Η αυξανόμενη χρήση drones και τεχνητής νοημοσύνης από ένοπλες ομάδες στο Σαχέλ της Δυτικής Αφρικής καθιστά τον αγώνα κατά των εξτρεμιστών ολοένα και πιο δύσκολο. Ειδικοί αναφέρουν ότι ομάδες όπως το ISIL και το al-Qaeda αξιοποιούν ολοένα και περισσότερο τα drones για να στοχεύουν στρατιωτικές θέσεις με αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς (IEDs) και να συλλέγουν πληροφορίες.
Η πρόσφατη επίθεση στο διεθνές αεροδρόμιο και την παρακείμενη στρατιωτική αεροπορική βάση στη Νιαμέι, την πρωτεύουσα του Νίγηρα, η οποία σημειώθηκε τα ξημερώματα της 28ης προς 29ης Ιανουαρίου 2026, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η οργάνωση ISIL (ISIS) στην Επαρχία του Σαχέλ (ISSP), πρώην γνωστή ως παρακλάδι του ISIL στη Μεγάλη Σαχάρα (ISGS), ανέλαβε την ευθύνη για την επίθεση, ισχυριζόμενη ότι προκάλεσε τον θάνατο αρκετών στρατιωτών, αν και ο στρατός του Νίγηρα το αμφισβητεί.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η τολμηρή αυτή επίθεση καταδεικνύει την αυξανόμενη αυτοπεποίθηση της ISSP σε μια περίοδο όπου ο αριθμός των ένοπλων ομάδων που δραστηριοποιούνται στην ταραγμένη περιοχή του Σαχέλ διευρύνεται, αξιοποιώντας προηγμένη τεχνολογία. Σύμφωνα με βίντεο της ομάδας, πολλοί μαχητές κατάφεραν να διεισδύσουν σε στρατιωτικά υπόστεγα drones, χρησιμοποιώντας RPGs και όλμους, και να προκαλέσουν ζημιές σε αεροσκάφη, συμπεριλαμβανομένου ενός πολιτικού αεροπλάνου.
«Αυτό είναι πρωτοφανές», δήλωσε ο Heni Nsaibia, ανώτερος αναλυτής στο think tank ACLED, επισημαίνοντας ότι η ISSP συνήθως περιορίζει τις επιθέσεις της σε αγροτικές περιοχές, χρησιμοποιώντας απλά όπλα όπως τα AK-47. «Βελτιώνουν τις επιθέσεις τους και γίνονται πιο έμπειροι στον αντάρτικο πόλεμο. Η ικανότητα να διεισδύσουν στην πρωτεύουσα δείχνει την τακτική τους δύναμη και την τόλμη τους.»
Παρότι δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα, παρατηρητές συγκρούσεων υποδηλώνουν ότι η ISSP ενδέχεται να χρησιμοποίησε drone στην επίθεση, αντανακλώντας μια ευρύτερη τάση στην περιοχή που, σύμφωνα με αναλυτές, σηματοδοτεί μια επικίνδυνη κλιμάκωση στην κρίση του Σαχέλ. Παρακλάδια του ISIL έχουν χρησιμοποιήσει drones με εκρηκτικά σε αγροτικές επιθέσεις στη Νιγηρία, αλλά ποτέ στο Νίγηρα. «Υπάρχουν βίντεο που δείχνουν πυροβολισμούς από την αεράμυνα του Νίγηρα κατά τη διάρκεια της νύχτας», πρόσθεσε ο Nsaibia. «Είναι πιθανό να ανίχνευσαν drones (από το ISIL) που χρησιμοποιήθηκαν για παρακολούθηση, αλλά αυτό είναι μόνο μια υπόθεση.»
