Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε τους εμπορικούς εταίρους να μην εκμεταλλευτούν την πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, που ακύρωσε τα έκτακτα δασμολόγια, ως αφορμή για επαναδιαπραγμάτευση εμπορικών συμφωνιών. Τόνισε δε ότι δύναται να επιβάλει «πολύ χειρότερους» όρους, χρησιμοποιώντας άλλες νομικές εξουσίες.
Αρκετές κυβερνήσεις είχαν συνάψει συμφωνίες με την κυβέρνηση Τραμπ, οι οποίες προέβλεπαν μείωση των αμερικανικών δασμών με αντάλλαγμα επενδυτικές δεσμεύσεις και άνοιγμα της αγοράς για αμερικανικά προϊόντα. Ωστόσο, η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου την Παρασκευή ακύρωσε τους δασμούς που είχαν επιβληθεί βάσει του νόμου περί Διεθνών Επείγουσων Οικονομικών Εξουσιών (IEEPA), αφαιρώντας έτσι το κύριο κίνητρο για πολλές από αυτές τις συμφωνίες. Ο νέος καθολικός δασμός του 10%, που επιβλήθηκε μέσω διαφορετικής διαδικασίας, περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση.
Κατά την ομιλία του για την Κατάσταση της Ένωσης στις 24 Φεβρουαρίου, ο Τραμπ χαρακτήρισε την απόφαση του Δικαστηρίου «απογοητευτική» και «ατυχέστατη», αλλά δήλωσε ότι «σχεδόν όλες οι χώρες και οι εταιρείες θέλουν να διατηρήσουν τη συμφωνία που έχουν ήδη συνάψει», προσθέτοντας ότι «η νομική εξουσία που έχω εγώ ως πρόεδρος για να συνάψω μια συμφωνία θα μπορούσε να είναι πολύ χειρότερη γι’ αυτούς».
Οι δηλώσεις του Τραμπ υπογραμμίζουν το δίλημμα που αντιμετωπίζουν πλέον οι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ, με ορισμένους από αυτούς να έχουν ανακοινώσει συμφωνίες μόλις λίγες εβδομάδες νωρίτερα. Η Ινδονησία, με ιδιαίτερα άτυχο χρονισμό, παρουσίασε τη συμφωνία της στις 19 Φεβρουαρίου, μία ημέρα πριν την απόφαση του Δικαστηρίου. Οι κυβερνήσεις είχαν αφιερώσει μήνες για να καταλήξουν σε συμφωνίες με την Ουάσιγκτον, κάνοντας συχνά πολιτικά μη δημοφιλείς παραχωρήσεις και υποσχέσεις για να ολοκληρώσουν τις συμφωνίες.
Οι χώρες θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να αναστείλουν ή να επαναδιαπραγματευτούν τις εμπορικές τους συμφωνίες, αλλά αυτό ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσουν υψηλότερους δασμούς από έναν οργισμένο Λευκό Οίκο. Εναλλακτικά, μπορούν να διατηρήσουν τις συμφωνίες σε ισχύ – ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι τα προϊόντα τους θα υπόκεινται σε υψηλότερους δασμούς από άλλες χώρες – και παρόλα αυτά να κινδυνεύουν από νέους δασμούς από τον Τραμπ.
«Είναι πολύ πιθανό οι εμπορικές συμφωνίες που βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση να τεθούν σε αναμονή», δήλωσε ο Eswar Prasad, καθηγητής πολιτικής διεθνούς εμπορίου στο Cornell University. «Εικάζεται ότι κανένας εμπορικός εταίρος των ΗΠΑ δεν θα ήθελε να κάνει παραχωρήσεις που συνεπάγονται τόσο οικονομικό όσο και εγχώριο πολιτικό κόστος, χωρίς καμία σαφήνεια σχετικά με το αν οι συμφωνίες θα τηρηθούν ή θα ανατραπούν από ένα νέο καθεστώς δασμών».
Ορισμένες κυβερνήσεις μπορεί να επιλέξουν να διατηρήσουν τα οφέλη που έχουν ήδη αποκομίσει από την Ουάσιγκτον. «Χώρες που έλαβαν ειδικές εξαιρέσεις σε σημαντικούς τομείς, ιδιαίτερα για αυτοκίνητα, ανταλλακτικά αυτοκινήτων, φορτηγά και ανταλλακτικά φορτηγών – όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Ε.Ε. και πιθανώς το Ηνωμένο Βασίλειο – πιθανότατα δεν θα είναι πρόθυμες να ακυρώσουν τις υπάρχουσες συμφωνίες τους, επειδή τις βλέπουν ως ένα βασικό επίτευγμα που έχει σημασία», επισημαίνει η Deborah Elms, επικεφαλής εμπορικής πολιτικής στο Hinrich Foundation.
Ωστόσο, ακόμη και αν οι κυβερνήσεις δεν αποκηρύξουν δημόσια αυτές τις συμφωνίες, μπορούν σιωπηλά να επιβραδύνουν την εφαρμογή τους, θέτοντας όρους όπως η μεταφόρτωση (transshipment) και η απορύθμιση (deregulation). «Καμία από αυτές τις συμφωνίες δεν είναι πραγματικά σε ισχύ», σημειώνει η Elms. «Τέρχονται σε ισχύ μόνο αφού και τα δύο μέρη πιστοποιήσουν ότι είναι σε ισχύ. Αυτό μπορεί να απέχει κάποιο χρονικό διάστημα».
