Η 8η Δεκεμβρίου 2025 σημαδεύτηκε ως μια ημέρα που ο Joseph Bahisi δεν θα ξεχάσει ποτέ. Οι αντάρτες της M23, που είχαν καταλάβει αρκετές πόλεις στην ανατολική Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ) νωρίτερα την προηγούμενη χρονιά, προέλαυναν προς την πατρίδα του, την Uvira. Η πόλη, που βρίσκεται στο βόρειο άκρο της λίμνης Τανγκανίκα, απέναντι από τη μεγαλύτερη πόλη του Μπουρούντι, Bujumbura, ήταν η τελευταία μεγάλη περιοχή που βρισκόταν υπό κυβερνητικό έλεγχο. Ο κονγκολέζικος στρατός, μαζί με συμμαχικές πολιτοφυλακές γνωστές ως Wazalendo, πολεμούσαν την υποστηριζόμενη από τη Ρουάντα συμμαχία M23/AFC.

Εκείνη τη Δευτέρα, οι μάχες έφτασαν στην Uvira, προκαλώντας πανικό στους κατοίκους. Ο Bahisi, 40 ετών και πατέρας τεσσάρων παιδιών, φοβούμενος για την ασφάλεια της οικογένειάς του, μάζεψε τα λίγα υπάρχοντα και τα μαγειρικά σκεύη που μπορούσε να μεταφέρει σε μια βαλίτσα, συγκέντρωσε την οικογένειά του και διέφυγε. “Όταν ακούσαμε ότι οι μάχες πλησίαζαν την Uvira, αποφασίσαμε ότι θα ήταν καλύτερο να φύγουμε για τη δική μας ασφάλεια”, δήλωσε στο Al Jazeera. Στόχος του ήταν να σώσει την οικογένειά του από τη “σκιά του θανάτου” που ακολούθησε τις βιαιότητες και τις δολοφονίες που είχαν ήδη συμβεί σε γειτονικές περιοχές, όπως Luvungi, Luberizi, Kamanyola και Sange, όπου η M23 και ο στρατός συγκρούονταν.

Η οικογένεια Bahisi περπάτησε περίπου πέντε χιλιόμετρα και διέσχισε τα σύνορα Kavimvira–Gatumba προς το Μπουρούντι, καταλήγοντας στο προσφυγικό καταυλισμό Rumonge μαζί με δεκάδες χιλιάδες άλλους πρόσφυγες. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, περίπου 90.000 Κονγκολέζοι είχαν διαφύγει στο Μπουρούντι μετά την επίθεση της M23 στην Uvira. Στις 9 Δεκεμβρίου, η M23 εισήλθε στην Uvira και την κατέλαβε πλήρως μια ημέρα αργότερα. Μετά την πτώση της πόλης στις 10 Δεκεμβρίου, οι αρχές του Μπουρούντι έκλεισαν το συνοριακό σημείο Kavimvira (γνωστό και ως Kamvivira), επικαλούμενες λόγους ασφαλείας. Παρόλο που η M23 άρχισε να υποχωρεί από την Uvira μόλις μια εβδομάδα αργότερα, υπό την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων διαμεσολαβητών, τα σύνορα παρέμειναν κλειστά. Ο Bahisi και οι άλλοι εκτοπισμένοι έμειναν παγιδευμένοι στο Μπουρούντι, αγνοώντας την κατάσταση των σπιτιών και των περιουσιών τους, καθώς και πότε θα μπορούσαν να επιστρέψουν.

Τη Δευτέρα, μετά από σχεδόν τρεις μήνες αβεβαιότητας, το συνοριακό σημείο άνοιξε επίσημα, προς μεγάλη ανακούφιση χιλιάδων που άρχισαν αμέσως να περνούν. Ο Bahisi, έχοντας αφήσει τα πάντα πίσω, αναρωτιόταν τι θα έβρισκε επιστρέφοντας. “Ελπίζω ότι όταν επιστρέψω σπίτι, θα βρω το αυτοκίνητό μου, αν και έχω ακούσει ότι μερικά οχήματα έχουν κατασχεθεί από τους αντάρτες της M23”, είπε, περπατώντας στο δρόμο περίπου 200 μέτρα από τα σύνορα στην πλευρά του Κονγκό.