Το στρατιωτικά κυβερνώμενο Νίγηρα αντιμετωπίζει αύξηση ένοπλων επιθέσεων από τον Ιούλιο του 2023, όταν ο στρατός ανέλαβε την εξουσία και απέλασε εκατοντάδες Γάλλους και Αμερικανούς στρατιώτες που παρείχαν αεροπορική και μάχιμη υποστήριξη. Γειτονικές χώρες όπως το Μάλι και η Μπουρκίνα Φάσο, που επίσης κυβερνώνται από στρατιωτικές χούντες, βιώνουν παρόμοια βία, με πολλές ένοπλες ομάδες να διεκδικούν εδάφη κατά μήκος των αχανών συνόρων τους. Στόχος των ομάδων είναι ο έλεγχος εδαφών χωρίς δυτική επιρροή, βάσει μιας ακραίας ερμηνείας του ισλαμικού νόμου.
Και οι τρεις χώρες έχουν στραφεί από τους Γάλλους στρατιώτες προς την ελεγχόμενη από την ρωσική κυβέρνηση Africa Corps, μια παραστρατιωτική ομάδα με μικτή αποτελεσματικότητα. Μετά την επίθεση στη Νιαμέι, οι κυβερνήσεις του Νίγηρα και της Ρωσίας ανέφεραν ότι μαχητές της Africa Corps βοήθησαν στην «απόκρουση» της επίθεσης, με 20 επιτιθέμενους νεκρούς και τέσσερις στρατιώτες τραυματίες.
Η χρήση drones έχει εκτοξευθεί σε όλο το Σαχέλ. Οι στρατιωτικές επιθέσεις με drones από τις δυνάμεις του Νίγηρα και άλλους εμπλεκόμενους στις συγκρούσεις είναι συχνές, αλλά οι ίδιες οι ένοπλες ομάδες επαναχρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερο εύκολα αγοραζόμενα και μεταφερόμενα κινεζικής κατασκευής εμπορικά drones για επιθέσεις, προσαρτώντας τα με αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς (IEDs), χειροβομβίδες ή μικρά βλήματα όλμων.
Πρόκειται για μια «χαμηλού κόστους, υψηλής αντίκτυπου» δυνατότητα που παρέχει στις ομάδες πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο, ελαχιστοποιεί την ανάγκη να ρισκάρουν μαχητές ως βομβιστές αυτοκτονίας και καθιστά δυσκολότερο για τους στρατούς να τις ανιχνεύσουν και να τις αντιμετωπίσουν, ανέφερε ο Rida Lyammouri, ανώτερος εταίρος στο Policy Center for the New South (PCNS) με έδρα το Μαρόκο.
Ο πιο παραγωγικός χρήστης drone είναι η Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), συνδεδεμένη με την al Qaeda, η οποία εδρεύει κυρίως στο Μάλι και την Μπουρκίνα Φάσο. Η ομάδα έχει πυρήνες στο Νίγηρα, την Τόγκο και στα σύνορα με την Μπενίν-Νιγηρία. Η JNIM χρησιμοποίησε drone για πρώτη φορά το 2023, χωρίς σημαντικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, η ομάδα έχει πλέον ενσωματώσει γρήγορα την τεχνολογία σε επιχειρήσεις στο πεδίο της μάχης, συνδυάζοντας συχνά επιθέσεις με drones με χερσαίες επιθέσεις. Μεταξύ 2023 και 2025, το ACLED κατέγραψε τουλάχιστον 89 χρήσεις drones από την JNIM, εκ των οποίων 69 ήταν για επιθέσεις. Τουλάχιστον πέντε άλλες περιπτώσεις αφορούσαν την πτώση drones της JNIM ή την κατάσχεσή τους.
«Αυτό που ανησυχεί είναι το πόσο γρήγορα ανέπτυξαν αυτή τη γνώση», δήλωσε ο Lyammouri. Ο πραγματικός κίνδυνος, πρόσθεσε, βρίσκεται πέρα από την ικανότητα της ομάδας να χρησιμοποιεί drones ως όπλο. «Τα drones που χρησιμοποιούνται είναι πολύ μικρά και δεν φέρουν σημαντική ποσότητα εκρηκτικών, οπότε οι ζημιές είναι συχνά όχι τόσο σημαντικές. Αλλά αυτό που είναι σημαντικό είναι ο τρόπος που χρησιμοποιούν τα drones για να συλλέγουν πληροφορίες.»