Προς το παρόν, οι περισσότερες χώρες υιοθετούν μια στάση αναμονής όσον αφορά την εμπορική πολιτική των ΗΠΑ. Η Ινδία ανέβαλε τις εμπορικές συνομιλίες για να «μελετήσει τις επιπτώσεις» της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
Η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, που ήδη έχουν συμφωνίες σε ισχύ, δηλώνουν ότι παρακολουθούν τις εξελίξεις, ενώ η Ινδονησία τόνισε ότι η συμφωνία της δεν έχει ακόμη επικυρωθεί. Το Πεκίνο δήλωσε ότι θα διεξαγάγει μια «πλήρη αξιολόγηση» της απόφασης και κάλεσε την Ουάσιγκτον να άρει αυτό που χαρακτήρισε «μονομερείς» δασμούς. Ο Τραμπ αναμένεται να επισκεφθεί την Κίνα από τις 31 Μαρτίου έως τις 2 Απριλίου.
«Η Κίνα σχεδόν σίγουρα θα σκληρύνει τη στάση της στις επερχόμενες εμπορικές διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, καθώς το όπλο των δασμών του Τραμπ έχει πλέον αποδυναμωθεί και αμβλυνθεί», λέει ο Prasad. «Το Πεκίνο αναμφίβολα σχεδιάζει πώς να χρησιμοποιήσει αυτήν την απόφαση προς όφελός του, χωρίς όμως να το παρακάνει».
Ένα «συνονθύλευμα» δασμών
Ακόμη και μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ο Τραμπ διατηρεί σημαντική εξουσία για την επιβολή δασμών βάσει άλλων νομοθετημάτων. Την Τρίτη, τέθηκε σε ισχύ ένας καθολικός δασμός 10% βάσει του Άρθρου 122 του Νόμου Εμπορίου του 1974. Αυτή η διάταξη επιτρέπει στον πρόεδρο να επιβάλει δασμούς χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου για έως και 150 ημέρες, προκειμένου να αντιμετωπίσει προβλήματα ισοζυγίου πληρωμών. Ο Τραμπ έχει ήδη σηματοδοτήσει ότι σχεδιάζει να αυξήσει αυτό το ποσοστό στο 15%, το νόμιμο μέγιστο.
«Προβλέπουμε ολοένα και μεγαλύτερη πολυπλοκότητα όσον αφορά την εμπορική πολιτική των ΗΠΑ», έγραψε σε σημείωμα τη Δευτέρα ο William Bratton, επικεφαλής έρευνας μετοχών, APAC στην BNP Paribas. «Είναι πιθανό οι δασμοί IEEPA να αντικατασταθούν από ένα αυξανόμενο συνονθύλευμα διαφόρων δασμών που στοχεύουν συγκεκριμένες χώρες και ομάδες προϊόντων».
Η Elms ανησυχεί ιδιαίτερα για δύο εργαλεία: τους δασμούς του Άρθρου 232, που επιτρέπουν στον πρόεδρο να φορολογεί τις εισαγωγές που θεωρούνται ζωτικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια, και τους δασμούς του Άρθρου 301, που επιτρέπουν δασμούς ως απάντηση σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Αυτές οι εξουσίες παρέχουν εναλλακτικές, αν και πιο αργές, οδούς για την κυβέρνηση να επιβάλει νέους φόρους στις εισαγωγές των ΗΠΑ.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει εφαρμόσει ευρεία ερμηνεία της «εθνικής ασφάλειας», καλύπτοντας προϊόντα που κυμαίνονται από χάλυβα και αλουμίνιο έως κρίσιμα ορυκτά. «Φαντάζομαι ότι η κυβέρνηση Τραμπ, εντός των επόμενων 150 ημερών, θα εφαρμόσει περισσότερα Άρθρα 232», λέει η Elms.
Αμερικανοί αξιωματούχοι εξετάζουν νέους δασμούς εθνικής ασφάλειας για αγαθά όπως μεγάλες μπαταρίες, βιομηχανικά χημικά και τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό, μεταξύ άλλων προϊόντων, όπως ανέφερε η Wall Street Journal τη Δευτέρα, επικαλούμενη ανώνυμες πηγές.
Οι δασμοί του Άρθρου 301 μπορεί να αποδειχθούν ακόμη πιο προβληματικοί. Επί του παρόντος, μόνο η Κίνα και η Βραζιλία υπόκεινται σε έρευνες βάσει του Άρθρου 301, ωστόσο ο εκπρόσωπος εμπορίου των ΗΠΑ, Jamieson Greer, δήλωσε την Παρασκευή ότι αναμένει να ξεκινήσει αρκετές ακόμη έρευνες που θα στοχεύουν ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών πρακτικών.
Η Elms προτείνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ότι μια χώρα που αρνείται να συμμορφωθεί με μια εμπορική συμφωνία – ακόμη και μια που αρχικά προκλήθηκε από δασμούς που αργότερα κρίθηκαν παράνομοι – εμπλέκεται σε «αθέμιτες» εμπορικές πρακτικές, εκθέτοντάς την σε δασμούς βάσει του Άρθρου 301. «Το παράδοξο έγκειται στο ότι: εάν δεν εφαρμόζετε τη συμφωνία που υπογράψατε με τις ΗΠΑ, προς πλήρη και ολοκληρωτική ικανοποίηση των ΗΠΑ, τότε βρίσκεστε εκτός συμμόρφωσης και ασκείτε αθέμιτο εμπόριο», προειδοποιεί.
«Αυτό δεν είναι ένα πλήρωμα που νοιάζεται ιδιαίτερα για την υποκρισία», λέει.
