Η εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) φαίνεται να επαναλαμβάνει ιστορίες από το παρελθόν, με χιλιάδες διευθύνοντες συμβούλους να δηλώνουν ότι η τεχνολογία δεν έχει ακόμη φέρει αισθητή βελτίωση στην παραγωγικότητα ή στην απασχόληση. Αυτή η κατάσταση αναβιώνει ένα παράδοξο που παρατηρήθηκε στην εποχή της πληροφορικής τη δεκαετία του 1980, το οποίο τώρα βλέπουν οι οικονομολόγοι να αντικατοπτρίζεται στην τρέχουσα “έκρηξη” της ΤΝ.
Το 1987, ο νομπελίστας οικονομολόγος Robert Solow είχε διατυπώσει μια πικρή παρατήρηση σχετικά με την φαινομενικά στάσιμη εξέλιξη της εποχής της πληροφορικής. Παρά την εμφάνιση τρανζίστορ, μικροεπεξεργαστών και ολοκληρωμένων κυκλωμάτων, οι οικονομολόγοι και οι εταιρείες περίμεναν μια ανατροπή στα εργασιακά περιβάλλοντα και μια αλματώδη αύξηση της παραγωγικότητας. Αντ’ αυτού, η αύξηση της παραγωγικότητας επιβραδύνθηκε, πέφτοντας από 2,9% την περίοδο 1948-1973 σε μόλις 1,1% μετά το 1973. Τα νέα, υπερβολικά “έξυπνα” τότε κομπιούτερ, παρά καινοτόμα, συχνά παρήγαγαν υπερβολική πληροφορία, προκαλώντας δυσκολία στην επεξεργασία και την κατανόηση, με αποτέλεσμα αυτό που αναμενόταν να είναι μια άνθηση, για χρόνια να αποδειχθεί μια αποτυχία. Αυτό το απρόσμενο αποτέλεσμα έγινε γνωστό ως το “παράδοξο Solow” της παραγωγικότητας. “Μπορείς να δεις την εποχή του υπολογιστή παντού, εκτός από τα στατιστικά παραγωγικότητας”, είχε γράψει ο Solow στους New York Times το 1987.
Νέα δεδομένα, σχετικά με το πώς οι επικεφαλής των μεγάλων εταιρειών χρησιμοποιούν –ή δεν χρησιμοποιούν– την ΤΝ, δείχνουν ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, περιπλέκοντας τις υποσχέσεις που δίνουν οι οικονομολόγοι και οι ηγέτες της Big Tech για τον αντίκτυπο της τεχνολογίας στην εργασία και την οικονομία. Παρά το γεγονός ότι 374 εταιρείες του S&P 500 ανέφεραν την ΤΝ στις οικονομικές τους ανακοινώσεις – με την πλειονότητά τους να δηλώνει θετική την εφαρμογή της τεχνολογίας –, σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times από Σεπτέμβριο 2024 έως 2025, αυτές οι θετικές υιοθετήσεις δεν αντικατοπτρίζονται σε ευρύτερα κέρδη παραγωγικότητας.
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα από το National Bureau of Economic Research, διαπίστωσε ότι από περίπου 6.000 CEOs, CFOs και άλλους διευθυντές από εταιρείες σε ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία και Αυστραλία, η συντριπτική πλειονότητα βλέπει μικρή επίδραση από την ΤΝ στις λειτουργίες τους. Ενώ περίπου τα δύο τρίτα των στελεχών ανέφεραν χρήση ΤΝ, αυτή η χρήση αντιστοιχούσε μόνο σε περίπου 1,5 ώρα εβδομαδιαίως, με το 25% των ερωτηθέντων να δηλώνει ότι δεν χρησιμοποιεί καθόλου ΤΝ στον χώρο εργασίας. Σχεδόν το 90% των εταιρειών δήλωσε ότι η ΤΝ δεν είχε καμία επίδραση στην απασχόληση ή την παραγωγικότητα τα τελευταία τρία χρόνια, σύμφωνα με την έρευνα.
Ωστόσο, οι προσδοκίες των εταιρειών για τον αντίκτυπο της ΤΝ στην εργασία και την οικονομία παραμένουν σημαντικές: τα ίδια στελέχη προέβλεψαν αύξηση της παραγωγικότητας κατά 1,4% και αύξηση της παραγωγής κατά 0,8% τα επόμενα τρία χρόνια. Ενώ οι εταιρείες ανέμεναν μείωση της απασχόλησης κατά 0,7% κατά την ίδια περίοδο, οι εργαζόμενοι που συμμετείχαν στην έρευνα προέβλεψαν αύξηση της απασχόλησης κατά 0,5%.
Το 2023, ερευνητές του MIT ισχυρίστηκαν ότι η εφαρμογή της ΤΝ θα μπορούσε να αυξήσει την απόδοση ενός εργαζομένου κατά σχεδόν 40% σε σύγκριση με εργαζομένους που δεν χρησιμοποιούσαν την τεχνολογία. Όμως, τα αναδυόμενα δεδομένα που αδυνατούν να αποδείξουν αυτές τις υποσχόμενες αυξήσεις παραγωγικότητας έχουν οδηγήσει τους οικονομολόγους να αναρωτιούνται πότε –ή αν– η ΤΝ θα προσφέρει απόδοση στις εταιρικές επενδύσεις, οι οποίες ανήλθαν σε πάνω από 250 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024.
