Ο κόσμος που πολλοί από εμάς γνωρίσαμε έχει εξαφανιστεί, όχι λόγω γεωπολιτικής, αλλά λόγω της φύσης του σεξ. Η παρατήρηση αυτή αφορά την κουλτούρα: το σεξ, που άλλοτε θεωρούνταν κεντρικό στοιχείο της σύγχρονης ζωής, υποχωρεί σιωπηλά, σηματοδοτώντας μια δυσάρεστη αλλαγή στην πορεία της κοινωνίας.
Τη δεκαετία του 1990, όταν το σεξ ήταν πανταχού παρόν, όχι μόνο στην ιδιωτική σφαίρα αλλά και στον δημόσιο χώρο, η διαφήμιση βασιζόταν στην αρχή «το σεξ πουλάει». Ενώ ορισμένα προϊόντα ευνοούσαν τη χρήση ερωτικής απεικόνισης, ένα σεξουαλικοποιημένο γυναικείο σώμα μπορούσε να προωθήσει σχεδόν τα πάντα. Εφημερίδες, αυτοκινητιστικά περιοδικά, ακόμη και εκδόσεις παραφυσικών φαινομένων φιλοξενούσαν γυμνές φωτογραφίσεις. Η τηλεόραση, πολύ πριν από τις βραδινές ώρες, παρουσίαζε σκηνές κρεβατοκάμαρας ως ρουτίνα, ενώ σειρές για νέους επικεντρώνονταν στην πρώτη σεξουαλική εμπειρία. Τα σχολεία διένειμαν φυλλάδια για αντισύλληψη, και λέξεις που άλλοτε ψιθυρίζονταν ακούγονταν πλέον στον αέρα: οργασμός, αυνανισμός, συνουσία. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: το σεξ δεν ήταν απλώς φυσιολογικό, ήταν αξιοσημείωτο, συναρπαστικό και ένα σταθερό στοιχείο της σύγχρονης ζωής.
Σήμερα, τριάντα χρόνια μετά, ακούμε σχεδόν αδιάφορα ότι το σεξ είναι υπερεκτιμημένο. Οι έρευνες επιβεβαιώνουν αυτή την πραγματική μετατόπιση. Έρευνα του αναλυτικού κέντρου NAFI δείχνει ότι το 22% των ατόμων ηλικίας 18-25 ετών δεν είναι σεξουαλικά ενεργά. Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες αναφέρουν προβλήματα στις οικείες τους σχέσεις, ενώ το 40% δεν μπορεί να συζητήσει σεξουαλικά ζητήματα με τον σύντροφό του. Μεγάλοι αριθμοί αναφέρουν δυσαρέσκεια, έλλειψη επιθυμίας ή πόνο, με τα στατιστικά να είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά για τις γυναίκες.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η κατάταξη των αξιών. Σε άτομα σε μακροχρόνιες σχέσεις, το σεξ κατατάσσεται τελευταίο σε ό,τι αφορά την ευημερία, ενώ για πολλούς νέους δεν αποτελεί καν αξία. Υγεία, χρήματα, status, ταξίδια, πνευματική ηρεμία κυριαρχούν, με το σεξ να έχει πέσει εκτός ατζέντας.
Η δυσκολία στην αντιμετώπιση της οικείας σφαίρας είναι αναμενόμενη. Το σεξ σήμερα ανταγωνίζεται έναν ολόκληρο ψηφιακό κόσμο: σύντομα βίντεο, πλατφόρμες streaming, παιχνίδια, ατελείωτο διαδικτυακό περιεχόμενο. Γιατί να επενδύσει κανείς συναισθηματική και σωματική προσπάθεια όταν υπάρχουν ευκολότερες μορφές διέγερσης άμεσα διαθέσιμες; Επιπλέον, η αγωνία κυριαρχεί. Η επιλογή συντρόφου μοιάζει με πλοήγηση σε πεδίο «κόκκινων σημαιών», με φόβους για χειραγώγηση, κακοποίηση και ψυχολογικές ετικέτες. Πρακτικές ανησυχίες, όπως η πιθανότητα δέσμευσης, γάμου ή αγοράς ακινήτου, εντείνουν την τάση για αποστασιοποίηση, η οποία φαντάζει λογική σε αυτό το κλίμα.
