Στο Μπαγκλαντές, παράλληλα με τις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές, οι πολίτες κλήθηκαν να ψηφίσουν σε ένα εθνικό δημοψήφισμα για σημαντικές συνταγματικές μεταρρυθμίσεις. Το δημοψήφισμα, που βασίζεται στον Ιούλιο Εθνικό Χάρτη του 2024, έχει αναδείξει βαθιές διαιρέσεις μεταξύ του Εθνικιστικού Κόμματος Μπαγκλαντές (BNP) και του κόμματος Jamaat-e-Islami.
Ο Ιούλιος Εθνικός Χάρτης, ο οποίος εγκρίθηκε από το 60,26% των ψηφοφόρων, έχει πλέον αποκαλύψει μια ρήξη μεταξύ του BNP, υπό την ηγεσία του Tarique Rahman, και της αντιπολίτευσης. Χθες, νέα εκλεγμένα μέλη του κοινοβουλίου από το BNP αρνήθηκαν να ορκιστούν ως μέλη του νέου Συμβουλίου Αναθεώρησης του Συντάγματος, θέτοντας σε αμφιβολία το μέλλον των μεταρρυθμίσεων.
Το κείμενο αυτό εξετάζει τους λόγους του εθνικού δημοψηφίσματος στο Μπαγκλαντές, τις αιτίες της διαίρεσης στη χώρα και τις επόμενες κινήσεις.
Το ιστορικό των γεγονότων ξεκινά τον Ιούλιο του 2024, όταν φοιτητές στο Μπαγκλαντές ξεκίνησαν διαδηλώσεις κατά ενός παραδοσιακού συστήματος ποσοστώσεων για τις δημόσιες θέσεις, το οποίο ευνοούσε απογόνους αγωνιστών της ανεξαρτησίας του 1971. Η τότε πρωθυπουργός Sheikh Hasina διέταξε βίαιη καταστολή, με αποτέλεσμα περίπου 1.400 νεκρούς και πάνω από 20.000 τραυματίες. Το Διεθνές Δικαστήριο Εγκλημάτων πολέμου (ICT) αργότερα έκρινε την Hasina ένοχη για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και την καταδίκασε σε θάνατο. Η ίδια διέφυγε στην Ινδία μετά την ανατροπή της. Μετά την εξορία της Hasina, το κόμμα της, Awami League, το οποίο βρισκόταν στην εξουσία για 15 χρόνια, τέθηκε εκτός νόμου. Οι πρόσφατες εκλογές ήταν οι πρώτες μετά από αυτή την αναταραχή.
Μετά την ανατροπή της Hasina, ο νομπελίστας Muhammad Yunus ανέλαβε ως μεταβατικός ηγέτης, επικεφαλής μιας προσωρινής κυβέρνησης τον Αύγουστο του 2024. Ο Ιούλιος Εθνικός Χάρτης 2025, που συντάχθηκε από την προσωρινή κυβέρνηση, περιέγραψε ένα σχέδιο για συνταγματικές τροποποιήσεις, νομικές αλλαγές και θέσπιση νέων νόμων. Ο χάρτης περιλαμβάνει πάνω από 80 προτάσεις για την αναμόρφωση του συστήματος διακυβέρνησης του Μπαγκλαντές, με βασικές μεταρρυθμίσεις όπως η αύξηση της πολιτικής εκπροσώπησης των γυναικών, ο καθορισμός ανώτατων ορίων για τη θητεία του πρωθυπουργού, η ενίσχυση των προεδρικών εξουσιών, η επέκταση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και η προστασία της δικαστικής ανεξαρτησίας. Προτείνει επίσης τη δημιουργία μιας άνω βουλής 100 μελών, παράλληλα με το σημερινό μονοθάλαμο κοινοβούλιο των 350 μελών.
Το BNP εξέφραζε σκεπτικισμό για το δημοψήφισμα επί μήνες, ωστόσο, ο ηγέτης του κόμματος Tarique Rahman τάχθηκε υπέρ της ψήφου “ναι” στις 30 Ιανουαρίου, με το κόμμα να δεσμεύεται να υιοθετήσει τον χάρτη εάν εγκριθεί. Αναλυτές εκτιμούν ότι το BNP αντιτίθεται κυρίως στις προτάσεις για αναλογική εκπροσώπηση στην άνω βουλή, κάτι που θα μπορούσε να μειώσει τις κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες.
