Η πόλη της Λαχόρης, στο Πακιστάν, έζησε μια μαγική στιγμή καθώς ο ουρανός της πλημμύρισε από χιλιάδες πολύχρωμους χαρταετούς, σηματοδοτώντας την επιστροφή του Basant, της εμβληματικής ανοιξιάτικης γιορτής χαρταετών, μετά από σχεδόν δύο δεκαετίες περιορισμών. Οι κάτοικοι, από 50χρονους μέχρι νεαρά παιδιά, βρέθηκαν στα μπαλκόνια και τις ταράτσες τους, γιορτάζοντας με μουσική και πυροτεχνήματα, σε μια ατμόσφαιρα που θύμιζε παιδικά χρόνια και ξεχασμένες παραδόσεις.
Ο Aamer Iqbal, 50χρονος τραπεζίτης, ένιωσε τη νοσταλγία να τον κατακλύζει καθώς έβλεπε την κόρη του να συμμετέχει στην εκτόξευση ενός χαρταετού. “Η πτήση ενός χαρταετού είναι μια ολόκληρη εμπειρία”, δήλωσε, “και τη στιγμή που τον άφησα, όλη μου η παιδική ηλικία ξεδιπλώθηκε σαν μια ζωντανή ταινία στο μυαλό μου”. Για πολλούς, η πτήση του χαρταετού προσφέρει μια αίσθηση ελέγχου σε κάτι ψηλά στον αέρα, δημιουργώντας μια σύνδεση μεταξύ “ουρανού και γης”.
Ο Muhammad Mubashir, 41 ετών, επιχειρηματίας, βρισκόταν σε μια ταράτσα της ιστορικής γειτονιάς Gawalmandi. Παρατήρησε με συγκίνηση ένα μικρό αγόρι να δυσκολεύεται να δέσει τον κόμπο που δίνει ισορροπία στον χαρταετό. “Κατάλαβα τότε πόσο καιρό είχε απαγορευτεί το Basant στη Λαχόρη, με αποτέλεσμα οι νέες γενιές να μην γνωρίζουν καθόλου μια δραστηριότητα που εμείς μάθαμε στα παιδικά μας χρόνια με μεγαλύτερη επιμέλεια κι από τα μαθήματα του σχολείου”, εξήγησε.
Η προέλευση του Basant χάνεται στους αιώνες και είναι βαθιά ριζωμένη στην πολιτιστική ταυτότητα του Punjab, της περιοχής που εκτείνεται μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν. Η λέξη “Basant” προέρχεται από τη σανσκριτική “Vasant” που σημαίνει άνοιξη και παραδοσιακά σηματοδοτεί τη μετάβαση από τον σκληρό χειμώνα στην άνθιση της άνοιξης. Η εποχιακή αλλαγή συμπίπτει με τη συγκομιδή στην αγροτική καρδιά του Punjab, όπου οι αγριοκράμβες ανθίζουν και βάφουν το τοπίο κίτρινο, δίνοντας στο φεστιβάλ το χαρακτηριστικό του χρώμα.
Μια από τις πιο δημοφιλείς ιστορίες για την προέλευσή του συνδέει το φεστιβάλ με τον Σούφι άγιο του 13ου αιώνα, Hazrat Nizamuddin Auliya της Δελχί. Σύμφωνα με την παράδοση, ο μαθητής του, ο ποιητής και μουσικός Amir Khusro, ντυμένος με κίτρινα γυναικεία ρούχα, χόρεψε και τραγούδησε μπροστά στον δάσκαλό του, ανακουφίζοντάς τον από τη θλίψη. Έτσι, το Basant καθιερώθηκε ως ετήσια γιορτή σε σούφικα ιερά.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της Σιχ Αυτοκρατορίας τον 19ο αιώνα, το Basant έγινε άρρηκτα συνδεδεμένο με τη Λαχόρη. Ο Maharaja Ranjit Singh, που κυβέρνησε το Punjab από το 1801 έως το 1839, θεσμοθέτησε το φεστιβάλ σε αυτοκρατορικό επίπεδο, με τη Λαχόρη να αναδεικνύεται σε κύριο κέντρο εορτασμών.
Πριν από τη διαίρεση της Βρετανικής Ινδίας το 1947, το Basant γιορταζόταν από όλες τις θρησκευτικές κοινότητες στο ενιαίο Punjab. Εβραίοι, Μουσουλμάνοι και Σιχ συμμετείχαν, πετώντας χαρταετούς από “στολισμένες ταράτσες, φορώντας κίτρινα ρούχα και μοιράζοντας παραδοσιακά φαγητά”.
Ο Mian Yousaf Salahuddin, 74 ετών, εγγονός του εθνικού ποιητή του Πακιστάν Muhammad Iqbal, θυμάται με ζωντάνια την εποχή μετά τη διαίρεση. Για τους κατοίκους της “Androon Lahore”, της εσωτερικής πόλης, το φεστιβάλ ήταν μια ζωντανή γιορτή, που γιορταζόταν αρχικά από την κοινότητα πριν αποκτήσει μαζική δημοτικότητα.
