Ο θάνατος του Νεμέσιο Ρουμπέν Οσεγκέρα Σερβάντες, γνωστού ως «Ελ Μέντσο» και αρχηγού του καρτέλ Jalisco Nueva Generacion (CJNG), έχει προκαλέσει ένα κύμα βίας σε διάφορες πολιτείες του Μεξικού, με την Τζαλίσκο να βρίσκεται στο επίκεντρο. Ο «Ελ Μέντσο» σκοτώθηκε σε επιχείρηση του μεξικανικού στρατού την Κυριακή.
Λίγο μετά τη διάδοση της είδησης, ύποπτα μέλη του καρτέλ εξαπέλυσαν συντονισμένες αντιδράσεις σε πολλαπλές πολιτείες. Επιτιθέμενοι πυρπόλησαν καταστήματα και πρατήρια βενζίνης, έριξαν φορτηγά σε κεντρικούς αυτοκινητόδρομους και έστησαν φλεγόμενα οδοφράγματα, γνωστά ως “narcobloqueos”, παραλύοντας πόλεις και διακόπτοντας βασικές οδικές αρτηρίες. “Ο πανικός εξαπλώθηκε σε πολλούς ανθρώπους,” δήλωσε στο Al Jazeera ο Μιγκέλ Αλφόνσο Μέζα, διευθυντής της Defensorx, μιας μεξικανικής οργάνωσης πολιτών. “Άκουσα από διάφορους συγγενείς που είχαν κρίσεις πανικού, καλούσαν δακρυσμένοι, απελπισμένοι, γιατί δεν ήξεραν τι θα συμβεί.”
Η βία φάνηκε να αποσκοπεί στην επίδειξη δύναμης και στην αποκάλυψη της εμβέλειας του καρτέλ μετά την απώλεια του αρχηγού του. Μόνο στην Τζαλίσκο, σκοτώθηκαν πάνω από 25 μέλη της Εθνικής Φρουράς. “Αυτή είναι μία από τις πιο αιματηρές ημέρες, με κάποιες από τις μεγαλύτερες απώλειες για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση,” ανέφερε ο Μέζα. “Είναι επίσης η πρώτη φορά που βλέπουμε συντονισμένες επιθέσεις σε πάνω από 20 πολιτείες ταυτόχρονα. Το αποκαλώ τρομοκρατική επίθεση, με την έννοια ότι ομάδες χαρακτηρίζονται ‘τρομοκρατικές’ όταν χρησιμοποιούν βία για να σπείρουν φόβο στον πληθυσμό. Και αυτό ακριβώς βιώσαμε.”
Το καρτέλ Jalisco Nueva Generacion, που ιδρύθηκε γύρω στο 2009-2010, αναδύθηκε από τα απομεινάρια του καρτέλ Milenio και γρήγορα έγινε μια κυρίαρχη δύναμη στο εμπόριο ναρκωτικών της χώρας. Έχει χτίσει τη φήμη του για αγριότητα και βία, ανάλογη με αυτήν του παλιού καρτέλ Los Zetas. Το Υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών έχει περιγράψει το καρτέλ ως μία από τις πιο ισχυρές οργανώσεις διακίνησης ναρκωτικών στο Μεξικό, με σημαντικά δίκτυα διανομής κοκαΐνης, ηρωίνης και μεθαμφεταμίνης, και τα τελευταία χρόνια έναν σημαντικό ρόλο στη διακίνηση φαιντανύλης προς τις ΗΠΑ. Πέρα από τη διακίνηση ναρκωτικών, η οργάνωση κερδίζει χρήματα από εκβιασμούς, διακίνηση μεταναστών και κλοπή πετρελαίου και ορυκτών.
Αναλυτές λένε ότι η ανάπτυξη του καρτέλ οφείλεται εξίσου στη στρατηγική όσο και στην αγριότητα. “Το CJNG έχει εξομαλύνει τις χειρότερες φρίκες των πολέμων ναρκωτικών του Μεξικού, σώματα κρεμασμένα σε στύλους, αποκεφαλισμένα κεφάλια στην άκρη του δρόμου,” δήλωσε στο Al Jazeera ο Κρις Ντάλμπι, ανώτερος αναλυτής στην Dyami Security Intelligence. “Αυτό ήταν μια εκτροπή πριν από μια γενιά. Το CJNG το έκανε σχεδόν καθημερινή είδηση. Και αυτό οφείλεται στον τρόπο που ο ‘Ελ Μέντσο’ εκπαίδευσε το καρτέλ του.”
Η απομάκρυνση του «Ελ Μέντσο» θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά πλήγματα σε μια μεξικανική εγκληματική οργάνωση. Ενώ οι ειδικοί σημειώνουν ότι το CJNG μπορεί πλέον να βρίσκεται σε “αδύναμη θέση”, πολλοί προειδοποιούν ότι η “αποκεφάλιση” του καρτέλ χωρίς την αποδυνάμωση των πόρων του είναι λάθος. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι αντί για μακροπρόθεσμη “οικονομική ασφυξία”, η κυβέρνηση επέστρεψε σε μια στρατηγική που απέτυχε στο παρελθόν.
Οι αναλυτές αναμένουν ένα νέο, απρόβλεπτο κύμα βίας. “Θα δούμε βία σε διαφορετικό μοτίβο, σε διαφορετική μορφή και με διαφορετικό κίνητρο,” δήλωσε η Βάντα Φελμπάμπ-Μπράουν, ειδική σε μη κρατικές ένοπλες ομάδες στο Brookings Institution. “Θα μπορούσε να διαρκέσει για μήνες, και δυνητικά για χρόνια, καθώς το εγκληματικό τοπίο αναδιαμορφώνεται.”
Οι ειδικοί πιστεύουν ότι το καρτέλ πιθανότατα θα επιβιώσει. Σύμφωνα με τον Μέζα, η εξόντωση ενός ηγέτη όσο η οργάνωση “βρίσκεται ακόμη στο απόγειό της” έχει πυροδοτήσει έναν κύκλο ανταποδόσεων και εσωτερικών αγώνων εξουσίας. “Η αφαίρεση του ‘Ελ Μέντσο’ είναι σαν να λέμε ότι μια εταιρεία θα αποτύχει επειδή αφαιρείς τον CEO,” πρόσθεσε ο Ντάλμπι. “Καθόλου. Η ροή των ναρκωτικών θα συνεχιστεί… και θα υπάρχουν πολλοί διεκδικητές του θρόνου. Και το Μεξικό θα πρέπει να το αντιμετωπίσει αυτό.”
