Στην περιφέρεια Al-Basateen, στα περίχωρα της προσωρινής πρωτεύουσας της Υεμένης, της Aden, η πραγματικότητα είναι σκληρή. Η περιοχή, που πολλοί αποκαλούν “Μογκαντίσου της Υεμένης” ή “γειτονιά των Σομαλών”, φιλοξενεί χιλιάδες Σομαλούς μετανάστες και πρόσφυγες. Η κατάσταση αυτή χρονολογείται από τη δεκαετία του 1990, όταν ο εμφύλιος πόλεμος στη Σομαλία οδήγησε χιλιάδες οικογένειες να διασχίσουν τον Κόλπο του Άντεν αναζητώντας ασφάλεια.
Σήμερα, εκτιμάται ότι η συνολική population της περιοχής ξεπερνά τις 40.000, με τη συντριπτική πλειοψηφία να είναι σομαλικής καταγωγής. Αυτοί οι άνθρωποι ζουν κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, αντιμετωπίζοντας συγχρόνως οικονομική ανασφάλεια και αβέβαιο νομικό καθεστώς. Κάποιοι έφτασαν ως παιδιά, κρατώντας το χέρι συγγενών, ενώ άλλοι γεννήθηκαν στην Aden και δεν έχουν γνωρίσει άλλη πατρίδα. Όλοι, όμως, μοιράζονται την επίσημη ταμπέλα του “πρόσφυγα” στα έγγραφά τους.
Οι συνθήκες διαβίωσης είναι ιδιαίτερα αντίξοες. Με την αυγή, δεκάδες άνδρες συγκεντρώνονται στις εισόδους των κεντρικών δρόμων, περιμένοντας να βρουν μια μέρα δουλειά σε οικοδομές ή σε χειρωνακτικές εργασίες. Η επισφάλεια αυτής της απασχόλησης είναι ο μόνος τρόπος για να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Η έλλειψη σταθερής εργασίας έχει γίνει το καθοριστικό χαρακτηριστικό της ζωής στο Al-Basateen, καθώς η ακραία φτώχεια εξαπλώνεται και η ανθρωπιστική βοήθεια μειώνεται.
Ο Ashour Hassan, κάτοικος στα μέσα της δεκαετίας των 30, περιγράφει την καθημερινότητά του: “Ζούμε μέρα με τη μέρα. Αν βρούμε δουλειά, τρώμε. Αν όχι, περιμένουμε χωρίς φαγητό μέχρι την επόμενη μέρα.” Ζει με την οικογένειά του σε ένα δωμάτιο, σε μια γειτονιά χωρίς βασικές υπηρεσίες, γεμάτη χωματόδρομους και σκουπίδια. Το ημερομίσθιο που κερδίζει, λιγότερο από 3 δολάρια, δεν επαρκεί για τις ανάγκες της οικογένειάς του.
Στο Al-Basateen, η οικονομική επιβίωση απαιτεί τη συμβολή τόσο ανδρών όσο και γυναικών. Κάποιες γυναίκες εργάζονται καθαρίζοντας σπίτια, ενώ άλλες διατηρούν μικρές επιχειρήσεις, πουλώντας ψωμί και παραδοσιακά φαγητά με γεύσεις που συνδυάζουν την Υεμένη και τη Σομαλία, ιδιαίτερα δημοφιλή κατά τη διάρκεια του Ραμαζανίου. Δυστυχώς, πολλά παιδιά αναγκάζονται να εργάζονται, συχνά κοσκινίζοντας σκουπίδια για υλικά όπως πλαστικό ή παλιοσίδερα, προκειμένου να στηρίξουν τις οικογένειές τους.
