Η κυβέρνηση του Προέδρου Prabowo Subianto ανακοίνωσε στις 10 Φεβρουαρίου ότι η Ινδονησία προετοιμάζεται να διαθέσει έως και 8.000 στρατιώτες σε μια προτεινόμενη πολυεθνική δύναμη σταθεροποίησης στη Γάζα, στο πλαίσιο του λεγόμενου “Συμβουλίου Ειρήνης” (Board of Peace – BoP) του Donald Trump. Η πρόταση για την αποστολή στρατευμάτων αποτελεί μέρος της ευρύτερης απόφασης της Τζακάρτα να συμμετάσχει στο πλαίσιο του BoP, μιας πρωτοβουλίας που σχεδιάστηκε και προωθείται από τον Trump. Αυτά τα βήματα σηματοδοτούν μια σημαντική μετατόπιση στην πολυετή εξωτερική πολιτική της Ινδονησίας. Σε μια περίοδο εντεινόμενης γεωπολιτικής αστάθειας, η Τζακάρτα φαίνεται να δεσμεύεται σε ένα εγχείρημα που διαμορφώνεται γύρω από μια μόνο, βαθιά πολωτική πολιτική φιγούρα. Η απόφαση εγείρει ένα θεμελιώδες ερώτημα: προωθεί η Ινδονησία τα εθνικά της συμφέροντα και τη διπλωματική της αξιοπιστία, ή επιτρέπει την κατεύθυνση της εξωτερικής της πολιτικής να διαμορφωθεί από μια εξωτερική ατζέντα;
Η γεωπολιτική δεν είναι θέατρο για συμβολική εγγύτητα στην εξουσία, αλλά μια πειθαρχημένη εκτίμηση του εθνικού συμφέροντος και της κυριαρχικής αξιοπιστίας. Η απόφαση της Ινδονησίας να εμπλακεί στο BoP μοιάζει λιγότερο με μια προσεκτικά υπολογισμένη στρατηγική επιλογή και περισσότερο με μια παρορμητική αντίδραση που κινδυνεύει να αποδυναμώσει τα φιλοσοφικά θεμέλια της διπλωματίας της, τα οποία οικοδομήθηκαν επί δεκαετίες. Η διεθνής επιρροή της Ινδονησίας βασίστηκε ιστορικά σε μια στρατηγική ίση απόσταση, παρά σε προσωπική ευθυγράμμιση με αμφιλεγόμενους ηγέτες.
Υπάρχει μια αυξανόμενη αίσθηση ότι η Τζακάρτα κινδυνεύει να δράσει από γεωπολιτική επείγουσα ανάγκη. Ωστόσο, η πρωτοβουλία που επιλέγει να υποστηρίξει η Ινδονησία ηγείταιται από μια προσωπικότητα γνωστή για τη συναλλακτική διπλωματία και την περιφρόνηση προς τη διεθνή συναίνεση. Οι επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα από τις πρωτοβουλίες για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή. Αυτό που διακυβεύεται είναι η φήμη της Ινδονησίας ως ανεξάρτητου σταθεροποιητικού παράγοντα στην παγκόσμια διπλωματία.
Εάν η Ινδονησία προχωρήσει στην αποστολή στρατευμάτων στο πλαίσιο του BoP, οι κίνδυνοι γίνονται ακόμη πιο οξείς. Η Γάζα δεν είναι ένα συμβατικό θέατρο ειρηνευτικών επιχειρήσεων. Είναι ένα από τα πιο ασταθή και πολιτικά αμφισβητούμενα περιβάλλοντα σύγκρουσης στον κόσμο, όπου οι ανθρωπιστικές επιταγές και οι σκληροί στόχοι ασφαλείας συγκρούονται συχνά. Η ανάπτυξη χιλιάδων στρατιωτών σε μια τέτοια αρένα, χωρίς ένα συμπεριληπτικό πολυμερές εντολή, κινδυνεύει να εμπλέξει την Ινδονησία σε ένα περιβάλλον σύγκρουσης όπου η ουδετερότητα θα είναι δύσκολο να διατηρηθεί.
Η διάβρωση του δόγματος “Ελεύθερης και Ενεργής”
Η πιο σοβαρή ανησυχία είναι η σταδιακή διάβρωση του δόγματος εξωτερικής πολιτικής της Ινδονησίας “Ελεύθερη και Ενεργή”, της πνευματικής ραχοκοκαλιάς της διπλωματίας της από τη Δήλωση Djuanda και τη Διάσκεψη της Μπαντούνγκ. Η Ινδονησία έχει τοποθετηθεί ιστορικά ως διαμεσολαβητής παρά ως ακόλουθος προσωπικών διπλωματικών ατζέντων.
Συμμετέχοντας σε έναν θεσμό στενά συνδεδεμένο με τον Donald Trump, η Τζακάρτα κινδυνεύει να νομιμοποιήσει μονομερείς προσεγγίσεις που συχνά έρχονται σε σύγκρουση με τις καθιερωμένες διεθνείς νόρμες. Η “ελεύθερη” διπλωματία συνεπάγεται ανεξαρτησία, και η “ενεργή” διπλωματία συνεπάγεται δέσμευση που καθοδηγείται από εθνικές προτεραιότητες και όχι από εξωτερικές πιέσεις.
