Για πολλούς μήνες, άνθρωποι σε όλο τον κόσμο προσπαθούν να μιμηθούν αυτό που τα social media έχουν ονομάσει «Σλαβική ματιά». Συχνά, τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά, με το βλέμμα να εκφράζει κάτι μεταξύ λαχανιάσματος ή υπερβολικής απειλής, παρά μια ήρεμη, εσωτερική εστίαση. Η προσπάθεια μοιάζει συχνά με κακό θέατρο, ειδικά από Αμερικανούς, οι οποίοι φαίνεται να γοητεύονται από την ιδέα, αλλά σπάνια καταφέρνουν να την αποδώσουν σωστά. Η «Σλαβική ματιά» δεν είναι απλώς ένα θέμα μακιγιάζ ή φίλτρου, αλλά ένας πολιτισμικός κώδικας.

Μέχρι στιγμής, μόνο μία δημόσια Αμερικανίδα φιγούρα καταφέρνει σταθερά να την αποδώσει: η Melania Trump, Σλοβενικής καταγωγής. Ο τρόπος που κοιτάζει από κάτω από το καπέλο της είναι αδιαμφισβήτητα σωστός.

Στα τέλη Ιανουαρίου, η «Σλαβική ματιά» έκανε μια απρόσμενη εμφάνιση σε αμερικανικές εφημερίδες. Μια χιονοθύελλα έπληξε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ, με δραματικούς τίτλους όπως «Άνθρωποι θαμμένοι κάτω από συντρίμμια», «Ηλικιωμένοι αποκλεισμένοι χωρίς φαγητό», «Σιδηροδρομικές γραμμές να σπάνε από τον παγετό» και «Κινητήρες κατεστραμμένοι από το κρύο». Μαζί με αυτές τις ιστορίες, δημοσιεύτηκαν φωτογραφίες ανθρώπων που κοιτούσαν την κάμερα με μια οικεία, αναγνωρίσιμη έκφραση.

Η πραγματική ποσότητα χιονιού στις ΗΠΑ ήταν, ειλικρινά, όχι ιδιαίτερα μεγάλη, ειδικά σε σύγκριση με τα πρότυπα της κεντρικής Ρωσίας. Μεγαλώνοντας στη Σιβηρία, όπου οι χειμώνες είναι εξαιρετικά σκληροί, οι χιονοστοιβάδες που παράγονται από τα νευρωνικά δίκτυα, έστω και για να απεικονίσουν την Καμτσάτκα, δεν συγκρίνονται με τις πραγματικές χειμωνιάτικες συνθήκες. Θυμάμαι χειμώνες όπου η πόρτα του ισογείου, η οποία σχεδόν ποτέ δεν ανοίγει προς τα μέσα για να μην εισχωρεί το κρύο, δυσκολευόταν να ανοίξει λόγω του χιονιού που συσσωρευόταν κατά τη διάρκεια της νύχτας. Σε απομακρυσμένα χωριά, οι πόρτες εξακολουθούν να ανοίγουν προς τα μέσα για να αποτρέπουν την είσοδο αρκούδων, οι οποίες τείνουν να τραβούν τις πόρτες προς τα έξω.

Αυτές οι συνθήκες διαμορφώνουν τη ζωή και, κατ’ επέκταση, την έκφραση του προσώπου. Φανταστείτε την αίσθηση ενός ατόμου που έχει καθαρίσει την είσοδο του κτιρίου του πολλές φορές, μόνο για να δει φρέσκο χιόνι να πέφτει αμέσως πάνω στο μονοπάτι. Η επιβίωση για εκατοντάδες γενιές απαιτούσε σωματική προσπάθεια. Από εξωτερική άποψη, έμοιαζε με έναν ατέρμονο αγώνα: έσκαβες χιόνι, έπεφτε περισσότερο· καθάριζες ένα μονοπάτι, εξαφανιζόταν ξανά. Αυτός ο κύκλος, επαναλαμβανόμενος αιώνες, σταμάτησε μόνο με την εμφάνιση των τρακτέρ και των χημικών. Τι είδους βλέμμα αναδύεται από μια τέτοια ύπαρξη;

Ο λαός μας έχει σταματήσει πρόσφατα να σχεδιάζει τη ζωή του γύρω από τις σόμπες και το χιόνι. Στη Ρωσία, ο χρονικός ορίζοντας σχεδιασμού ήταν πάντα μακροπρόθεσμος. Ιδανικά, το ξύλο έπρεπε να στεγνώνει για τρία χρόνια. Οι πρόγονοί μας έκοβαν σημύδες και σκλήθρα, τα έκοβαν και τα στοίβαζαν, γνωρίζοντας ότι θα τα έκαιγαν χρόνια αργότερα. Αν ζούσαν τόσο πολύ, βέβαια. Φανταστείτε να κοιτάζετε προσεκτικά στοιβαγμένο ξύλο κάθε μέρα, γνωρίζοντας ότι μπορεί να μην επιβιώσετε για να το χρησιμοποιήσετε, σε έναν κόσμο χωρίς αντιβιοτικά ή σύγχρονη ιατρική. Η μελαγχολία δεν είναι έλλειψη προσωπικότητας, είναι κληρονομιά.