Με την έγκριση του χάρτη, τα νέα μέλη του κοινοβουλίου καλούνται να συστήσουν το Συμβούλιο Αναθεώρησης του Συντάγματος για την εφαρμογή των συνταγματικών τροποποιήσεων εντός 180 ημερών.
Ωστόσο, η ορκωμοσία των νέων βουλευτών έφερε στην επιφάνεια τις αντιθέσεις. Οι βουλευτές του BNP αρνήθηκαν να δώσουν τη δεύτερη, επιπλέον, ορκομοσία που δεσμεύει στην εφαρμογή του Ιούλιου Εθνικού Χάρτη 2025. Αυτή η άρνηση προκάλεσε επικρίσεις από το Jamaat και το Εθνικό Κόμμα Πολιτών (NCP), ένα κόμμα που δημιουργήθηκε από τους φοιτητές που ηγήθηκαν των διαδηλώσεων. Σύμφωνα με τη διαδικασία εφαρμογής του χάρτη, το Συμβούλιο Αναθεώρησης του Συντάγματος θα αποτελείται από βουλευτές που δίνουν αυτή τη δεύτερη ορκομοσία. Αυτό σημαίνει ότι, τεχνικά, μόνο το Jamaat, το NCP και ένα μικρό ποσοστό άλλων είναι προς το παρόν επιλέξιμα. Καθώς πάνω από τα δύο τρίτα των βουλευτών δεν έδωσαν τη δεύτερη ορκομοσία, το Συμβούλιο δεν έχει συσταθεί, αφήνοντας το μέλλον της διαδικασίας αβέβαιο.
Ο Salahuddin Ahmed, μέλος της εκτελεστικής επιτροπής του BNP, δήλωσε ότι οι βουλευτές του κόμματός του αρνήθηκαν την ορκομοσία του χάρτη, καθώς το Συμβούλιο Αναθεώρησης του Συντάγματος δεν έχει ακόμη εγκριθεί από το κοινοβούλιο. “Κανείς από εμάς δεν έχει εκλεγεί μέλος αυτού του ‘Συμβουλίου Αναθεώρησης του Συντάγματος’. Αυτό το συμβούλιο δεν αποτελεί καν μέρος του συντάγματος ακόμη. Θα θεωρηθεί νόμιμο μόνο όταν εγκριθεί από το εκλεγμένο κοινοβούλιο”, ανέφερε. Ωστόσο, επιβεβαίωσε τη δέσμευση του BNP στην εφαρμογή του χάρτη.
Η κύρια ανησυχία του BNP αφορά τη δημιουργία μιας δεύτερης, 100μελούς άνω βουλής. Ενώ υπάρχει συμφωνία στα βασικά θέματα του δημοψηφίσματος, παραμένουν διαφωνίες στις λεπτομέρειες, ιδίως όσον αφορά τη συγκρότηση της άνω βουλής. Το Μπαγκλαντές χρησιμοποιεί επί του παρόντος το σύστημα “first-past-the-post” (FPTP) για τις εκλογές, όπου ο υποψήφιος με τις περισσότερες ψήφους σε μια έδρα την κερδίζει. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δυσανάλογη εκπροσώπηση.
Στις πρόσφατες εκλογές, η συμμαχία του BNP κέρδισε 212 έδρες, ενώ η συμμαχία του Jamaat 77. Το BNP προτιμά τη διατήρηση του συστήματος FPTP, ενώ ο Ιούλιος Χάρτης προτείνει η άνω βουλή να εκλέγεται με αναλογική εκπροσώπηση. Η άνω βουλή με βάση το FPTP θα ευνοούσε το BNP, λόγω του μεγάλου αριθμού εδρών που κέρδισε. Το BNP υποστηρίζει τη σύνθεση της άνω βουλής αναλόγως των κοινοβουλευτικών εδρών, ενώ το Jamaat και το NCP προτιμούν το σύστημα της αναλογικής εκπροσώπησης, καθιστώντας την επίλυση αυτής της διαφωνίας μια βασική πρόκληση.