Πέρα από τη φτώχεια, οι Σομαλοί κάτοικοι του Al-Basateen βιώνουν ένα βαθύτερο αίσθημα “ανάρρωσης ταυτότητας”. Οι πρώτες γενιές προσφύγων διατηρούν τις αναμνήσεις της μακρινής πατρίδας τους και μιλούν τη σομαλική γλώσσα. Οι νεότερες γενιές, ωστόσο, γνωρίζουν μόνο την Aden και μιλούν αραβικά, με τη Σομαλία να υπάρχει μόνο μέσα από τις ιστορίες της οικογένειας. Η Fatima Jame, μητέρα τεσσάρων παιδιών, γεννημένη στην Aden από Σομαλούς γονείς, δηλώνει: “Δεν γνωρίζουμε άλλη χώρα εκτός από την Υεμένη. Σπουδάσαμε εδώ, παντρευτήκαμε εδώ, αλλά δεν έχουμε υεμενική ταυτότητα, και ενώπιον του νόμου, είμαστε ακόμα πρόσφυγες.”
Η κατάσταση στην Υεμένη έχει επιδεινωθεί δραματικά από το 2014, με τον εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των Χούθι και της κεντρικής κυβέρνησης. Η βία, η μείωση της βοήθειας και οι περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης επιβαρύνουν τόσο τις τοπικές κοινότητες όσο και τους πρόσφυγες. Η χρηματοδότηση για τα προγράμματα υποστήριξης στην Υεμένη το 2025 κάλυψε μόλις το 25% των αναγκών, επηρεάζοντας άμεσα χιλιάδες οικογένειες. Η βοήθεια που λάμβαναν οι κάτοικοι του Al-Basateen έχει μειωθεί σημαντικά, ενώ σε πολλές περιπτώσεις έχει σταματήσει εντελώς.
Ο Youssef Mohammed, από τους πρώτους Σομαλούς αφίχθης τη δεκαετία του 1990, δηλώνει: “Δεν έχουμε λάβει καμία υποστήριξη από οργανώσεις εδώ και χρόνια.” Κάποιες οικογένειες “επέλεξαν να επιστρέψουν στη Σομαλία παρά να πεθάνουν από την πείνα εδώ”. Πιστεύει ότι “ο πρόσφυγας παραμένει ο αδύναμος κρίκος” στην κρίση της Υεμένης.
Παρά τη ζοφερή εικόνα, λίγοι έχουν καταφέρει να βελτιώσουν τη ζωή τους μέσω της εκπαίδευσης ή της δημιουργίας μικρών επιχειρήσεων. Η Υεμένη, παρότι η φτωχότερη χώρα της Αραβικής Χερσονήσου, είναι η μόνη στην περιοχή που έχει υπογράψει τη Σύμβαση των Προσφύγων του 1951, επιτρέποντας σε αλλοδαπούς να αιτούνται άσυλο. Τον Ιούλιο του 2025, φιλοξενούσε πάνω από 61.000 αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες, κυρίως από τη Σομαλία και την Αιθιοπία.
Πρόσφατες αφίξεις, όπως του 30χρονου Hussein Adel, που τραυματίστηκε από συνοριοφύλακες κατά τη διάβασή του στην Υεμένη, υπογραμμίζουν τον κίνδυνο και την απελπισία. Ο Hussein, προσπαθώντας να βρει περιστασιακή εργασία, ζει σε μια ταράτσα και αντιμετωπίζει μια ακόμη σκληρότερη πραγματικότητα από αυτήν που διέφυγε.
Καθώς η νύχτα πέφτει στο Al-Basateen, η ησυχία αντικαθιστά τον θόρυβο. Οι άνδρες ακουμπούν στους τοίχους των φθαρμένων σπιτιών, ενώ τα παιδιά παίζουν με μια μπάλα στα στενά σοκάκια. Φαινομενικά, η ζωή μοιάζει φυσιολογική, σαν σε κάθε εργατική γειτονιά μιας χώρας εξαντλημένης από κρίσεις. Όμως, εδώ, στο “Μογκαντίσου της Υεμένης”, υπάρχει ένα επιπλέον τραύμα: η αίσθηση της έλλειψης ιδιοκτησίας, η μνήμη των προσφύγων που διέφυγαν από τον κίνδυνο και τη φτώχεια, και μια αίσθηση αστάθειας που δεν λέει να φύγει.