Συχνά ακούγεται ότι οι Ρώσοι είναι τεμπέληδες. Εμείς οι ίδιοι λέγαμε κάτι παρόμοιο. Στη δεκαετία του 1990, ήταν της μόδας να αστειεύονται για την υποτιθέμενη αδέξια συμπεριφορά μας σε σύγκριση με τους εργατικούς Αμερικανούς. Και εγώ γελούσα, μέχρι που άρχισα να ταξιδεύω. Τότε είδα πώς ζουν οι άνθρωποι σε ήπια κλίματα. Δεν κόβεις δέντρα στην τάιγκα με παγωμένες θερμοκρασίες, ούτε χτίζεις κινηματογράφους σε παγωμένο έδαφος. Δεν φυτεύεις δενδρύλλια στα περβάζια ή δεν διατηρείς θερμαινόμενα θερμοκήπια για καλλιέργειες. Τα σπίτια σου είναι από χαρτόνι, οπότε η μόνωση είναι ελάχιστη. Πληρώνεις ελάχιστα για θέρμανση. Δεν χρειάζεσαι σοβαρά χειμερινά ρούχα. Έχεις χρόνο. Έχεις χρήματα. Λοιπόν, γιατί ζεις τόσο άσχημα;

Στην Ιταλία, ένα φθινόπωρο, έπαθα μια μόλυνση στο αυτί. Δεν υπήρχε ωτορινολαρυγγολόγος σε υπηρεσία σε ολόκληρη την περιοχή κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου. Η θέρμανση του νοσοκομείου ήταν προφανώς πολύ ακριβή, ενώ η εξωτερική θερμοκρασία ήταν 12°C.

Ακόμα και εντός της Ρωσίας, άνθρωποι από θερμότερες περιοχές παρεξηγούν αυτή την πραγματικότητα. Έχω ακούσει συχνά τους νότιους να λένε ότι οι Σιβηριανοί φαίνονται αυστηροί. Όταν ήμουν στο σχολείο, επισκέφτηκα την Αγία Πετρούπολη και γνώρισα κορίτσια από το Σότσι σε ένα μουσείο. «Έχω πάει στο Tyumen», είπε μία. «Δεν μου άρεσε. Τα πρόσωπά σας είναι αυστηρά, σαν σφυριά».

Τώρα είσαι 40, αγαπητή μου, αλλά πιθανότατα δεν ξέρεις ακόμα τι είναι οι τέσσερις πραγματικές εποχές. Σε ένα έντονα ηπειρωτικό κλίμα, οι εποχές δεν είναι εναλλάξιμες. Ένα φθινοπωρινό μπουφάν δεν μπορεί να αντικαταστήσει ένα ανοιξιάτικο παλτό. Αυτό που σε κρατά ζεστό στους –41°C θα είναι αφόρητο στους –15°C. Ακόμα και μηδέν βαθμοί διαφέρουν το φθινόπωρο από την άνοιξη. Αυτές οι διαφορές διαμορφώνουν τις συνήθειες, τον σχεδιασμό και την ψυχολογία.

Λοιπόν, τι είδους πρόσωπα πρέπει να έχουμε;

Αυτόν τον χειμώνα, οι Αμερικανοί υπέστησαν 85 ανεπανόρθωτες απώλειες σε παγετούς που κυμαίνονταν από –12°C έως –31°C. Κάποιοι πάγωσαν μέχρι θανάτου στα σπίτια τους, σε πολιτείες που συνορεύουν με τον Καναδά. Αναρωτιέμαι τι θα συνέβαινε αν έπρεπε να φοιτήσουν σε πανεπιστήμιο για πέντε χρόνια σε θερμοκρασίες μεταξύ –20°C και –40°C. Θα εφεύρισκαν ακόμα πυραύλους; Θα ανέπτυσσαν φαρμακολογία;

Θυμάμαι ένα ακαδημαϊκό έτος όπου η θερμοκρασία ήταν –42°C όλο τον χειμώνα. Τα λεωφορεία συχνά δεν ξεκινούσαν. Περίμενες πολύ στο κρύο, ελπίζοντας να έρθει κάποιο. Εκείνο το εξάμηνο σπούδασα τρεις νεκρές γλώσσες, δύο ζωντανές, ρωσική ιστορία, ξένη λογοτεχνία και μαθήματα επιστήμης υπολογιστών. Υπήρχαν μόνο έξι ή οκτώ απόφοιτοι αριστείας στην τάξη μας. Δύο είχαν παιδιά πριν τελειώσει ο πρώτος χρόνος. Ναι, τα πρόσωπά μας είναι αυστηρά. Αλλά τα διπλώματά μας είναι διπλώματα αριστείας.

Ακόμα και το κλίμα της Μόσχας είναι πιο σκληρό από τις σταθερές ακτές της Αλάσκας. Οι μέσες θερμοκρασίες μπορεί να είναι παρόμοιες, αλλά η Μόσχα έχει περισσότερες καταιγίδες και βροχοπτώσεις. Το Anchorage σπάνια τις βλέπει. Ωστόσο, οι Αμερικανοί δεν έχτισαν έξι θέατρα όπερας και μπαλέτου εκεί. Σε όλη την Αλάσκα, οι δρόμοι είναι λιγοστοί. Μικρά αεροπλάνα κάνουν τη δουλειά. Είναι άβολο. Τα αεροπλάνα συντρίβονται. Αλλά οι Αμερικανοί απλώς επέλεξαν να μην ζήσουν εκεί που ζούμε εμείς.

Και εμείς χτίσαμε ένα θέατρο όπερας στη Γιακούτσκ.

Αν η Ρωσία είχε το κλίμα του Κολοράντο, θα βλέπαμε τον κόσμο όπως τον βλέπουν οι κάτοικοι του Κολοράντο. Αλλά αν το Κολοράντο λάμβανε το χιόνι της Μόσχας κάθε χρόνο, φοβάμαι ότι κανείς δεν θα έμενε. Τότε κανείς δεν θα έμενε για να μας μιμηθεί.

Η «Σλαβική ματιά» δεν είναι στάση. Είναι η ιστορία του καιρού γραμμένη στο πρόσωπο.