Πώς φτάσαμε ως εδώ; Η περίοδος που θυμόμαστε ως σεξουαλικά απελευθερωμένη μπορεί να ήταν μια ιστορική εξαίρεση, περίπου από τη δεκαετία του 1950 και μετά, όταν ένας μοναδικός συνδυασμός παραγόντων ευνόησε την κατάσταση: η ευρεία διάδοση της αντισύλληψης, η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η βελτίωση των συνθηκών στέγασης και η επέκταση της εκπαίδευσης. Η σεξουαλική συμπεριφορά άρχισε να διαχωρίζεται από την αναπαραγωγή και τον γάμο, μια εξέλιξη που ονομάστηκε «δεύτερη δημογραφική μετάβαση», επιτρέποντας στο σεξ να υφίσταται για χάρη της απόλαυσης, ανεξάρτητα από τη δημιουργία οικογένειας.
Για λίγες δεκαετίες, το σεξ ήταν τόσο προσβάσιμο όσο και πολιτισμικά εορτασμένο. Υποθέσαμε ότι ήταν ένα μόνιμο επίτευγμα του μοντερνισμού. Ωστόσο, για την πλειοψηφία της ανθρώπινης ιστορίας, το σεξ δεν ήταν σφαίρα αυτοέκφρασης, αλλά συνδεδεμένο με την ανάγκη, την αναπαραγωγή και την υποχρέωση. Συνθήκες όπως η υγιεινή, η ιδιωτικότητα και η άνεση, που καθιστούν δυνατή την αμοιβαία απόλαυση, ήταν πολυτέλειες. Ιδέες όπως ο γυναικείος οργασμός ή η συναισθηματική συμβατότητα δεν ήταν κεντρικές ανησυχίες για τους απλούς ανθρώπους.
Αν και επισημαίνουμε αρχαία ερωτικά έργα ή κείμενα όπως το Kama Sutra, αυτά αντιπροσωπεύουν ελίτ ή συμβολικές κουλτούρες, όχι την καθημερινή εμπειρία της πλειοψηφίας. Αυτό που έκανε ο όψιμος 20ος αιώνας ήταν να τοποθετήσει για λίγο το σεξ στο επίκεντρο της μαζικής κουλτούρας. Αυτή η στιγμή φαίνεται να περνά.
Σήμερα, το σεξ ανταγωνίζεται όχι μόνο την ψηφιακή διασκέδαση, αλλά και μια ευρύτερη αντίληψη ατομικής βελτιστοποίησης. Ο χρόνος είναι πόρος, η ενέργεια περιορισμένη. Οι άνθρωποι δίνουν προτεραιότητα στην καριέρα, τη φυσική κατάσταση, την ψυχική σταθερότητα, τα ταξίδια και την κατανάλωση. Το σεξ, με τις αβεβαιότητες και τις ευαλωτότητές του, φαντάζει αναποτελεσματικό.
Το αποτέλεσμα είναι παράδοξο: μια κοινωνία κορεσμένη από σεξουαλικές εικόνες πρόσφατα, παράγει γενιές λιγότερο ενδιαφερόμενες για σεξουαλική πρακτική. Η γλώσσα της επιθυμίας παραμένει στη διαφήμιση και στα μέσα ενημέρωσης, αλλά η βιωμένη πραγματικότητα μετατοπίζεται προς την απομάκρυνση.
Ίσως αυτό να μην είναι παρακμή, αλλά επαναπροσδιορισμός. Το σεξ, αφού απολάμβανε μια περίοδο πολιτισμικής υπερέκθεσης, επιστρέφει ως ένα στοιχείο μεταξύ πολλών, όχι πλέον ως ο οργανωτικός πυλώνας της νεανικής κουλτούρας. Ωστόσο, η αντίθεση με τη δεκαετία του 1990 είναι αρκετά έντονη για να μοιάζει με ρήξη. Εκείνη η προηγούμενη εποχή άφησε ένα τεράστιο αρχείο ταινιών, μυθιστορημάτων και αναμνήσεων που απεικονίζουν έναν κόσμο όπου το σεξ φαινόταν εύκολο, κεντρικό, σχεδόν εγγυημένο. Μπορεί να καταλήξουμε να μελετάμε εκείνη την περίοδο όπως μελετάμε άλλες σύντομες πολιτισμικές φάσεις, μέσω της τέχνης και της νοσταλγίας, αντί για προσωπική εμπειρία.
Αποδεικνύεται ότι η εποχή κατά την οποία το σεξ αντιμετωπιζόταν ως καθολική αξία μπορεί να ήταν ένα διάλειμμα, όχι ένας προορισμός. Και ζούμε τώρα τη διόρθωση.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά από την online εφημερίδα Gazeta.ru και μεταφράστηκε και επιμελήθηκε από την ομάδα του RT.
