Ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου συμφώνησε να συμμετάσχει στο «Συμβούλιο Ειρήνης» που προτείνει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για το μέλλον της Γάζας, λίγες μόλις ημέρες αφότου εξέφρασε αντιρρήσεις σε βασικά στοιχεία της πρότασης της Ουάσινγκτον για τη διαχείριση της περιοχής. Η φαινομενική αυτή αναδίπλωση έρχεται εν μέσω έντονης κριτικής, ιδίως από την πλευρά των Παλαιστινίων και των υποστηρικτών τους, δεδομένου του κεντρικού ρόλου του Ισραηλινού ηγέτη στον πόλεμο στη Γάζα από τον Οκτώβριο του 2023, ο οποίος έχει προκαλέσει τον θάνατο άνω των 71.450 ανθρώπων. Επιπλέον, ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) για φερόμενα εγκλήματα πολέμου.
Ωστόσο, πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι πίσω από τις φαινομενικά μεταβαλλόμενες θέσεις του Ισραήλ κρύβεται μια προμελετημένη στρατηγική. Μόλις λίγες ημέρες πριν αποδεχθεί τη θέση του στο πολυεθνές συμβούλιο, ο Νετανιάχου είχε εκφράσει την αντίθεσή του στο «εκτελεστικό συμβούλιο» της Γάζας, δηλώνοντας ότι η σύνθεσή του «δεν είχε συντονιστεί με το Ισραήλ και αντιβαίνει στην πολιτική του».
Μέλη του συμβουλίου υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων εκπροσώπων φιλικών προς το Ισραήλ χωρών, του πρώην Βρετανού Πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ, του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και του γαμπρού του Τραμπ, Τζάρεντ Κάσνερ, «θα επιβλέπουν ένα καθορισμένο χαρτοφυλάκιο κρίσιμο για τη σταθεροποίηση και τη μακροπρόθεσμη επιτυχία της Γάζας», σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο. Το χαρτοφυλάκιο αυτό περιλαμβάνει «δυνατότητες διακυβέρνησης, περιφερειακές σχέσεις, ανασυγκρότηση, προσέλκυση επενδύσεων, μεγάλης κλίμακας χρηματοδότηση και κινητοποίηση κεφαλαίων».
Ταυτόχρονα, όμως, που ο Νετανιάχου ετοιμάζεται να καθίσει μαζί τους στο συμβούλιο, ο ισραηλινός στρατός εμποδίζει την είσοδο στην περιοχή των ίδιων των ανθρώπων που είναι επιφορτισμένοι με την ανοικοδόμησή της. Σύμφωνα με αναλυτές, η απόφαση της ισραηλινής κυβέρνησης να συμμετάσχει μπορεί, επομένως, να αποτελεί μια υπολογισμένη στρατηγική για την υπονόμευση των μελλοντικών προσπαθειών διακυβέρνησης της Γάζας.
Ενώ όλα τα μέλη του συμβουλίου θα έχουν δικαίωμα ψήφου, ο Τραμπ, ως πρόεδρος, θα έχει το δικαίωμα βέτο και θα μπορούσε να παρασυρθεί σε «διαπραγματεύσεις» για αυτές τις αποφάσεις από το Ισραήλ. «Το Ισραήλ δεν έχει βέτο», δήλωσε στο Al Jazeera ο Ραμί Χούρι, συνεργάτης στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Βηρυτού, προσθέτοντας: «Ο Τραμπ έχει δείξει ξεκάθαρα ότι θα κάνει συμφωνίες… Το Ισραήλ θα αντιταχθεί, και τελικά θα προχωρήσει στη συμφωνία, όπως μόλις συνέβη με το Συμβούλιο Ειρήνης». «Ενώ ο Τραμπ είναι συναλλακτικός και πρόθυμος να κλείσει το θέμα για να επικεντρωθεί στο Ιράν, ο Νετανιάχου είναι ένας ‘μακροπρόθεσμος Σιωνιστής σχεδιαστής’ που επιδιώκει να κερδίσει χρόνο», πρόσθεσε ο Χούρι.
Το Ισραήλ έχει ήδη αντιταχθεί στην συμπερίληψη της Τουρκίας και του Κατάρ στο συμβούλιο, χαρακτηρίζοντάς το «κόκκινη γραμμή», σύμφωνα με ισραηλινά μέσα ενημέρωσης. Ο Ισραηλινός ηγέτης της αντιπολίτευσης, Γαΐρ Λαπίντ, φέρεται να είπε στον Νετανιάχου στην Κνεσέτ ότι ο Τραμπ ανακοίνωσε το συμβούλιο «χωρίς τη γνώση σας». Κατηγόρησε τον πρωθυπουργό για αδυναμία, λέγοντας: «Οι οικοδεσπότες της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη και την Ντόχα… έχουν προσκληθεί να διαχειριστούν τη Γάζα». Ο Νετανιάχου απάντησε ότι «δεν θα υπάρξουν Τούρκοι ή Καταρινοί στρατιώτες στη Γάζα», αναγνωρίζοντας «διαφωνία» με την Ουάσινγκτον σχετικά με το συμβουλευτικό συμβούλιο.
