Η πρόσφατη επίσκεψη του Καναδού Πρωθυπουργού Mark Carney στην Κίνα τον Ιανουάριο σηματοδότησε την πιο σημαντική προσέγγιση στις διμερείς σχέσεις των δύο χωρών εδώ και σχεδόν μία δεκαετία. Ωστόσο, οι επιπτώσεις αυτής της επίσκεψης εκτείνονται πολύ πέρα από την Οτάβα και το Πεκίνο, αναδεικνύοντας μια αυξανόμενη πρόκληση για τους συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών: πώς να επιδιώξουν την οικονομική σταθερότητα και τη διαφοροποίηση, διατηρώντας παράλληλα την αφοσίωσή τους στην αμερικανική στρατηγική σφαίρα επιρροής. Για τον Καναδά, αυτή η ισορροπία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της πιο σημαντικής διμερούς του σχέσης – αυτής με τις ΗΠΑ.
Η επίσκεψη ήταν σκόπιμη ως προς το εύρος της και περιορισμένη ως προς τις φιλοδοξίες της. Οι συναντήσεις του Carney με τον Πρόεδρο Xi Jinping και τον Πρωθυπουργό Li Qiang επικεντρώθηκαν στην αποκατάσταση λειτουργικών οικονομικών δεσμών, παρά στον επαναπροσδιορισμό της πολιτικής σχέσης. Το κεντρικό σημείο ήταν ένας νέος οδικός χάρτης οικονομικής και εμπορικής συνεργασίας, ο οποίος ανέστειλε ορισμένους αντιπο måleνομένους δασμούς που είχαν επιβληθεί τα τελευταία δύο χρόνια. Ο Καναδάς συμφώνησε να μειώσει τους δασμούς σε περιορισμένο όγκο κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων, ενώ η Κίνα μείωσε δραστικά τους δασμούς στην καναδική κανόλα και ήρε τους περιορισμούς σε άλλες γεωργικές εξαγωγές, συμπεριλαμβανομένων θαλασσινών και οσπρίων.
Για την Οτάβα, τα οφέλη ήταν άμεσα και συγκεκριμένα. Η χαλάρωση των κινεζικών εμπορικών εμποδίων παρείχε ανακούφιση σε Καναδούς αγρότες και εξαγωγείς που είχαν υποστεί το κόστος των γεωπολιτικών επιπτώσεων. Η γεωργία παραμένει ένας από τους πιο πολιτικά ευαίσθητους εξαγωγικούς τομείς του Καναδά, και η πρόσβαση στην κινεζική αγορά είναι δύσκολο να αντικατασταθεί σε κλίμακα ή κερδοφορία. Πρόσθετες συμφωνίες για την ασφάλεια τροφίμων, τη συνεργασία στον τομέα της ενέργειας, τη δασοκομία και την επιβολή του νόμου αποκατέστησαν τον θεσμικό διάλογο που είχε παγώσει από τα τέλη της δεκαετίας του 2010. Η απόφαση της Κίνας να χορηγήσει ταξίδια χωρίς βίζα σε Καναδούς πολίτες σηματοδότησε περαιτέρω την πρόθεση για ομαλοποίηση των ανταλλαγών σε κοινωνικό επίπεδο. Το σημαντικότερο, κανένα από αυτά τα αποτελέσματα δεν απαιτούσε από τον Καναδά να εγκαταλείψει τις δεσμεύσεις του για την ασφάλεια ή να αμβλύνει τις βασικές του θέσεις πολιτικής.
Εσωτερικοί πολιτικοί παράγοντες έπαιξαν επίσης ρόλο. Η κυβέρνηση του Carney αντιμετώπισε αυξανόμενη πίεση από επαρχιακούς ηγέτες, εξαγωγείς και εμπορικές ενώσεις για να σταθεροποιήσει τις σχέσεις με την Κίνα εν μέσω της επιβράδυνσης της παγκόσμιας ανάπτυξης και της επίμονης αβεβαιότητας στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Η επίσκεψη επέτρεψε στην Οτάβα να επιδείξει οικονομική διαχείριση χωρίς ιδεολογικές παραχωρήσεις. Πλαισιώνοντας τη δέσμευση ως τεχνική και συναλλακτική, η κυβέρνηση απομόνωσε τον εαυτό της από κατηγορίες στρατηγικής παρέκκλισης, ενώ παράλληλα αντιμετώπιζε πιεστικές οικονομικές ανησυχίες.
