Σε αντίθεση με τη δυτική επιχειρηματική κουλτούρα που ωθεί τους εργαζομένους πίσω στα γραφεία για πέντε ημέρες την εβδομάδα και απαιτεί αυξημένη απόδοση, η Ιαπωνία εφαρμόζει μια διαφορετική στρατηγική. Χιλιάδες ηλικιωμένοι υπάλληλοι πληρώνονται για να προσέρχονται στην εργασία τους, να κάθονται και να εκτελούν ελάχιστα έως καθόλου καθήκοντα.
Αυτή η πρακτική αφορά την ομάδα των «madogiwazoku», δηλαδή ηλικιωμένων, υποαποδοτικών ή περιττών υπαλλήλων, οι οποίοι τοποθετούνται σε γραφεία κοντά στο παράθυρο, με περιορισμένες ή ανύπαρκτες εργασιακές αρμοδιότητες. Πρόκειται κυρίως για άνδρες της γενιάς X και των baby boomers, περίπου 50-60 ετών, οι οποίοι είχαν προσληφθεί με την υπόσχεση της «δια βίου απασχόλησης» (Shushin Koyo) και ενός συστήματος μισθοδοσίας βάσει της αρχαιότητας. Αντί να ηγούνται ομάδων ή να κλείνουν συμφωνίες, περνούν τις μέρες τους απαντώντας περιστασιακά σε email, διαχειριζόμενοι λίγα έγγραφα και ταξινομώντας χαρτιά, λαμβάνοντας άνετους μισθούς, αλλά παραμένοντας μακριά από ουσιαστικές ευθύνες.
Το φαινόμενο, αν και όχι καινούργιο, κερδίζει έδαφος στο διαδίκτυο. Καθώς οι δυτικοί CEO εστιάζουν στην παραγωγικότητα, στην υποχρεωτική παρουσία στα γραφεία και στις περικοπές θέσεων εργασίας μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), όλο και περισσότεροι νέοι άνθρωποι στρέφονται στην Ιαπωνία, αναζητώντας μια πιο ήρεμη εναλλακτική. Μάλιστα, πολλοί ταξιδεύουν εκεί για να βιώσουν έναν πιο αργό, συνειδητό τρόπο ζωής, μακριά από την εταιρική πίεση.
Ένας 74χρονος Ιάπωνας influencer, γνωστός ως @papafromjapan, εξήγησε στο TikTok: «Ενώ ο Trump λέει, ‘Απολύεσαι’, στην Ιαπωνία δεν λέμε ‘Απολύεσαι’. Αν κάποιος δεν τα πηγαίνει καλά, τον βάζουμε κοντά στο παράθυρο, του δίνουμε να κάνει χαρτούρα. Αυτούς τους ανθρώπους τους αποκαλούμε madogiwazoku». Όπως επισημαίνει, αυτοί οι εργαζόμενοι δεν είναι προβληματικοί, αλλά συχνά πιστοί, μη συγκρουσιακοί υπάλληλοι που έχουν απλώς ξεπεραστεί από τις τεχνολογικές ή στρατηγικές αλλαγές. Αντί να τους απομακρύνουν, οι εργοδότες τους μετακινούν διακριτικά. «Δεν είναι επιθετικοί άνθρωποι, οπότε απλώς τους αφήνουμε να εργάζονται, δεν παραπονιούνται, είναι ευχαριστημένοι και εργάζονται για την εταιρεία για μεγάλο χρονικό διάστημα».
Η προστασία των ηλικιωμένων εργαζομένων από την απόλυση, ακόμη και όταν οι ρόλοι τους περιορίζονται, έχει έχει επιπτώσεις στην αγορά εργασίας της Ιαπωνίας. Η χώρα κατέχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης ηλικιωμένων στον ανεπτυγμένο κόσμο, με πάνω από το ένα τέταρτο των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω να εργάζονται το 2022, σε σύγκριση με λιγότερο από το ένα πέμπτο στις ΗΠΑ και μόλις ένα δέκατο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έρευνες δείχνουν ότι περίπου το 80% των Ιαπώνων εργαζομένων επιθυμούν να συνεχίσουν να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση, με περίπου το 70% να προτιμά να παραμείνει στον τρέχοντα εργοδότη του.
