Η Μοζαμβίκη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ανείπωτη τραγωδία, καθώς οι φονικές πλημμύρες που σάρωσαν τις νότιες και κεντρικές επαρχίες της χώρας έχουν αφήσει πίσω τους τουλάχιστον 150 νεκρούς και έχουν επηρεάσει περίπου 800.000 ανθρώπους. Η Εμιλία Μάκελ, 30 ετών, μαζί με τα τρία της παιδιά, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το σπίτι τους στην πόλη Chokwe, της επαρχίας Gaza, καθώς ο ποταμός Λιμπόπο, που πηγάζει από τη γειτονική Νότια Αφρική, έφτασε σε επικίνδυνα επίπεδα μετά από συνεχείς βροχοπτώσεις από τα τέλη Δεκεμβρίου έως τα μέσα Ιανουαρίου.
Η Μάκελ, η οποία συντηρεί την οικογένειά της πουλώντας ντομάτες και κρεμμύδια, βρέθηκε στο καταυλισμό Chiaquelane για εκτοπισμένους για δεύτερη φορά στην ζωή της, καθώς είχε βιώσει παρόμοιες πλημμύρες το 2000 και το 2013. “Ο λόγος που ήρθαμε αυτή τη φορά είναι επειδή είχαμε βρεθεί εδώ το 2000 και ξανά το 2013. Είναι μια πιο ασφαλής περιοχή”, δήλωσε.
Οι φετινές καταστροφικές πλημμύρες, που προκλήθηκαν από τις έντονες βροχοπτώσεις και την υπερχείλιση ποταμών, χαρακτηρίζονται από τις αρχές ως μερικές από τις χειρότερες των τελευταίων δεκαετιών. Παρόλο που η βροχή έχει σταματήσει και τα επίπεδα των υδάτων έχουν πέσει, εκτεταμένες περιοχές παραμένουν πλημμυρισμένες. Ο Γκάι Τέιλορ, επικεφαλής επικοινωνίας της UNICEF, περιέγραψε τη σκηνή ως “σαν να πετάς πάνω από τον ωκεανό, με το νερό να απλώνεται σε μεγάλες αποστάσεις και να βλέπεις πολλά απομονωμένα σπίτια”.
Η Μοζαμβίκη εκτιμά ότι έχει υποστεί ζημιές εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων σε κατεστραμμένες υποδομές, ενώ σε ορισμένες περιοχές ο πληθυσμός παραμένει αποκλεισμένος και χρειάζεται διάσωση. Η Paula Fonseca, επιχειρηματίας στην πόλη Xai-Xai, πρωτεύουσα της επαρχίας Gaza και μία από τις πιο πληγείσες περιοχές, δήλωσε ότι είναι ακόμα δύσκολο να εκτιμηθεί ο πραγματικός αντίκτυπος, καθώς το κτίριο του εστιατορίου της παραμένει κάτω από το νερό. Η επαρχία Gaza αποτελεί σημαντικό γεωργικό κέντρο για τη Μοζαμβίκη, αλλά οι πλημμύρες έχουν καταστρέψει εκατοντάδες εκτάρια καλλιεργήσιμης γης και αποθηκευτικών χώρων τροφίμων.
Στον δήμο Matola, στην επαρχία Maputo, που είναι η πολυπληθέστερη πόλη της Μοζαμβίκης, καταγράφηκαν οι “πιο σοβαρές” αστικές πλημμύρες των τελευταίων ετών. Η υψηλή πυκνότητα πληθυσμού και οι άναρχες κατασκευές που εμπόδισαν τις φυσικές απορροές οδήγησαν σε μια καταστροφική κατάσταση, αναγκάζοντας χιλιάδες νοικοκυριά να μεταφερθούν σε κέντρα φιλοξενίας. Ακόμη και στην πρωτεύουσα, Maputo, υπάρχουν περιοχές που παραμένουν απροσπέλαστες και σπίτια κάτω από το νερό.