Η JNIM χρησιμοποιεί το μοντέλο DJI M30T, ένα drone υψηλής τεχνολογίας με ενσωματωμένη κάμερα, ιδανικό για νυχτερινή παρακολούθηση. Το φθηνότερο DJI Mavic, κόστους 500-700 δολαρίων, αποτελεί επίσης μέρος του στόλου. Τα drones πιθανότατα βοηθούν την ομάδα να παρακολουθεί φορτηγά καυσίμων που προσπαθούν να σπάσουν τον αποκλεισμό της πρωτεύουσας του Μάλι, Μπαμάκο. Από τον Σεπτέμβριο, η JNIM έχει σφραγίσει αυτοκινητοδρόμους που χρησιμοποιούνται από βυτιοφόρα για εισαγωγή πετρελαίου από τις γειτονικές Σενεγάλη και Ακτή Ελεφαντοστού, προκαλώντας περιόδους ελλείψεων καυσίμων σε όλο το Μάλι.
Ομοίως, το αυτονομιστικό Μέτωπο Απελευθέρωσης του Αζαουάντ (FLA), που μάχεται για ένα ανεξάρτητο κράτος στο βόρειο Μάλι, έδωσε στη δημοσιότητα βίντεο τον περασμένο Φεβρουάριο που δείχνουν τους μαχητές του να ελέγχουν ένα drone πρώτου προσώπου (FPV) – προηγμένα μοντέλα που βοηθούν τους πιλότους να έχουν μια εμπειρία προβολής «πιλοτηρίου» μέσω ειδικών γυαλιών. Η FLA πραγματοποίησε 28 επιθέσεις με drones μεταξύ 2024 και 2025, σύμφωνα με το ACLED. Χρησιμοποίησε ένα FPV για να καταρρίψει ένα στρατιωτικό ελικόπτερο του Μάλι στην βόρεια περιοχή Tessalit τον Ιούλιο του 2024, σύμφωνα με την ιστοσελίδα στρατιωτικών αναφορών Military Africa.
Παρακλάδια του ISIL χρησιμοποιούν drones σε πολύ μικρότερο βαθμό. Το παρακλάδι του ISIL στην Δυτική Αφρική (ISWAP) με έδρα τη Νιγηρία έχει αναπτύξει οπλισμένα drones 10 φορές μεταξύ 2024 και 2026, σύμφωνα με το ACLED. Τον Ιανουάριο, η ομάδα στόχευσε νιγηριανές δυνάμεις που έκαναν έφοδο σε ένα από τα κρησφύγετά της στην βόρεια πολιτεία Borno με πολλαπλά οπλισμένα drones.
Η νέα αυτή εξέλιξη επιταχύνεται από offline εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης (AI) που μπορούν να βοηθήσουν τα drones να αποφύγουν παραδοσιακές μεθόδους ανίχνευσης και παρεμβολών, ανέφερε ο Lyammouri. Επίσης, χρησιμοποιούνται αυτά τα εργαλεία για τη δημιουργία υλικού εκπαίδευσης, εικόνων που παράγονται από AI και δελτίων τύπου. Το open-source MISTRAL, ένας ανταγωνιστής του ChatGPT που είναι χρήσιμος για τα πάντα, από offline αναζητήσεις έως δημιουργία περιεχομένου, είναι ένα τέτοιο εργαλείο.
Η στροφή προς τη χρήση drones από ένοπλες ομάδες είναι παγκόσμια. Το ACLED ανέφερε το 2025 ότι 469 ένοπλες ομάδες – συμπεριλαμβανομένων ομάδων ανταρτών, πολιτοφυλακών, συμμοριών και διακρατικών καρτέλ σε όλο τον κόσμο – είχαν αναπτύξει ένα drone τουλάχιστον μία φορά τα τελευταία πέντε χρόνια, από μόλις 10 ομάδες που χρησιμοποιούσαν την τεχνολογία το 2020.