Στρατηγική «ανατροπής» Ενώ η διπλωματική διαμάχη επικεντρώνεται μέχρι στιγμής στα μέλη του συμβουλίου, το πραγματικό αδιέξοδο είναι λειτουργικό, λένε οι αναλυτές. Η εφημερίδα Haaretz ανέφερε ότι το Ισραήλ αρνείται να επιτρέψει στην Παλαιστινιακή Εθνική Επιτροπή για τη Διοίκηση της Γάζας – μια επιτροπή 15 Παλαιστινίων ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων που έχει ως αποστολή την ανοικοδόμηση και εποπτεύεται από το Συμβούλιο Ειρήνης – να εισέλθει στη Λωρίδα της Γάζας μέσω του περάσματος της Ράφα. Αυτοί οι «τεχνοκράτες» αναμενόταν να αναλάβουν την πολιτική διοίκηση της Λωρίδας αυτήν την εβδομάδα.
Επιφανειακά, λοιπόν, υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ για τη Γάζα και τη δεύτερη φάση της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, στην οποία εντάσσεται αυτή η επιτροπή. Όμως, οι αναλυτές λένε ότι παρά την ρητορική, δεν υπάρχει πραγματική ρήξη μεταξύ των συμμάχων. «Δεν το ονομάζω σύγκρουση, αλλά απόκλιση», δήλωσε στο Al Jazeera ο Μοχάνναντ Μουσταφά, ειδικός σε ισραηλινά θέματα. «Ο Νετανιάχου δεν μπορεί να πει ‘όχι’ ευθέως στον Τραμπ, οπότε το Ισραήλ θα χρησιμοποιήσει εργαλεία για να ανατρέψει το έργο της επιτροπής… περιορίζοντας την κίνησή τους και κρατώντας κλειστό το πέρασμα της Ράφα».
Τελικά, στόχος του Ισραήλ είναι να διαχωρίσει τη δεύτερη «ανθρωπιστική φάση» της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός από την πρώτη «φάση αποχώρησης». «Το Ισραήλ θα πει σε όλους: συνεχίστε με τις επιτροπές σας, αλλά εμείς δεν θα αποσυρθούμε», προέβλεψε ο Μουσταφά. «Αυτή τη στιγμή επεκτείνουν τον έλεγχο σε 55 έως 60 τοις εκατό της Λωρίδας της Γάζας».
Ανασυγκρότηση έναντι ασφάλειας: Η απειλή των «υψηλών πύργων» Ενώ η ανοικοδόμηση της Γάζας βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα του ειρηνευτικού σχεδίου για τη Γάζα, ο ισραηλινός στρατός ήδη κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Η Haaretz ανέφερε ότι Ισραηλινοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι ανησυχούν για τα σχέδια φυσικής ανασυγκρότησης, ιδιαίτερα για τους προτεινόμενους «υψηλούς πύργους» σε μια νέα Γάζα. Υποστηρίζουν ότι αυτά τα κτίρια θα επέβλεπαν νόμιμους ισραηλινούς οικισμούς και στρατιωτικές βάσεις, και λένε ότι αυτό είναι «απαράδεκτο».
Με το πρόσχημα τέτοιων απειλών ασφαλείας, το Ισραήλ ουσιαστικά παγώνει την ανασυγκρότηση πριν καν αυτή ξεκινήσει, απαιτώντας μια ξεχωριστή διαδικασία αποστρατιωτικοποίησης που κανένας διεθνής οργανισμός δεν είναι διατεθειμένος ή ικανός να επιβάλει. Αυτό καταδεικνύει την «παραδοξότητα του οράματος των ΗΠΑ να συγκρούεται με την ισραηλινή πραγματικότητα», δήλωσε ο Μουσταφά. «Φανταστείτε να χτίζετε κατοικημένες περιοχές σε μια περιοχή που το Ισραήλ εξακολουθεί να ελέγχει στρατιωτικά. Η επιτροπή μπορεί να αρχίσει να διαχειρίζεται τις περιοχές… αλλά με ισραηλινή άδεια ασφαλείας».
