τραπέζι”, επαναλαμβάνοντας στα Ζουλού “iMzansi ifuneka etafuleni labaholi”, ενισχύοντας έτσι το επιχείρημα ότι η χώρα είναι απαραίτητη στην G20.
Η διπλωματική σύγκρουση ξεκίνησε όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες επέλεξαν να μην παραστούν στη Σύνοδο Κορυφής των Ηγετών της G20 στο Γιοχάνεσμπουργκ, παρά το γεγονός ότι προσκλήθηκαν σε όλες τις συναντήσεις υπό την προεδρία της Νοτίου Αφρικής. Αργότερα, οι ΗΠΑ άλλαξαν γνώμη. Εβδομάδες νωρίτερα, ο Πρόεδρος Τραμπ είχε ήδη ανακοινώσει ότι θα απέχει από τη σύνοδο του Γιοχάνεσμπουργκ, υποστηρίζοντας ότι η Νότια Αφρική “δεν θα έπρεπε καν να ανήκει πλέον στις G” επειδή “πήγαινε προς λάθος κατεύθυνση”. Πιστεύεται ότι οι σχέσεις είχαν ήδη τεθεί υπό πίεση λόγω της στάσης της Νοτίου Αφρικής σε παγκόσμιες συγκρούσεις, των στενών δεσμών της με τη Ρωσική Ομοσπονδία και την Κίνα μέσω της ομάδας BRICS, και της απόφασής της να προσφύγει κατά του Ισραήλ στο Διεθνές Δικαστήριο για υπόθεση γενοκτονίας.
Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι η Νότια Αφρική αρνήθηκε να παραδώσει την Προεδρία της G20 σε ανώτερο εκπρόσωπο της πρεσβείας των ΗΠΑ. Ο εκπρόσωπος της προεδρίας, Vincent Magwenya, διευκρίνισε ότι, λόγω της απουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών από τη σύνοδο, τα όργανα της Προεδρίας της G20 παραδόθηκαν όπως έπρεπε σε έναν αξιωματούχο της πρεσβείας των ΗΠΑ στα κεντρικά του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων και Συνεργασίας της Νοτίου Αφρικής (DIRCO).
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει λάβει πρόσφατα αρκετά τιμωρητικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένου του μποϊκοτάζ της συνόδου και της ανάκλησης της βίζας της πρώην υπουργού διεθνών σχέσεων Naledi Pandor. Επιπλέον, έχει κατατεθεί ένα νομοσχέδιο στο Κογκρέσο των ΗΠΑ, το AGOA Extension and Bilateral Engagement Act (AGOA 2.0), το οποίο θα επεκτείνει τον Νόμο για την Ανάπτυξη και τις Εμπορικές Ευκαιρίες στην Αφρική (AGOA) για δύο χρόνια, αλλά θα αποκλείει ρητά τη Νότια Αφρική, συνδέοντας τα εμπορικά οφέλη με την ευθυγράμμιση με τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ.