Η Ινδονησία κινδυνεύει επίσης να περιοριστεί σε μια συμβολική έγκριση μιας εξωτερικής πολιτικής που επικεντρώνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εάν η Τζακάρτα απομακρυνθεί πολύ από αυτήν την τροχιά, η διαπραγματευτική της δύναμη με άλλους σημαντικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, της Ρωσίας και των εταίρων της ASEAN, θα μπορούσε να αποδυναμωθεί. Η ηγεσία της Ινδονησίας στη Νοτιοανατολική Ασία βασίστηκε στην αξιοπιστία της ως ουδέτερης σταθεροποιητικής δύναμης. Αυτή η αξιοπιστία μπορεί να διαβρωθεί εάν θεωρηθεί ότι συμμετέχει σε ατζέντες ασφαλείας μεγάλων δυνάμεων.
Η σεβαστή πορεία της Ινδονησίας στις ειρηνευτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Εθνών βασίστηκε ιστορικά σε διεθνώς αναγνωρισμένη ουδετερότητα υπό τις δομές διοίκησης του ΟΗΕ. Η συμμετοχή σε ένα πλαίσιο BoP, το οποίο βρίσκεται εκτός των καθιερωμένων πολυμερών συστημάτων, κινδυνεύει να μετατοπίσει την Ινδονησία από ουδέτερο διαιτητή σε συμμετέχοντα σε μια αρχιτεκτονική πολιτικής ασφάλειας που διαμορφώνεται πέρα από τα παγκοσμίως αναγνωρισμένα ειρηνευτικά πρότυπα.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το προηγούμενο που τίθεται. Εάν οι αρχές της εξωτερικής πολιτικής γίνουν διαπραγματεύσιμες έναντι οικονομικών ή στρατηγικών υποσχέσεων, η Ινδονησία κινδυνεύει να υπονομεύσει τη συνοχή της διπλωματικής της ταυτότητας. Η συνταγματική της δέσμευση για προώθηση της παγκόσμιας ειρήνης και της κοινωνικής δικαιοσύνης εξαρτάται από τη διατήρηση της πολιτικής ανεξαρτησίας.
Το παλαιστινιακό παράδοξο
Η συμμετοχή της Ινδονησίας στο BoP δημιουργεί επίσης μια εμφανή ηθική και συνταγματική ένταση. Το ινδονησιακό σύνταγμα απορρίπτει ρητά όλες τις μορφές αποικιοκρατίας και τονίζει τη διεθνή δικαιοσύνη. Η συμμετοχή σε μια πρωτοβουλία που ηγείταιται από τον αρχιτέκτονα πολιτικών ιστορικά προσανατολισμένων υπέρ του Ισραήλ δημιουργεί μια αντίφαση που είναι δύσκολο να συμφιλιωθεί.
Το ιστορικό του Trump στην περιοχή παραμένει αμφιλεγόμενο. Η απόφασή του να μεταφέρει την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Ιερουσαλήμ άλλαξε δεκαετίες διπλωματικής συναίνεσης και προκάλεσε ευρεία κριτική σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο. Για την Ινδονησία, το μεγαλύτερο μουσουλμανικό έθνος στον κόσμο και σταθερός υποστηρικτής του παλαιστινιακού κράτους, η σύνδεση με αυτό το πλαίσιο φέρει σημαντική πολιτική ευαισθησία.
Εάν το “Συμβούλιο Ειρήνης” προωθήσει την περιφερειακή εξομάλυνση χωρίς σταθερές εγγυήσεις για την παλαιστινιακή κυριαρχία, η Ινδονησία κινδυνεύει να συνδεθεί με μια διαδικασία που ευρέως θεωρείται ότι επιβάλλεται εξωτερικά. Αυτό θα ερχόταν σε σύγκρουση με την εγχώρια κοινή γνώμη και θα αποδυνάμωνε την ηθική ηγεσία της Ινδονησίας σε φόρουμ όπως ο Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας και τα Ηνωμένα Έθνη.
Η διάσταση της αποστολής στρατευμάτων εμβαθύνει αυτές τις ανησυχίες. Το τοπίο σύγκρουσης της Γάζας εκτείνεται πέρα από τους Ισραηλινούς και Παλαιστίνιους δρώντες, περιλαμβάνοντας ευρύτερα περιφερειακά δίκτυα εξουσίας, συμπεριλαμβανομένου του λεγόμενου “Άξονα Αντίστασης”. Οι ινδονησιακές δυνάμεις θα μπορούσαν να γίνουν αντιληπτές από μαχητικές ομάδες ως προεκτάσεις δυτικών υποστηριζόμενων ρυθμίσεων ασφαλείας, αυξάνοντας τον κίνδυνο τα ειρηνευτικά στρατεύματα να γίνουν επιχειρησιακοί στόχοι.