Μοτίβο συμμόρφωσης για αποζημίωση Ο Χούρι υποστηρίζει ότι αυτό το παιχνίδι «οριακής κατάστασης» που φαίνεται να παίζει το Ισραήλ είναι ένα ιστορικό μοτίβο που χρονολογείται 75 χρόνια πίσω, κατά το οποίο παραχωρεί στις αμερικανικές απαιτήσεις μόνο αφού εξασφαλίσει μεγάλη αποζημίωση. «Θα προσπαθήσει να αποσπάσει, σε αντάλλαγμα, εγγυήσεις», είπε ο Χούρι, αναφέροντας ως προηγούμενα τις αποχωρήσεις από το Σινά το 1979 και τον Λίβανο το 2000. «Έκανε ό,τι ήθελαν οι ΗΠΑ… αλλά εξασφάλισε εγγυήσεις πρωτοφανούς επιπέδου βοήθειας, υποστήριξης στον ΟΗΕ και στρατηγικών συνεργασιών άμυνας».
Δημιουργώντας μια κρίση σχετικά με τη συμμετοχή της Τουρκίας και του Κατάρ – ή σχετικά με την κατασκευή πολυώροφων πολυκατοικιών – ο Νετανιάχου πιθανότατα τοποθετείται για να απαιτήσει νέες εγγυήσεις ασφαλείας – ή ίσως πρόσβαση σε προηγμένα οπλικά συστήματα – με αντάλλαγμα την άδεια λειτουργίας του Συμβουλίου Ειρήνης.
Εσωτερική πίεση Ο Νετανιάχου, ωστόσο, δεν διαπραγματεύεται μόνο με τον Τραμπ· μάχεται επίσης για την πολιτική του επιβίωση στο εσωτερικό. Μια πρόσφατη δημοσκόπηση του Channel 13 αποκάλυψε ότι το 53 τοις εκατό των Ισραηλινών θεωρούν τη τουρκο-καταρινή εμπλοκή στο Συμβούλιο Ειρήνης «ισραηλινή αποτυχία». Ο Υπουργός Οικονομικών Μπετζαλέλ Σμότριτς επέκρινε το αμερικανικό σχέδιο και το χαρακτήρισε «κακό σχέδιο για το Ισραήλ». Σύμφωνα με την ισραηλινή εφημερίδα Ma’ariv, ο Σμότριτς ισχυρίστηκε επίσης ότι χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Αίγυπτος είναι εχθρικές προς την ασφάλεια του Ισραήλ. Ο Σμότριτς συνεχίζει να ζητά στρατιωτική κυριαρχία στη Γάζα και την «εθελοντική μετανάστευση» του πληθυσμού της αντί για την ισραηλινή αποχώρηση. «Ο Νετανιάχου βρίσκεται σε πολιτική δίνη», είπε ο Μουσταφά. «Σφίγγεται από την αντιπολίτευση, τους εποίκους που θέλουν να επιστρέψουν στη Γάζα, και τους Αμερικανούς».
Το ρολόι των εκλογών χτυπά Η τελευταία μεταβλητή είναι το ισραηλινό εκλογικό ημερολόγιο, με πιθανές εκλογές τον Οκτώβριο του 2026. «Αν το Ισραήλ αποσυρθεί από τη Γάζα χωρίς να αφοπλιστεί η Χαμάς, αυτό θα θεωρηθεί αποτυχία», δήλωσε ο Μουσταφά. «Ο Νετανιάχου θα προτιμήσει το προσωπικό του εκλογικό συμφέρον από το να ευχαριστήσει τον Τραμπ».
Ενώ ο αφοπλισμός της Χαμάς αποτελεί μέρος της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός με το Ισραήλ, δεν έχει επιτευχθεί ακόμη επίσημη συμφωνία για το πότε θα συμβεί αυτό, παρά την αυξανόμενη δυσαρέσκεια του Τραμπ. Την περασμένη εβδομάδα, δήλωσε ότι θα πιέσει για τον «ολοκληρωτικό» αφοπλισμό της Χαμάς και, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έγραψε: «Όπως έχω πει και στο παρελθόν, μπορούν να το κάνουν με τον εύκολο ή τον δύσκολο τρόπο».
Ωστόσο, το τελικό συμπέρασμα, σύμφωνα με τον Χούρι, είναι ότι ενώ η κοινή γνώμη στις ΗΠΑ στρέφεται όλο και περισσότερο προς τον αποτροπιασμό της γενοκτονίας στη Γάζα, αναγκάζοντας την Ουάσινγκτον να δώσει προσοχή, το Ισραήλ φοβάται μήπως χάσει τον «αποκλειστικό έλεγχο ασφαλείας» της Λωρίδας. «Φοβούνται μήπως συμβεί στη Γάζα αυτό που συνέβη στον Λίβανο», κατέληξε ο Χούρι. «Επειδή τότε το ίδιο μπορεί να συμβεί στη Δυτική Όχθη και στην Ανατολική Ιερουσαλήμ. Έτσι, θα χρησιμοποιήσουν όλες τις διαφορετικές μεθόδους που έχουν χρησιμοποιήσει για 100 χρόνια για να καθυστερήσουν».