Ωστόσο, ο χρονισμός της επίσκεψης την τοποθέτησε αναπόφευκτα σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, διαμορφωμένο από την προσέγγιση της δεύτερης διοίκησης Trump προς συμμάχους και αντιπάλους. Η τρέχουσα στρατηγική της Ουάσινγκτον δίνει έμφαση στην οικονομική μόχλευση, την βιομηχανική προστασία και τη συναλλακτική διπλωματία, ακόμη και προς στενούς εταίρους. Αυτή η στάση έχει ενισχύσει την αμερικανική στρατηγική βαρύτητα, αλλά έχει επίσης ενθαρρύνει τους συμμάχους να σκέφτονται πιο ενεργά τη διαχείριση του οικονομικού κινδύνου και τη διαφοροποίηση του εμπορίου. Η προσδοκία δεν είναι τυφλή ευθυγράμμιση, αλλά στρατηγική συμβατότητα.
Η εμπειρία του Καναδά τα τελευταία δύο χρόνια απεικονίζει αυτή τη δυναμική. Η Οτάβα αρχικά ευθυγραμμίστηκε στενά με τα εμπορικά μέτρα των ΗΠΑ που στόχευαν κινεζικές βιομηχανίες, ιδίως στον τομέα των ηλεκτρικών οχημάτων και της προηγμένης μεταποίησης. Η επακόλουθη κινεζική αντιποίνηση, εστιασμένη στη γεωργία, αποκάλυψε την ευπάθεια του Καναδά ως μεσαίου μεγέθους, εμπορικά εξαρτημένης οικονομίας. Η επίσκεψη στην Κίνα ήταν λοιπόν λιγότερο μια γεωπολιτική στροφή και περισσότερο ένα διορθωτικό μέτρο – μια προσπάθεια να σταθεροποιηθεί μια κρίσιμη εξαγωγική σχέση, αποφεύγοντας παράλληλα βαθύτερη εμπλοκή στην εμπορική κλιμάκωση των μεγάλων δυνάμεων.
Αυτή η προσέγγιση, ωστόσο, εισάγει νέες σκέψεις για τις σχέσεις Καναδά-ΗΠΑ. Ενώ η Ουάσινγκτον δεν έχει αντιταχθεί δημόσια στη δέσμευση του Καναδά με το Πεκίνο, Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν εκφράσει ανησυχίες σχετικά με την εμπορική συνοχή και την ακεραιότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων μεταξύ των συμμάχων. Από την αμερικανική σκοπιά, τα άνισα καθεστώτα δασμών κινδυνεύουν να δημιουργήσουν ευκαιρίες για αρμπιτράζ και να αποδυναμώσουν τη συλλογική μόχλευση στις διαπραγματεύσεις με την Κίνα. Αυτές οι ανησυχίες είναι ιδιαίτερα εύστοχες στο πλαίσιο της USMCA (Συμφωνία ΗΠΑ-Μεξικού-Καναδά), όπου η ρυθμιστική ευθυγράμμιση και ο δίκαιος ανταγωνισμός παραμένουν κεντρικοί πυλώνες.
Η αντίδραση του Προέδρου Donald Trump αποτύπωσε αυτή την ένταση. Αναγνωρίζοντας το κυρίαρχο δικαίωμα του Καναδά να επιδιώκει τις δικές του εμπορικές συμφωνίες, ο Trump απέφυγε την κριτική, αντανακλώντας μια διοίκηση που εκτιμά την ισχύ των συμμάχων αλλά αντιστέκεται σε άκαμπτους μηχανισμούς συντονισμού. Αυτή η στάση αφήνει χώρο για ελιγμούς, αλλά θέτει επίσης μεγαλύτερη ευθύνη στην Οτάβα να διαχειριστεί τις αντιλήψεις και να αποτρέψει την οικονομική απόκλιση από το να εκδηλωθεί ως πολιτική τριβή. Για τον Καναδά, η διατήρηση της εμπιστοσύνης με την Ουάσινγκτον απαιτεί πλέον ενεργή επικοινωνία και διαφάνεια πολιτικής.