Η M23 βρίσκεται σε έντονη και βίαιη σύγκρουση με την κυβέρνηση του Κονγκό για περισσότερο από μια δεκαετία. Οι πρώτες συγκρούσεις ξεκίνησαν το 2012, αλλά υποχώρησαν τον επόμενο χρόνο, για να ξαναρχίσουν το 2021. Τον Ιανουάριο του 2025, οι αντάρτες κέρδισαν έδαφος, καταλαμβάνοντας την Goma, την πρωτεύουσα της επαρχίας North Kivu, και στη συνέχεια την Bukavu, την πρωτεύουσα της γειτονικής South Kivu, τον επόμενο μήνα. Η M23 ισχυρίζεται ότι αγωνίζεται για τα δικαιώματα της μειονότητας των Τούτσι, η οποία, όπως αναφέρει, έχει περιθωριοποιηθεί από το κράτος. Η κυβέρνηση του Κονγκό έχει καταδικάσει τους αντάρτες και τη γειτονική Ρουάντα, την οποία κατηγορεί για την υποστήριξή τους, για την κατάληψη γης και πόρων.

Τον περασμένο χρόνο, διεξήχθησαν δύο ξεχωριστές διαδικασίες ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων: μία μεταξύ της ΛΔΚ και της M23 υπό την αιγίδα του Κατάρ, και μία άλλη μεταξύ της Κινσάσα και της Kigali υπό την αιγίδα των ΗΠΑ. Παρά τις συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός, οι μάχες συνεχίστηκαν στην ανατολική χώρα. Στο πιο πρόσφατο περιστατικό την Τρίτη, ο Willy Ngoma, στρατιωτικός εκπρόσωπος των ανταρτών M23, σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή με drone από τον κονγκολέζικο στρατό, σύμφωνα με ειδησεογραφικά πρακτορεία που επικαλούνται τοπικές αρχές και πηγή των Ηνωμένων Εθνών. Ξεχωριστά αυτή την εβδομάδα, η αποστολή ειρηνευτικής διατήρησης των Ηνωμένων Εθνών στη ΛΔΚ ανέπτυξε μια κοινή εξερευνητική ομάδα αξιολόγησης στην Uvira για να εκτιμήσει τις συνθήκες ασφαλείας και να υποστηρίξει την εφαρμογή του μηχανισμού παρακολούθησης της κατάπαυσης του πυρός που συμφωνήθηκε στη συμφωνία του Κατάρ.

Οι εντάσεις κοντά στα σύνορα Kavimvira έχουν μειωθεί, επιτρέποντας το άνοιγμα του σημείου διέλευσης. Νωρίς το πρωί της Δευτέρας, από την πλευρά του Μπουρούντι, ο Γενικός Επιθεωρητής Μετανάστευσης Maurice Mbonimpa επισκέφθηκε τα σύνορα για να ενημερώσει τους αξιωματικούς του ότι οι υπηρεσίες θα επανεκκινήσουν όπως πριν, χωρίς να ανακοινωθούν έκτακτα μέτρα. Στο σημείο Kavimvira, τα ξύλινα γραφεία μετανάστευσης, τα οποία ήταν σφραγισμένα για εβδομάδες, άνοιξαν και εκατοντάδες άνθρωποι έσπευσαν στη διέλευση. Αν και κάποιοι είχαν ταξιδιωτικά έγγραφα, πολλοί όχι. Στην πλευρά της ΛΔΚ, οι τοπικές αρχές δήλωσαν ότι οι άνθρωποι που επιθυμούσαν να εισέλθουν στη χώρα χωρίς έγγραφα μετανάστευσης δεν απαγορεύονταν, καθώς πολλοί Κονγκολέζοι έφυγαν χωρίς τα έγγραφα ταυτότητάς τους. Ωστόσο, από τη ΛΔΚ προς το Μπουρούντι, η κίνηση των ανθρώπων ελεγχόταν πιο στενά. Μέχρι το απόγευμα της πρώτης ημέρας, σχεδόν 500 Κονγκολέζοι πρόσφυγες που είχαν εγκλωβιστεί στο Μπουρούντι είχαν επιστρέψει στην Uvira.

Η επαναλειτουργία των συνόρων έχει φέρει ελπίδα στους εκτοπισμένους από την Uvira, αλλά η διέλευση παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο στην τοπική οικονομία των γύρω κοινοτήτων, από εμπόρους μέχρι φοιτητές. Η Lucie Binja, 25 ετών, φοιτήτρια και κάτοικος της Uvira, ήταν ενθουσιασμένη από το άνοιγμα, δηλώνοντας ότι η Uvira και οι πόλεις του Μπουρούντι στα νότια σύνορα είναι “αλληλεξαρτώμενες”. “Οικονομικά, το άνοιγμα των συνόρων είναι σημαντικό για τους δύο λαούς μας. Πολλοί Μπουρουντιανοί έρχονται εδώ για να βρουν δουλειά, και το αντίστροφο. Εμείς οι Κονγκολέζοι από την Uvira γενικά μας αρέσει να αναζητούμε ιατρική περίθαλψη στο Μπουρούντι γιατί έχουν καλά νοσοκομεία και η περίθαλψη είναι σχετικά φθηνότερη”, είπε, ελπίζοντας ότι οι “φιλικοί” και “αδελφικοί” δεσμοί μεταξύ των δύο λαών θα συνεχίσουν να ενισχύονται.