Για να καταστεί εφικτό αυτό, η κυβέρνηση έχει προωθήσει τροποποιημένο νόμο για τη σταθεροποίηση της απασχόλησης των ηλικιωμένων ατόμων και έχει θεσπίσει σειρά επιδοτήσεων που ωθούν τις εταιρείες να διασφαλίζουν ευκαιρίες απασχόλησης για τους εργαζομένους έως και την ηλικία των 70 ετών. Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ σημειώνει ότι ήδη ορισμένες εταιρείες υιοθετούν συστήματα που επιτρέπουν στους εργαζομένους να παρατείνουν την ηλικία συνταξιοδότησής τους, χωρίς να θυσιάζουν τα προνόμια. Παράλληλα, το Υπουργείο Υγείας, Εργασίας και Πρόνοιας της Ιαπωνίας προσφέρει επιδοτήσεις σε εργοδότες που υποστηρίζουν τέτοιες πρωτοβουλίες.
Μια μικρή μελέτη της συμβουλευτικής εταιρείας Shikigaku, στην οποία συμμετείχαν 300 εργαζόμενοι ηλικίας 20-39 ετών σε μεγάλες ιαπωνικές εταιρείες, υποδεικνύει πόσο διαδεδομένη έχει γίνει αυτή η διακριτική μετακίνηση από τον πυρήνα της εργασίας προς τη θέση κοντά στο παράθυρο. Το 49,2% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι ο εργοδότης του έχει «έναν ηλικιωμένο που δεν εργάζεται». Όταν οι νεότεροι εργαζόμενοι ρωτήθηκαν τι κάνουν οι “madogiwazoku” συνάδελφοί τους κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι συχνότερες απαντήσεις περιλάμβαναν υπερβολικά πολλές διαλείμματα για κάπνισμα και σνακ, συζητήσεις, περιήγηση στο διαδίκτυο, ακόμη και απλή παρακολούθηση του κενού.
Ακόμα και στην Ιαπωνία, όπου ο σεβασμός προς τους ηλικιωμένους είναι ενσωματωμένος στην κοινωνική εθιμοτυπία, οι εργαζόμενοι της Gen Z και οι Millennials χάνουν την υπομονή τους. Εννέα στους δέκα ερωτηθέντες δήλωσαν ότι ο «ηλικιωμένος που δεν εργάζεται» στην εταιρεία τους έχει αρνητικό αντίκτυπο στον χώρο εργασίας, κατηγορώντας τους για μείωση του ηθικού (59,7%), αύξηση του φόρτου εργασίας για όλους (49%) και αύξηση του εργασιακού κόστους (35,3%).
Παρόλα αυτά, η πρακτική έχει ένα πλεονέκτημα: απορροφώντας ηλικιωμένους, λιγότερο προσαρμοστικούς υπαλλήλους αντί να τους απολύουν, οι εταιρείες διατηρούν την ψυχολογική ασφάλεια, μειώνουν τον φόβο της ξαφνικής εκτόπισης και διατηρούν δεκαετίες εμπειρίας που μπορούν να αξιοποιηθούν για καθοδήγηση και εκπαίδευση. Σε μια εποχή όπου οι εργαζόμενοι περικόπτονται στο όνομα της αποδοτικότητας μέσω AI, η ιαπωνική «φυλή του παραθύρου» μπορεί να φαίνεται αντιπαραγωγική, αλλά προσφέρει μια ήρεμη διαβεβαίωση σε όλους τους άλλους στο κτίριο ότι ένα κακό τρίμηνο ή ένα κενό στις δεξιότητες δεν θα τους κοστίσει το βιοπορισμό τους.