Το ευρύτερο πλαίσιο είναι ένα διεθνές σύστημα που δεν διέπεται πλέον από ένα μόνο σύνολο κανόνων ή παραδοχών. Το μεταψυχροπολεμικό πλαίσιο βαθιάς οικονομικής αλληλεξάρτησης σε συνδυασμό με στρατηγική ευθυγράμμιση έχει δώσει τη θέση του σε μια πιο τμηματοποιημένη τάξη, όπου ο ανταγωνισμός και η συνεργασία συνυπάρχουν άβολα. Σε αυτό το περιβάλλον, ακόμη και οι στενότεροι σύμμαχοι των ΗΠΑ αναπροσαρμόζουν τον τρόπο που αλληλεπιδρούν με την Κίνα – όχι για να αμφισβητήσουν την Ουάσινγκτον, αλλά για να προστατεύσουν τα εθνικά συμφέροντα εντός των υφιστάμενων περιθωρίων.
Οι σχέσεις Κίνας-Καναδά υπογραμμίζουν τα όρια οποιασδήποτε επαναφοράς. Οι διπλωματικοί δεσμοί που καθιερώθηκαν το 1970 έχουν αντέξει κύκλους δέσμευσης και έντασης, πιο πρόσφατα κατά τη διάρκεια της κρίσης που σχετίζεται με την Huawei και της επακόλουθης διπλωματικής παύσης. Παραμένουν βαθιές διαφωνίες σχετικά με την ασφάλεια, τις πολιτικές αξίες και την ξένη παρέμβαση. Η επίσκεψη του Carney δεν επιλύει αυτά τα ζητήματα, ούτε είχε σκοπό να το κάνει. Αντίθετα, αντανακλούσε ένα κοινό συμφέρον στην αποτροπή των οικονομικών διαφορών από το να καθορίζουν ολόκληρη τη σχέση.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η κίνηση του Καναδά χρησιμεύει ως υπενθύμιση ότι η διαχείριση των συμμαχιών σε μια εποχή στρατηγικού ανταγωνισμού απαιτεί ευελιξία. Η προσδοκία ομοιόμορφων οικονομικών πολιτικών μεταξύ διαφορετικών συμμαχικών οικονομιών μπορεί να αποδειχθεί μη ρεαλιστική, ειδικά όταν εμπλέκονται εθνικές πολιτικές και τομεακές πιέσεις. Ταυτόχρονα, η Ουάσινγκτον διατηρεί σημαντική μόχλευση μέσω της πρόσβασης στην αγορά, της συνεργασίας για την ασφάλεια, της ανταλλαγής πληροφοριών και θεσμικών πλαισίων όπως η USMCA και η NORAD (Διοίκηση Βορειοαμερικανικής Αεροδιαστημικής Άμυνας).
Για τον Καναδά, οι επιπτώσεις είναι εξίσου σαφείς. Η μεγαλύτερη δέσμευση με την Κίνα μπορεί να μειώσει τον βραχυπρόθεσμο εμπορικό κίνδυνο, αλλά αυξάνει επίσης τη σημασία της προσεκτικής ευθυγράμμισης με τις ΗΠΑ. Η Οτάβα θα χρειαστεί να διαβεβαιώσει την Ουάσινγκτον ότι η πολιτική της έναντι της Κίνας δεν δημιουργεί ευπάθειες, δεν υπονομεύει κοινούς στόχους ή δεν αποδυναμώνει την ανταγωνιστικότητα της Βόρειας Αμερικής. Η ανθεκτικότητα της καναδο-αμερικανικής εταιρικής σχέσης δεν εξαρτάται από πανομοιότυπες πολιτικές, αλλά από τη συνεχή εμπιστοσύνη ότι τα στρατηγικά συμφέροντα παραμένουν θεμελιωδώς ευθυγραμμισμένα.
Υπό αυτή την έννοια, η χαλάρωση των σχέσεων Κίνας-Καναδά είναι λιγότερο ένα σημείο καμπής παρά ένα τεστ. Δοκιμάζει την ικανότητα του Καναδά να πλοηγηθεί στην πολυπολική οικονομία χωρίς να διαβρώσει την πιο ζωτικής σημασίας συμμαχία του. Δοκιμάζει την προθυμία της Ουάσινγκτον να προσαρμοστεί στην ευελιξία των συμμάχων, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει τη δική της α assertive εμπορική ατζέντα. Και δοκιμάζει αν οι μακροχρόνιες εταιρικές σχέσεις μπορούν να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο όπου ο οικονομικός πραγματισμός διαμορφώνει ολοένα και περισσότερο τις γεωπολιτικές επιλογές.
Το αποτέλεσμα αυτού του τεστ δεν θα αποφασιστεί στο Πεκίνο, αλλά στο πώς η Οτάβα και η Ουάσινγκτον θα διαχειριστούν μαζί τις συνέπειες.