“Η ΤΝ είναι παντού, εκτός από τα μακροοικονομικά δεδομένα”, έγραψε σε πρόσφατο blog post ο επικεφαλής οικονομολόγος της Apollo, Torsten Slok, επικαλούμενος την παρατήρηση του Solow σχεδόν 40 χρόνια πριν. “Σήμερα, δεν βλέπεις την ΤΝ στα δεδομένα απασχόλησης, στα δεδομένα παραγωγικότητας, ή στα δεδομένα πληθωρισμού.” Ο Slok πρόσθεσε ότι, εκτός των “Magnificent 7”, δεν υπάρχουν “σημάδια ΤΝ στα περιθώρια κέρδους ή στις προσδοκίες για κέρδη”.
Ο Slok επικαλέστηκε πληθώρα ακαδημαϊκών μελετών για την ΤΝ και την παραγωγικότητα, σκιαγραφώντας μια αντιφατική εικόνα σχετικά με τη χρησιμότητα της τεχνολογίας. Τον περασμένο Νοέμβριο, η Federal Reserve Bank of St. Louis, στην έκθεσή της “State of Generative AI Adoption”, ανέφερε αύξηση 1,9% στην πλεονάζουσα σωρευτική αύξηση παραγωγικότητας από τα τέλη του 2022, όταν παρουσιάστηκε το ChatGPT. Μια μελέτη του MIT του 2024, ωστόσο, βρήκε μια πιο μετριοπαθή αύξηση 0,5% στην παραγωγικότητα για την επόμενη δεκαετία. “Δεν πιστεύω ότι πρέπει να υποτιμούμε το 0,5% σε 10 χρόνια. Είναι καλύτερο από το μηδέν”, δήλωσε ο Daron Acemoglu, συγγραφέας της μελέτης και νομπελίστας. “Αλλά είναι απλώς απογοητευτικό σε σύγκριση με τις υποσχέσεις που δίνουν οι άνθρωποι του κλάδου και της τεχνολογικής δημοσιογραφίας.”
Άλλες αναδυόμενες έρευνες μπορούν να προσφέρουν πιθανές εξηγήσεις: Το “Global Talent Barometer 2026” της εταιρείας λύσεων εργασίας ManpowerGroup, διαπίστωσε ότι η τακτική χρήση ΤΝ από εργαζομένους σε σχεδόν 14.000 άτομα σε 19 χώρες, αυξήθηκε κατά 13% το 2025, αλλά η εμπιστοσύνη στην χρησιμότητα της τεχνολογίας μειώθηκε κατά 18%, υποδεικνύοντας επίμονη δυσπιστία.
Η Nickle LaMoreaux, Chief Human Resources Officer της IBM, δήλωσε την προηγούμενη εβδομάδα ότι ο τεχνολογικός κολοσσός θα τριπλασιάσει τον αριθμό των νέων προσλήψεων, υποδηλώνοντας ότι, παρά την ικανότητα της ΤΝ να αυτοματοποιεί ορισμένες από τις απαιτούμενες εργασίες, η αντικατάσταση εργαζομένων αρχικού επιπέδου θα δημιουργούσε έλλειψη μεσαίων στελεχών μακροπρόθεσμα, θέτοντας σε κίνδυνο τη “διαδοχή” ηγετικών θέσεων της εταιρείας.
Το μέλλον της παραγωγικότητας της ΤΝ
Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό το μοτίβο παραγωγικότητας θα μπορούσε να αντιστραφεί. Η “έκρηξη” της πληροφορικής τις δεκαετίες του 1970 και 1980, τελικά οδήγησε σε αύξηση της παραγωγικότητας τις δεκαετίες του 1990 και 2000, συμπεριλαμβανομένης μιας αύξησης 1,5% στην παραγωγικότητα από το 1995 έως το 2005, μετά από δεκαετίες ύφεσης.
Ο Slok βλέπει τον μελλοντικό αντίκτυπο της ΤΝ να μοιάζει δυνητικά με μια “καμπύλη J”, δηλαδή μια αρχική επιβράδυνση της απόδοσης και των αποτελεσμάτων, ακολουθούμενη από εκθετική άνοδο. Επισήμανε ότι το αν τα κέρδη παραγωγικότητας της ΤΝ θα ακολουθήσουν αυτό το μοτίβο, θα εξαρτηθεί από την αξία που δημιουργείται από την ΤΝ.
Μέχρι στιγμής, η πορεία της ΤΝ έχει ήδη αποκλίνει από τον προκάτοχό της, την πληροφορική. Ο Slok σημείωσε ότι στη δεκαετία του 1980, ένας καινοτόμος στον χώρο της πληροφορικής είχε μονοπωλιακή δύναμη τιμολόγησης μέχρι να δημιουργήσουν παρόμοια προϊόντα οι ανταγωνιστές. Σήμερα, ωστόσο, τα εργαλεία ΤΝ είναι ευρέως διαθέσιμα, ως αποτέλεσμα “σφοδρού ανταγωνισμού” μεταξύ των δημιουργών μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, ο οποίος μειώνει τις τιμές.
Επομένως, ο Slok υποθέτει ότι το μέλλον της παραγωγικότητας της ΤΝ θα εξαρτηθεί από το ενδιαφέρον των εταιρειών να εκμεταλλευτούν την τεχνολογία και να συνεχίσουν να την ενσωματώνουν στους χώρους εργασίας τους. “Με άλλα λόγια, από μακροοικονομική σκοπιά, η δημιουργία αξίας δεν είναι το προϊόν”, δήλωσε ο Slok, “αλλά το πώς η παραγωγική ΤΝ χρησιμοποιείται και εφαρμόζεται σε διάφορους τομείς της οικονομίας.”
