Ο Πρόεδρος Trump, απευθυνόμενος σε υποστηρικτές στη Γεωργία, ανέφερε πως “κληρονόμησε ένα χάος” όσον αφορά την οικονομία των ΗΠΑ. “Οι Δημοκρατικοί προκάλεσαν το πρόβλημα της προσιτότητας και εμείς το λύσαμε!”, δήλωσε πανηγυρικά. Λίγες ημέρες νωρίτερα, στην ενότητα “Business”, είχε διατυπώσει μια ακόμα πιο μεγαλειώδη δήλωση: “Πιστεύω ότι έχουμε την κορυφαία οικονομία που υπήρξε ποτέ στην ιστορία”.
Όταν ένας πρόεδρος κάνει τέτοιες δηλώσεις 37 εβδομάδες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, αυτό σημαίνει ένα πράγμα: η οικονομία είναι το Νο. 1 θέμα, και αποτελεί πρόβλημα για το κυβερνών κόμμα, καθώς ένας μεγάλος αριθμός ψηφοφόρων δεν πιστεύει ότι η οικονομία πηγαίνει καλά. Ο λόγος είναι σαφής. Η ιστορία δείχνει ότι δεν ωφελεί να λες σε δυσαρεστημένους ψηφοφόρους ότι στην πραγματικότητα ζουν σε μια θαυμάσια οικονομία, ενώ η έρευνα υποδεικνύει ότι οι άνθρωποι είναι προγραμματισμένοι να πιστεύουν αυτό που νιώθουν και όχι αυτό που τους λένε. Οι ψηφοφόροι δεν θα αλλάξουν.
Αριθμητικά, η οικονομία των ΗΠΑ μπορεί να μην είναι η κορυφαία όλων των εποχών, αλλά σίγουρα δεν είναι κακή. Πέρυσι, αναπτύχθηκε κατά 2,2% προσαρμοσμένη στον πληθωρισμό, ποσοστό υψηλότερο από αυτό που ανέμεναν οι περισσότεροι οικονομολόγοι. Το ποσοστό ανεργίας παραμένει χαμηλό στο 4,3%, και οι μισθοί έχουν αυξηθεί, αν και όχι θεαματικά.
Αυτή είναι η πραγματικότητα, αλλά αυτό που μετράει στην πολιτική είναι πώς νιώθουν οι ψηφοφόροι, και οι περισσότεροι δεν νιώθουν ικανοποιημένοι. Η καταναλωτική διάθεση είναι περίπου 20% χαμηλότερη από ό,τι όταν ο Trump ανέλαβε τα καθήκοντά του, σύμφωνα με τη μακροχρόνια έρευνα του Πανεπιστημίου του Michigan. Δεν είναι όλοι απαισιόδοξοι. “Η διάθεση αυξήθηκε για τους καταναλωτές με τα μεγαλύτερα χαρτοφυλάκια μετοχών”, αναφέρει η διευθύντρια της έρευνας του Michigan, Joanne Hsu, αλλά “παρέμεινε στάσιμη και σε θλιβερά επίπεδα” για τους πολύ περισσότερους που δεν κατέχουν μετοχές.
Το προφανές ερώτημα: Αν η οικονομία είναι τουλάχιστον σε καλή κατάσταση, γιατί εκατομμύρια Αμερικανοί πιστεύουν ότι είναι τρομερή; Η απάντηση είναι ότι ο εγκέφαλός μας δεν είναι προγραμματισμένος να σκέφτεται σαν οικονομολόγος. Είμαστε προγραμματισμένοι για επιβίωση, επομένως δίνουμε πολύ μεγαλύτερη προσοχή στις κακές ειδήσεις και τις θυμόμαστε πολύ περισσότερο από τις καλές. Για παράδειγμα, τα υπέρογκα επίπεδα πληθωρισμού στις αρχές της δεκαετίας του 1980 τραυμάτισαν τους καταναλωτές για χρόνια. Μέχρι τα μέσα του 1985, ο πληθωρισμός είχε μειωθεί από την κορυφή του 14,8% το 1980 σε μόλις 3,8%, ωστόσο, δημοσκοπήσεις του Gallup έδειχναν ότι περίπου 20 εκατομμύρια ενήλικες θεωρούσαν τον πληθωρισμό “το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Αμερική”.
Αυτό δεν ήταν τυχαίο. Ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε διπλάσια για να αποφύγουμε ένα κακό αποτέλεσμα, παρά για να λάβουμε ένα καλό αποτέλεσμα ποσοτικά ίδιο. Η πιθανότητα ενός κακού αποτελέσματος προβάλλεται μεγαλύτερη στο μυαλό μας, γι’ αυτό και θυμόμαστε τα κακά αποτελέσματα περισσότερο. Πέρυσι, οι τιμές του βοείου κρέατος, των γαλακτοκομικών, του καφέ, των παπουτσιών, των ρούχων – βασικών αναγκών – αυξήθηκαν κατά διψήφια ποσοστά, και οι ψηφοφόροι είναι πιθανό να θυμούνται αυτόν τον πόνο ανεξάρτητα από το πού θα πάνε οι τιμές στη συνέχεια ή πόσο μπορεί να αυξηθεί το ΑΕΠ. Αντίθετα, σκεφτείτε πώς νιώθουμε για το κόστος άλλων βασικών αναγκών για πολλούς ανθρώπους: βενζίνη και προπάνιο. Αυτές οι τιμές μειώθηκαν πέρυσι. Ρωτήστε τους φίλους σας αν το γνωρίζουν.
Ως πιθανή πρόγευση των φετινών εκλογών, ας εξετάσουμε την προσπάθεια επανεκλογής του Προέδρου George H.W. Bush το 1992. Μια σύντομη, ήπια ύφεση συνέβη κατά τη θητεία του και έληξε 19 μήνες πριν από την Ημέρα των Εκλογών. Όταν έφτασε η περίοδος των εκστρατειών, δήλωσε στους ψηφοφόρους ότι η οικονομία γνώριζε άνθηση, και είχε δίκιο. Ο αντίπαλός του, Bill Clinton, δήλωσε διασήμως στους ψηφοφόρους: “Νιώθω τον πόνο σας”, και κέρδισε. Μίλησε στο πιο ισχυρό μέρος του ανθρώπινου εγκεφάλου.
Βεβαίως, ο Trump δεν είναι υποψήφιος φέτος, και πέρυσι δεν υπήρξε ύφεση. Πολλά θα συμβούν μέχρι την 3η Νοεμβρίου. Ωστόσο, η εμπειρία υποδηλώνει ότι μια στρατηγική να λες στους ψηφοφόρους ότι η οικονομία των ΗΠΑ είναι η κορυφαία στην ιστορία, όταν ο εγκέφαλός τους λέει το αντίθετο, θα είναι ένας δύσκολος δρόμος για τη διατήρηση του ελέγχου του Κογκρέσου.