Η Εμιλία Μάκελ περιέγραψε ότι η τρέχουσα κατάσταση ήταν “πολύ πιο επικίνδυνη” από τις πλημμύρες του 2013, δηλώνοντας: “Ήταν πολύ νερό.” Οι πλημμύρες του 2013 είχαν προκαλέσει εκτεταμένη υπερχείλιση του ποταμού Λιμπόπο, φέρνοντας μνήμες από τις πλημμύρες του 2000. “Είναι βασανιστικό να πρέπει να πηγαίνεις στο Chiaquelane κάθε φορά που βρέχει έτσι,” είπε η Μάκελ.
Αν και δεν έχει ακόμη εξακριβωθεί αν οι τρέχουσες πλημμύρες είναι οι χειρότερες στην ιστορία της Μοζαμβίκης, υπάρχοντα στοιχεία δείχνουν ότι η καταστροφή είναι τουλάχιστον κατά κάποια μέτρα χειρότερη από αυτή του 1977 και του 2000, που θεωρούνται σημεία αναφοράς για τέτοια γεγονότα. Παρόλο που η Μοζαμβίκη έχει βελτιώσει τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης μετά τον κυκλώνα Idai το 2019, πολλοί επικριτές υποστηρίζουν ότι δεν έχουν γίνει επαρκείς ενέργειες για την αντιμετώπιση ακραίων φαινομένων. Ο συνταξιούχος υδρολόγος Carmo Vaz τόνισε ότι δεν αρκεί η έκδοση προειδοποιήσεων, αλλά η κυβέρνηση πρέπει να βοηθά τους ανθρώπους να απομακρύνονται και να τους βρίσκει ασφαλείς χώρους πριν εκδηλωθούν τα γεγονότα.
Πολλοί κάτοικοι, όπως η Μάκελ, αναγκάστηκαν να φύγουν από τα σπίτια τους μόνο όταν ήταν βέβαιο ότι θα πλημμυρίσουν, και δεν μπόρεσαν να πάρουν όλα τους τα υπάρχοντα. Στην Xai-Xai, παρά τις προειδοποιήσεις, οι κάτοικοι περίμεναν μέχρι την τελευταία στιγμή να εγκαταλείψουν τις πληγείσες περιοχές, φοβούμενοι λεηλασίες ή επειδή δεν ήξεραν πού να πάνε. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει δυσκολίες στην παροχή βοήθειας σε όλους τους έχοντες ανάγκη, ενώ ταυτόχρονα η χώρα αντιμετωπίζει και την εξέγερση του ISIL στο βόρειο τμήμα της, που έχει εκτοπίσει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Ωστόσο, σε πολλές περιοχές, οι πολίτες προσφέρουν βοήθεια ο ένας στον άλλο, ακόμη και όσοι έχουν ελάχιστα. Χώρες της περιοχής και άλλες έχουν στείλει ομάδες διάσωσης και κιτ επείγουσας βοήθειας. Ως μία από τις πιο ευάλωτες χώρες στις ακραίες κλιματικές συνθήκες, η Μοζαμβίκη έχει ζητήσει από τις πλουσιότερες χώρες να χρηματοδοτήσουν προσπάθειες προσαρμογής, με την κυβέρνηση να έχει δηλώσει ότι χρειάζεται πάνω από 30 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2030.
Η ζωή στο κέντρο φιλοξενίας Chiaquelane περιγράφεται ως δύσκολη, με ανεπαρκή βοήθεια και την ανάγκη για συνεχή σίτιση. Η UNICEF εκφράζει έντονη ανησυχία για την υγεία των παιδιών, ειδικά για εκείνα που πάσχουν από υποσιτισμό, καθώς ακόμα και μια απλή διάρροια μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. Οι υπηρεσίες υγιεινής, που αποτελούν προτεραιότητα για τις ανθρωπιστικές οργανώσεις, αντιμετωπίζουν προβλήματα λόγω της υπερπληθυσμιακής κατάστασης στα κέντρα.
Παρά την τραγωδία, η Εμιλία Μάκελ διατηρεί την ελπίδα να επιστρέψει στην επιχείρησή της και στο σπίτι της. “Είναι πολύ λυπηρό αυτό που συμβαίνει,” είπε, “αλλά πρέπει να ξαναχτίσουμε για να επιστρέψουμε στο σπίτι μας.”