Ο Ghislain Kabamba, κοινωνικός ακτιβιστής στην Uvira, σημείωσε ότι το κλείσιμο των συνόρων ήταν ένα “ισχυρό χτύπημα” για τους κατοίκους της πόλης. “Αντιμετωπίζαμε ελλείψεις τροφίμων μετά το κλείσιμο των συνόρων μεταξύ των δύο χωρών μας. Η επαναλειτουργία αυτών των συνόρων είναι πολύ σημαντική γιατί θα φέρει ανακούφιση σε χιλιάδες οικογένειες του Μπουρούντι και του Κονγκό που ζουν από εργασία και στις δύο πλευρές των συνόρων”, δήλωσε. Η Marthe Kakasi, 32 ετών, μητέρα δύο παιδιών που εργάζεται ως έμπορος κατά μήκος της συνοριακής περιοχής, όπως και οι Bahisis, κατέφυγε με την οικογένειά της στο Μπουρούντι λίγο πριν η M23 εισέλθει στην Uvira. Κατέληξε να περάσει μήνες προστατευμένη σε μια σκηνή στον καταυλισμό προσφύγων Bweru, στην επαρχία Buhumuza.

Θυμήθηκε τον πρωτοφανή πανικό στην Kavimvira πριν από την πτώση της Uvira, καθώς οι αντάρτες προέλαυναν. Προσωρινά εστιατόρια εγκαταλείφθηκαν με σκεύη σκορπισμένα στο πάτωμα, και η απόγνωση ήταν ορατή στα πρόσωπα των μελών των οικογενειών των κονγκολέζικων στρατιωτών και των μαχητών Wazalendo. Στοιβασμένη σε ένα μηχανοκίνητο σκούτερ, γνωστό τοπικά ως bajaja, με τους δύο γιους και τον σύζυγό της, επέστρεφε στην Uvira με την ελπίδα να ξαναρχίσει το εμπόριο το συντομότερο δυνατό. “Δεν μπορώ να πιστέψω στα μάτια μου ότι η Uvira μπορεί ακόμα να στέκεται μετά από όλα όσα είδα όταν έφυγα. Το να βλέπω τους αρχηγούς οικογενειών σε τέτοια απόγνωση με έκανε να αμφισβητήσω την ύπαρξη της χώρας μας ως έθνος”, είπε. Αλλά “αν οι αρχές σταθεροποιήσουν τα πάντα, είμαι πεπεισμένη ότι θα ανακάμψουμε οικονομικά”, πρόσθεσε με ένα ελπιδοφόρο χαμόγελο.

Παρά το άνοιγμα των συνόρων, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) προειδοποίησε την Τρίτη ότι το Μπουρούντι αντιμετωπίζει αυξανόμενη ανθρωπιστική πίεση, καθώς φιλοξενεί δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες που έχουν διαφύγει από τη σύγκρουση στη ΛΔΚ. Η Dunia Missi, ακτιβίστρια της κοινωνίας των πολιτών στην Uvira, δηλώνει ότι όλοι και από τις δύο πλευρές καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να διασφαλίσουν την επιστροφή των προσφύγων – κάτι για το οποίο είναι ευγνώμων. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι “συνιστά οι κονγκολέζικες αρχές να οργανώσουν την πλήρη επαναπατρισμό των συμπατριωτών μας που βρίσκονται στην Bujumbura”.

Η οικογένεια Bahisi φιλοξενήθηκε στον καταυλισμό Rumonge στα νοτιοδυτικά του Μπουρούντι, ο οποίος υπέστη επιδημία χολέρας στα τέλη του 2025, με αποτέλεσμα τον θάνατο τουλάχιστον επτά Κονγκολέζων προσφύγων τις πρώτες δύο εβδομάδες. Ο Bahisi πιστεύει ότι οι αρχές του Μπουρούντι και του Κονγκό είχαν εγκαταλείψει τους εκτοπισμένους, λέγοντας ότι βίωσε σκοτεινές στιγμές κατά τη διάρκεια και μετά τη διαφυγή του, ζώντας σε άθλιες συνθήκες χωρίς πρόσβαση σε καθαρό νερό και τροφή. Όμως, η επιστροφή στο σπίτι έφερε μια διαφορά. “Είμαστε πολύ χαρούμενοι που επιστρέψαμε σπίτι”, είπε στο Al Jazeera. “Μπορούμε να αναπνεύσουμε τον αέρα της πατρίδας μας, που μας έλειψε.”