Συνεργασία σε καιρούς εντάσεων Το πιθανό επόμενο στάδιο για τη χρήση drones από ένοπλες ομάδες θα μπορούσε να είναι τα “σμήνη drones” που ενεργοποιούνται από AI, τα οποία θα μπορούσαν να εξαπολύσουν μεγάλης κλίμακας απομακρυσμένες επιθέσεις σε κυβερνητικές θέσεις, με πολλαπλά drones ταυτόχρονα, σημειώνουν αναλυτές.
Για τις ομάδες, υπάρχει ισχυρό κίνητρο να εξελιχθούν γρήγορα. Κάθε ομάδα είναι πρόθυμη να διεκδικήσει την περιοχή της, και επιθέσεις όπως αυτή στη Νιαμέι δεν αποσκοπούν μόνο στην υπονόμευση της κυβέρνησης του Νίγηρα, αλλά και στο να σηματοδοτήσουν σε αντίπαλες ομάδες όπως η JNIM να μην εισέλθουν σε αυτή την περιοχή, δήλωσε ο Nsaibia.
Οι χώρες της περιοχής θα πρέπει να συνεργαστούν για να πολεμήσουν από κοινού τις νέες στρατηγικές των ομάδων, ειδικά καθώς αυτές επεκτείνονται γεωγραφικά και μοιράζονται τεχνολογίες, προειδοποίησε ο Lyammouri. Οι «τακτικές τους εξαπλώνονται και απαιτούν συντονισμένη απόκριση», είπε, μια που θα απαιτήσει τη σύγκλιση ειδικών στον πόλεμο με drones, ερευνητών AI και περιφερειακών στρατιωτικών σχεδιαστών για την προσομοίωση καταγεγραμμένων σεναρίων πολέμου με drones, όπως οι επιθέσεις εδάφους της JNIM με τη βοήθεια drones και τα μοτίβα συλλογής πληροφοριών.
Ωστόσο, αυτό είναι δύσκολο, εν μέσω περιφερειακών εντάσεων και κατακερματισμένης απόκρισης ασφαλείας. Μετά το πραξικόπημα του 2023 στο Νίγηρα, οι σχέσεις με τη γειτονική Νιγηρία έγιναν τεταμένες. Λίγο αργότερα, οι δύο χώρες διέκοψαν την επίσημη αμυντική συνεργασία μετά από απειλές της Αμπούτζα να ηγηθεί του περιφερειακού μπλοκ Οικονομική Κοινότητα Δυτικοαφρικανικών Κρατών (ECOWAS) σε στρατιωτική επέμβαση για την αποκατάσταση της πολιτικής διακυβέρνησης.
Ευρύτερες εντάσεις μεταξύ της ECOWAS και των στρατιωτικών κυβερνήσεων στο Νίγηρα, το Μάλι και την Μπουρκίνα Φάσο κλιμακώθηκαν πέρυσι και οδήγησαν τις τρεις χώρες να αποχωρήσουν για να σχηματίσουν τη δική τους ένωση, την Συμμαχία Κρατών του Σαχέλ. Ωστόσο, αυτή την εβδομάδα, αξιωματούχοι ασφαλείας του Νίγηρα και της Νιγηρίας συναντήθηκαν στην Αμπούτζα για να συζητήσουν ισχυρότερη συνοριακή ασφάλεια, προκειμένου να παρεμποδιστούν οι διαδρομές λαθρεμπορίου που χρησιμοποιούν οι ένοπλες ομάδες για τη μεταφορά όπλων.
Μια συλλογική περιφερειακή λύση είναι η μόνη που μπορεί να επιτύχει, συμφωνούν οι ειδικοί. Χωρίς ισχυρές αντιδράσεις, σημαντικά αστικά κέντρα όπως η Νιαμέι, που συνήθως θεωρούνται ασφαλή, θα είναι «πιο ευάλωτα μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα», δήλωσε ο Nsaibia.