Στρατηγικοί και οικονομικοί συμβιβασμοί
Η ανάπτυξη 8.000 προσωπικού στο εξωτερικό δεν είναι μια περιθωριακή απόφαση. Για την Ινδονησία, αντιπροσωπεύει μια πλήρη ταξιαρχία, πιθανώς αποτελούμενη από μερικές από τις πιο ικανές μονάδες της. Σε μια εποχή αυξανόμενων εντάσεων στη Θάλασσα Natuna του Βορρά και εντεινόμενου ανταγωνισμού στον Ινδο-Ειρηνικό, η εκτροπή επίλεκτων δυνάμεων στη Μέση Ανατολή κινδυνεύει να διαρρεύσει την εστίαση σε βασικές προτεραιότητες εθνικής άμυνας και να διατείνει την ετοιμότητα του στρατού σε απομακρυσμένα θέατρα.
Η οικονομική διάσταση είναι εξίσου σημαντική. Η διατήρηση χιλιάδων στρατευμάτων σε ένα κατεστραμμένο και βαριά στρατιωτικοποιημένο θύλακα θα απαιτούσε εκτεταμένη υλικοτεχνική υποδομή. Ακόμη και όταν οι επιχειρήσεις λαμβάνουν διεθνή υποστήριξη, κρυστά κόστη συχνά επιστρέφουν στους εθνικούς προϋπολογισμούς. Σε μια στιγμή που η εγχώρια οικονομία της Ινδονησίας χρειάζεται τόνωση και ο αμυντικός της τομέας αναζητά εκσυγχρονισμό, η κατανομή σημαντικών πόρων σε μια εκστρατευτική αποστολή με αβέβαια στρατηγικά οφέλη απαιτεί σοβαρό κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Η διπλωματική δέσμευση πρέπει να αποφέρει απτά μερίσματα στο κοινό, όχι να επιβάλει νέα βάρη σε έναν ήδη επιβαρυμένο κρατικό προϋπολογισμό. Χωρίς σαφώς καθορισμένα οφέλη ασφαλείας ή οικονομικά οφέλη, η ανάπτυξη στρατευμάτων κινδυνεύει να μοιάζει με ένα δαπανηρό γεωπολιτικό στοίχημα. Η Ινδονησία θα μπορούσε να βρεθεί εξαρτημένη από ρυθμίσεις ασφαλείας που διαμορφώνονται από τις μεταβαλλόμενες πολιτικές προτεραιότητες των ΗΠΑ, δημιουργώντας δεσμεύσεις που μπορεί να αποδειχθούν αναξιόπιστες με την πάροδο του χρόνου.
Η απουσία εύρωμης δημόσιας συζήτησης γύρω από αυτήν την απόφαση είναι εξίσου ανησυχητική. Μεγάλες υπερπόντιες στρατιωτικές δεσμεύσεις απαιτούν δημοκρατική εποπτεία. Χωρίς διαφάνεια, η εξωτερική πολιτική κινδυνεύει να γίνει μια άσκηση που καθοδηγείται από την ελίτ, αποκομμένη από την εθνική συναίνεση.
Κίνδυνος φήμης και στρατηγική μυωπία
Η στενή σύνδεση της Ινδονησίας με μια πρωτοβουλία που συνδέεται τόσο έντονα με τον Donald Trump εισάγει μακροπρόθεσμο κίνδυνο φήμης. Η πολιτική των ΗΠΑ παραμένει βαθιά πολωμένη. Εάν μελλοντικές διοικήσεις απομακρυνθούν από τις πρωτοβουλίες της εποχής Trump, η Ινδονησία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει διπλωματική έκθεση χωρίς δική της υπαιτιότητα.
Τα πλαίσια εξωτερικής πολιτικής που χτίζονται γύρω από την έντονα εξατομικευμένη ηγεσία αποδεικνύονται συχνά ασταθή. Οι διπλωματικές συνεργασίες της Ινδονησίας βασίστηκαν παραδοσιακά σε πολυμερείς θεσμούς όπως τα Ηνωμένα Έθνη και η ASEAN, οι οποίοι παρέχουν ανθεκτικότητα ακριβώς επειδή δεν συνδέονται με μεμονωμένους ηγέτες.
Εάν το “Συμβούλιο Ειρήνης” γίνει πολιτικά αμφισβητούμενο ή εξελιχθεί σε ένα καταναγκαστικό όργανο ασφαλείας, η Ινδονησία μπορεί να δυσκολευτεί να αποσυρθεί χωρίς ζημία στη φήμη της. Η συμμετοχή, επομένως, συγκεντρώνει διπλωματικό κίνδυνο αντί να τον διαφοροποιεί.
Σε έναν ταχέως πολυπολικό κόσμο, η Ινδονησία δεν χρειάζεται συντομεύσεις για την παγκόσμια επιρροή. Η αξιοπιστία της έχει χτιστεί ιστορικά στην ανεξαρτησία, την ισορροπία και την αρχών διπλωματία. Το κεντρικό ερώτημα είναι εάν η Ινδονησία θα διατηρήσει αυτήν την παράδοση ή θα την συμβιβάσει επιδιώκοντας γεωπολιτική προβολή και εγγύτητα στην εξουσία. Η Ινδονησία αξίζει ένας πολύ πιο ανεξάρτητος ρόλος από αυτόν.
