Ο Ριφάατ αλ-Άσαντ, ο εξόριστος θείος του Σύρου προέδρου Μπασάρ αλ-Άσαντ και πρώην διοικητής των παραστρατιωτικών «Εταιρειών Άμυνας» (Saraya al-Difa), απεβίωσε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα σε ηλικία 89 ετών. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το πρακτορείο Reuters, ο θάνατός του σημειώθηκε στις 21 Ιανουαρίου 2026. Ο Ριφάατ φέρεται να διέφυγε από τη Βηρυτό στο Ντουμπάι μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ και την φυγή του ανιψιού του στη Ρωσία τον Δεκέμβριο του 2024.
Γεννημένος το 1937 στην Qardaha της βορειοδυτικής Συρίας, ο Ριφάατ, μέλος της αλαουιτικής μειονότητας, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην εδραίωση της εξουσίας της οικογένειας Άσαντ τη δεκαετία του 1970. Ωστόσο, ήρθε σε ρήξη με τον αδελφό του, πρώην πρόεδρο Χαφέζ αλ-Άσαντ, μετά από μια αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος στις αρχές της δεκαετίας του 1980.
**Η Σφαγή της Χάμα** Ο Ριφάατ έγινε γνωστός για τον ρόλο του στην καταστολή της εξέγερσης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην πόλη Χάμα το 1982. Διοικώντας τις «Εταιρείες Άμυνας», μια δύναμη περίπου 40.000 στρατιωτών ανεξάρτητη από τον τακτικό στρατό, ο Ριφάατ ηγήθηκε μιας πολιορκίας της πόλης που διήρκεσε σχεδόν ένα μήνα, με βαρύ βομβαρδισμό και χερσαίες επιθέσεις. Σύμφωνα με έκθεση του Syrian Network for Human Rights του 2022, η επιχείρηση είχε ως αποτέλεσμα περίπου 40.000 νεκρούς και 17.000 αγνοούμενους, ενώ καταστράφηκαν ολόκληρες γειτονιές, συμπεριλαμβανομένων 79 τζαμιών και τριών εκκλησιών. Σε συνέντευξή του το 2011, ο Ριφάατ αρνήθηκε την ευθύνη, ισχυριζόμενος ότι «δεν γνώριζε τη Χάμα» και απέδιδε τις διαταγές στον αδελφό του, Χαφέζ.
**Άνοδος στην εξουσία και αποτυχημένο πραξικόπημα** Ο Ριφάατ εντάχθηκε στο κόμμα Μπάαθ το 1952 και ανέβηκε στις στρατιωτικές τάξεις. Διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ασφάλεια του πραξικοπήματος του 1970, το οποίο ανέτρεψε τον τότε επικεφαλής του κράτους, Σαλάχ Τζαντίντ, και έφερε τον Χαφέζ αλ-Άσαντ στην εξουσία. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, καθώς το καθεστώς αντιμετώπιζε εσωτερική αντιπολίτευση, ο Ριφάατ τάχθηκε υπέρ ακραίων μέτρων. Σε ομιλία του το 1979, πρότεινε «σταλινικές» μεθόδους για την εκκαθάριση της αντιπολίτευσης και το κλείσιμο των τζαμιών για να περιοριστεί η «θρησκευτική ιδεολογία».
Η επιρροή του κορυφώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, αλλά οι εντάσεις με τον αδελφό του αυξάνονταν. Τον Νοέμβριο του 1983, ενώ ο Χαφέζ ήταν άρρωστος, ο Ριφάατ προσπάθησε να καταλάβει την εξουσία, αναπτύσσοντας τις δικές του δυνάμεις στη Δαμασκό. Η αντιπαράθεση έληξε σε αδιέξοδο. Μέχρι το 1984, ο Χαφέζ είχε ανακτήσει τον έλεγχο. Ο Ριφάατ στερήθηκε της διοίκησής του, διορίστηκε σε τελετουργική θέση αντιπροέδρου και στάλθηκε σε εξορία. Αναφορές της εποχής έδειχναν ότι έλαβε 200 εκατομμύρια δολάρια από τον Λίβυο ηγέτη Μουαμάρ Καντάφι ως μέρος ενός διακανονισμού για να εγκαταλείψει τη χώρα.
**Εξορία και νομικές περιπέτειες** Ο Ριφάατ πέρασε τα επόμενα 36 χρόνια κυρίως στην Ευρώπη, όπου αντιμετώπισε πολλαπλές νομικές προκλήσεις σχετικά με την προέλευση του πλούτου του. Στη Γαλλία, το 2020, δικαστήριο τον καταδίκασε σε τέσσερα χρόνια φυλάκιση για ξέπλυμα χρήματος και υπεξαίρεση δημοσίων συριακών κεφαλαίων, ενώ δήμευσε ακίνητη περιουσία αξίας περίπου 100 εκατομμυρίων δολαρίων. Στην Ελβετία, τον Αύγουστο του 2023, το Ομοσπονδιακό Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε ένταλμα σύλληψης για τον Ριφάατ λόγω της φερόμενης εμπλοκής του σε εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν στη Χάμα το 1982. Οι αρχές στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία επίσης πάγωσαν περιουσιακά στοιχεία της οικογένειας και τον ερευνούσαν για παράνομες οικονομικές δραστηριότητες.
**Επιστροφή και θάνατος** Για να αποφύγει τη φυλάκιση στη Γαλλία, ο Ριφάατ επέστρεψε στη Συρία τον Οκτώβριο του 2021. Παρά τις προηγούμενες εκκλήσεις του το 2011 προς τον Μπασάρ αλ-Άσαντ να παραιτηθεί, εμφανίστηκε να ψηφίζει για τον ανιψιό του στις εκλογές του Μαΐου 2021 στην πρεσβεία της Συρίας στο Παρίσι. Μετά την πτώση της κυβέρνησης Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, Λιβανέζοι αξιωματούχοι ασφαλείας ανέφεραν ότι ο Ριφάατ είχε φύγει από τη Συρία για το Ντουμπάι, όπου πέθανε τον Ιανουάριο του 2026.