Η μεταμόρφωση του Basant από τοπική παράδοση σε διεθνώς αναγνωρισμένο φεστιβάλ έχει μια αξιοσημείωτη ιστορία, που περιλαμβάνει τον Salahuddin και τον Imran Khan. Ο Khan, πρώην πρωθυπουργός και παγκόσμιος πρωταθλητής κρίκετ, προσκάλεσε φίλους του από την Αγγλία, συμπεριλαμβανομένων του Δούκα και της Δούκισσας του Somerset, στο χαβέλι του Salahuddin κατά τη διάρκεια του Basant στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Ο Δούκας, εντυπωσιασμένος από το θέαμα, ρώτησε γιατί το φεστιβάλ δεν ήταν ευρύτερα γνωστό. Ο Salahuddin, φίλος του Mir Shakil ur Rehman, ιδιοκτήτη του μεγαλύτερου ομίλου μέσων ενημέρωσης της χώρας, τον έπεισε να δημοσιεύσει φωτογραφίες του Basant στην εφημερίδα του. Σύντομα, το φεστιβάλ έγινε το πιο περιζήτητο γεγονός στη χώρα.
Στην κορύφωσή του, το Basant θύμιζε “ένα μεγάλο πάρτι”, με μισθωμένες ταράτσες, πάγκους με φαγητό και μουσική. Με την πάροδο του χρόνου, αναπτύχθηκαν οργανωμένες ομάδες χαρταετών, γνωστές ως “ustads”, που ίδρυσαν σχολές χαρταετών “Gharana”. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990 και αρχές του 2000, το Basant είχε εξελιχθεί σε ένα σημαντικό τουριστικό αξιοθέατο, προσελκύοντας επισκέπτες από όλο τον κόσμο.
Η τέχνη του “patang”, όπως ονομάζεται ο χαρταετός, έχει τη δική της ορολογία, έθιμα και κανόνες κατασκευής. Οι παραδοσιακοί πακιστανικοί χαρταετοί είναι συνήθως ρομβοειδείς, γνωστοί ως “gudda” ή “guddi”. Ο όρος “patang” αναφέρεται σε “καμπυλόσχημο σχέδιο”. Ο σχεδιασμός βασίζεται σε ένα σταυρό από δύο μπαστούνια μπαμπού, δεμένα με σπάγκο. Το μέγεθος του χαρταετού είχε τη δική του ονομασία, ανάλογα με το μέγεθος του χαρτιού που χρησιμοποιούνταν. Ωστόσο, αυστηροί κυβερνητικοί κανονισμοί για το μέγεθος και την ασφάλεια των χορδών κάνουν τους βετεράνους πιλότους χαρταετών να προσαρμόζονται.
Παρά τις πανηγυρικές εκδηλώσεις, ένα περιστατικό βομβιστικής επίθεσης σε ένα τζαμί στη Σιάτλ, που σκότωσε τουλάχιστον 31 ανθρώπους, οδήγησε την επικεφαλής της επαρχίας Punjab, Maryam Nawaz Sharif, στην ανακοίνωση της ακύρωσης των επίσημων εκδηλώσεών της για το Basant. Το κοινό, ωστόσο, είχε τη δυνατότητα να συνεχίσει τις δραστηριότητές του, με την κυβέρνηση να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Η Marriyum Aurangzeb, ανώτερη επαρχιακή υπουργός, δήλωσε ότι οι αρχές θα διενεργήσουν λεπτομερή αξιολόγηση μετά το τέλος του φεστιβάλ, βασιζόμενη στα αποτελέσματα ασφάλειας, τη συμμόρφωση και τη συνολική επίδραση. “Η προτεραιότητα είναι πρώτα να αποδειχθεί ότι το Basant μπορεί να εορταστεί υπεύθυνα υπό αυστηρούς κανονισμούς. Μελλοντικές αποφάσεις πολιτικής θα ακολουθήσουν μια ολοκληρωμένη ανασκόπηση”, δήλωσε.
Ορισμένοι θεωρούν ότι η κυβέρνηση επιδιώκει πολιτικό όφελος από την αναβίωση, αν και ο Parvez πιστεύει ότι η επανέναρξη δεν ήταν απαραίτητα πολιτική, αν και μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να ωφελήσει οποιαδήποτε κυβέρνηση.
Η αίσθηση ενθουσιασμού και χαράς είναι εμφανής στους πολίτες, παρά τις υψηλές τιμές των χαρταετών λόγω της αυξημένης ζήτησης. Η ατμόσφαιρα στην πόλη έχει μεταμορφωθεί, με έλλειψη καυγάδων και διάχυτη αισιοδοξία.
Πάνω απ’ όλα, η αναβίωση του Basant επιτρέπει στις παλαιότερες γενιές να επανασυνδεθούν με τις νεότερες, βασιζόμενες στη νοσταλγία και την κοινή εμπειρία. Για τον Iqbal, τον τραπεζίτη, η διδασκαλία στα παιδιά του πώς να πετούν χαρταετό ήταν ισοδύναμη με το να τα μαθαίνει να περπατούν, να κάνουν ποδήλατο ή να κολυμπούν. “Αυτό είναι κάτι που μου έδωσαν οι γονείς μου, ενθαρρύνοντάς με να παίζω αθλήματα και να πετώ χαρταετούς, και για μένα είναι εξίσου σημαντικό τώρα που επιτρέπεται το φεστιβάλ, να μεταδώσω αυτή τη γνώση στα παιδιά μου.”
