Η Daisy Lafarge, βραβευμένη συγγραφέας και ποιήτρια, βρέθηκε αντιμέτωπη με σωματικό πόνο και εξάντληση, καταστάσεις που περιόρισαν την ικανότητά της να καθίσει, να διαβάσει ή να γράψει. Αντί όμως να παραδοθεί, στράφηκε στην καλλιτεχνική της κατάρτιση, μετατρέποντας τις υλικές και ψυχικές της δυσκολίες σε μια σειρά από εντυπωσιακούς πίνακες. Με περιορισμένα υλικά, όπως φθηνά χαρτιά, χρώματα, πινέλα, ακόμα και κινησιολογική ταινία που χρησιμοποιεί για την υποστήριξη των αρθρώσεών της, δημιούργησε έργα εμπνευσμένα από το περιβάλλον της – τη γάτα της, ένα χειριστήριο PlayStation – αλλά και από εσωτερικούς κήπους με αποσυνθεμένα λουλούδια. “Η δημιουργία των πινάκων ήταν ένας τρόπος να συνυπάρξω με τον πόνο”, εξηγεί η 34χρονη καλλιτέχνιδα. “Ήμουν στο πάτωμα του σαλονιού μου, υποφέροντας για ώρες, αλλά ήθελα να αξιοποιήσω αυτόν τον χρόνο. Πάντα με γοήτευαν οι καλλιτέχνες και συγγραφείς που μετατρέπουν τους περιορισμούς σε επίσημους περιορισμούς. Βλέπω τους πίνακες ως την προσπάθειά μου προς αυτή την κατεύθυνση.”
Η έκθεση “We Contain Multitudes” στο Dundee Contemporary Arts Centre, φέρνει στο προσκήνιο τέσσερις καλλιτέχνες με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένης της Lafarge. Μαζί της παρουσιάζονται έργα της Jo Longhurst, εμπνευσμένη από την ακαθόριστη αλλά ανθεκτική περικοκλάδα, του Andrew Gannon, ο οποίος δημιουργεί έργα βασισμένα σε εκμαγεία του αριστερού του χεριού, και της Nnena Kalu. Η Kalu, με τις ιδιαίτερα υφασμάτινες, σαν κουκούλι, γλυπτικές της συνθέσεις και σχέδια, κέρδισε το βραβείο Turner 2025, σηματοδοτώντας την πρώτη φορά που απονεμήθηκε σε καλλιτέχνιδα με μαθησιακές αναπηρίες.
Η Lafarge εκφράζει την ικανοποίησή της για τη νίκη της Kalu, τονίζοντας την “αποφασιστική φυσικότητά” του έργου της και την ελπίδα για μεγαλύτερη συμπερίληψη αναπήρων καλλιτεχνών. Ωστόσο, δεν παραλείπει να θέσει ένα κρίσιμο ερώτημα: “Είναι πραγματικά σημείο καμπής, αν οι ανάπηροι άνθρωποι δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά να ζήσουν σε αυτή τη χώρα;” Υπογραμμίζει την ανάγκη για ουσιαστικές αλλαγές σε δομικά ζητήματα, όπως η δυνατότητα θέρμανσης κατοικιών, πληρωμής φροντιστών και πρόσβασης σε βασικά αγαθά. “Μια πανηγυρική εκπροσώπηση χωρίς ουσιαστική υλική αλλαγή είναι κάπως ασήμαντη”, δηλώνει.
Πολλοί ανάπηροι άνθρωποι βιώνουν την προσπάθεια διαχείρισης χρόνιων παθήσεων και πόνου, επιβαρυμένη από γραφειοκρατικά εμπόδια στην πρόσβαση σε θεραπεία και υποστήριξη. Η Lafarge, που ζει στη Γλασκώβη, αντιμετωπίζει δυσκολίες στην πρόσβαση εξειδικευμένης ιατρικής φροντίδας για την κατάστασή της (Ehlers-Danlos syndrome) μέσω του NHS, καθώς δεν υπάρχουν αντίστοιχοι ειδικοί στη Σκωτία. Πολλοί από τους πίνακές της δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια αναμονής σε πολύωρες τηλεφωνικές γραμμές για την εξασφάλιση επιδομάτων αναπηρίας. “Όταν προσπαθείς να λάβεις υποστήριξη από αυτά τα ιδρύματα, τα οποία είναι τιμωρητικά με διάφορους τρόπους, αυτό σε εξαντλεί επίσης. Αυτές οι διαδικασίες μπορούν να είναι απίστευτα δύσκολες.”
Η Lafarge αναγνωρίζει κάποιες βελτιώσεις, όπως η αυξανόμενη χρήση εγγράφων προσβασιμότητας, όπου οι εργαζόμενοι στον χώρο της τέχνης καταγράφουν τις προσαρμογές που χρειάζονται από έναν χώρο. Ωστόσο, σημειώνει ότι “τις περισσότερες φορές πλέον, ευτυχώς, απαντούν ‘Ναι’. Αλλά μερικές φορές λένε, ‘Όχι, δεν μπορούμε’.”
Μέσω εκθέσεων όπως η “We Contain Multitudes”, η Lafarge ελπίζει να αμφισβητήσει τις προκαταλήψεις για τους ανάπηρους καλλιτέχνες και, κατ’ επέκταση, για τους ανάπηρους ανθρώπους. Η ποικιλομορφία των συνθηκών των καλλιτεχνών και οι διαφορετικοί τρόποι προσέγγισης της αναπηρίας, στοχεύουν στο να οδηγήσουν σε μια αντίληψη όπου η αναπηρία δεν είναι απαραίτητα εμφανής από το ίδιο το έργο. “Δεν χρειάζεται να είσαι ανάπηρος για να αλληλεπιδράσεις με αυτό το έργο”, τονίζει, απορρίπτοντας την ιδέα ότι η απήχηση του έργου περιορίζεται από την αναπηρία.
Η καλλιτέχνιδα έχει εμβαθύνει στην έννοια της ταυτότητας, αναγνωρίζοντας την αρχική της αντίσταση στο να αυτοπροσδιορίζεται ως “συγγραφέας με αυτή την πάθηση”. Επίσης, τονίζει ότι η αναπηρία δεν πρέπει να θεωρείται κάτι αποκομμένο από την καθημερινότητα ή μια ξεχωριστή κατηγορία ανθρώπινης υπόστασης. “Οι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν ότι αυτό το έργο αφορά και αυτούς”, λέει η Lafarge. “Πολλοί άνθρωποι, είτε λόγω γήρατος, είτε τραυματισμού, είτε ασθένειας, θα γνωρίσουν κάτι από αυτή την εμπειρία. Είμαστε ένας στους τέσσερις ανθρώπους. Δεν είναι ασυνήθιστο. Αυτό μας αφορά όλους.”
