Ο Τακάσι Μίικε, ο Ιάπωνας μάστορας του ακραίου κινηματογράφου, στρέφεται τώρα σε ένα σχετικά ήρεμο και mainstream είδος: το δικαστικό δράμα. Ωστόσο, δεν μπορεί να παραλείψει να ενσωματώσει τις χαρακτηριστικές του ανατροπές και τις “ωμές” συμβάσεις. Η ταινία “Sham” βασίζεται σε μια πραγματική υπόθεση από το 2003 που συγκλόνισε τα ιαπωνικά μέσα ενημέρωσης και την κοινή γνώμη. Στην πόλη Φουκουόκα της νοτιοδυτικής Ιαπωνίας, ο δάσκαλος δημοτικού Σέιτσι Γιαμπουσίτα κατηγορήθηκε ότι ρατσιστικά κακοποίησε και χτύπησε έναν μαθητή, οδηγώντας τον σχεδόν στην αυτοκτονία, με την αιτιολογία ότι το παιδί υποτίθεται ότι είχε έναν Αμερικανό παππού, καθιστώντας το “καθαρό ιαπωνικό αίμα” του “μολυσμένο” από ξένους. Όμως, μήπως το παιδί έλεγε ψέματα κατ’ εντολή της μητέρας του, της πραγματικής θύτριας; Η ταινία βασίζεται στο βιβλίο “Fabrication: The Truth About the “Murder Teacher” in Fukuoka” του ερευνητή δημοσιογράφου Μασούμι Φουκούντα, που κυκλοφόρησε το 2007.
Αντανακλώντας τις θέσεις της κατηγορούσας και της υπεράσπισης στο δικαστήριο, ο Μίικε μας παρουσιάζει και τις δύο πλευρές της ιστορίας σε ένα είδος “μικρό-Ρασομόν”: αρχικά, από την πλευρά της μητέρας του αγοριού, κυρίας Χιμούρο (Κο Σιμπασάκι), όπου η συμπεριφορά του δασκάλου (Γκο Αγιανό) είναι πραγματικά σκοτεινή. Στη συνέχεια – έχοντας αφιερώσει ελάχιστο χρόνο στην “κατηγορούσα” εκδοχή – λαμβάνουμε την εκδοχή του ίδιου του δασκάλου, και σύντομα συνειδητοποιούμε ότι αυτή είναι στην πραγματικότητα η αντικειμενική αλήθεια. Πρόκειται για έναν ευγενικό, λογικό άνθρωπο, αγαπητό στους μαθητές του, που δεν θα έβλαπτε ούτε μύγα και οι παρατηρήσεις του σχετικά με το οικογενειακό υπόβαθρο του αγοριού είναι απολύτως αθώες. Το πρόβλημα προέκυψε επειδή πείστηκε από τον τρομοκρατημένο διευθυντή του σχολείου να ζητήσει συγγνώμη από τους γονείς σε μια καταδικασμένη προσπάθεια να κλείσει η υπόθεση, και να ομολογήσει σωματική τιμωρία λόγω μιας παρεξηγημένης επιπλήξεως μετά από ένα περιστατικό εκφοβισμού, με σκοπό να του δείξει πόσο φρικτή είναι η βία.
Στο τέλος, η ταινία δεν παίρνει “θέση”. Δεν υπάρχει κάποιο μυστήριο τύπου “Ρασομόν” σχετικά με το πού βρίσκεται η αλήθεια. Παρόλα αυτά, η δημιουργική ενέργεια του ίδιου του Μίικε ενεργοποιείται, πιστεύω, από την παρουσίαση του δασκάλου στην “κακιά” του εκδοχή, αλλά ίσως και από την απεικόνιση της κυρίας Χιμούρο ως μιας εικονικής κακοποιού ταινιών τρόμου J-horror, με μακριά ίσια μαύρα μαλλιά και ένα ωχρό, ανέκφραστο πρόσωπο – όχι πολύ μακριά, κατά κάποιον τρόπο, από την εκδικήτρια Ασάμι στο κλασικό του θρίλερ “Audition”. Και οι σκηνές του εκφοβισμού, ο δάσκαλος που πολιορκείται από συκοφαντικές φήμες, οι ανειλικρινείς απολογίες του σχολείου, και η ατμόσφαιρα ασάφειας και μυστηρίου… ίσως είναι μια ένδειξη ότι η αρχική υπόθεση του 2003 ενέπνευσε εμμέσως και το δικαστικό δράμα “Monster” (2023) του Χιροκάζου Κόρε-έντα. Η ταινία “Sham” προβάλλεται στο ICA του Λονδίνου στις 6 Φεβρουαρίου και στη συνέχεια θα περιοδεύσει, ως μέρος του Japan Foundation Touring Film Programme.
