Για μεγάλο μέρος της ενήλικης ζωής του, ο Rafiul Alam δεν πίστευε ότι η ψήφος άξιζε την προσπάθεια της μετάβασης στην κάλπη. Στα 27 του, μεγαλωμένος σε μια μεσοαστική γειτονιά της Ντάκα, απέκτησε δικαίωμα ψήφου πριν από σχεδόν μια δεκαετία. Ωστόσο, δεν ψήφισε ποτέ, ούτε στις εθνικές εκλογές του Μπαγκλαντές το 2018, ούτε στις εκλογές του 2024. «Η ψήφος μου δεν είχε πραγματική αξία», δήλωσε.
Όπως πολλοί Μπαγκλαντεσιανοί της ηλικιακής του ομάδας, η πολιτική συνείδηση του Alam διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια της μακράς διακυβέρνησης της πρώην πρωθυπουργού Sheikh Hasina, περίοδος κατά την οποία τα κόμματα της αντιπολίτευσης και οι παρατηρητές εκλογών αμφισβητούσαν επανειλημμένα την αξιοπιστία των εκλογικών αναμετρήσεων. Με την πάροδο του χρόνου, η αποδέσμευση από την πολιτική έγινε κάτι φυσιολογικό, ακόμη και ορθολογικό, για μια ολόκληρη γενιά. «Μεγαλώνεις γνωρίζοντας ότι υπάρχουν εκλογές, αλλά πιστεύοντας ότι στην πραγματικότητα δεν έχουν τη δύναμη να αποφασίσουν τίποτα. Έτσι, κατευθύνεις την ενέργειά σου αλλού… σπουδές, δουλειά, ακόμη και προσπάθειες για να φύγεις από τη χώρα», ανέφερε.
Αυτός ο υπολογισμός άρχισε να αλλάζει για εκείνον τον Ιούλιο του 2024, όταν οι φοιτητικές διαμαρτυρίες για ένα σύστημα εργασιακών θέσεων που ευνοούσε ορισμένες ομάδες, κλιμακώθηκαν σε μια πανεθνική εξέγερση. Ο Alam συμμετείχε σε πορείες στην περιοχή Mirpur της Ντάκα και βοήθησε στον συντονισμό της υλικοτεχνικής υποστήριξης για τις διαδηλώσεις, καθώς οι δυνάμεις ασφαλείας της Hasina εξαπέλυσαν μια βάναυση καταστολή. Το Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών εκτίμησε αργότερα ότι έως και 1.400 άνθρωποι – οι περισσότεροι από αυτούς νέοι – ενδέχεται να έχουν σκοτωθεί προτού η Hasina διαφύγει στην Ινδία στις 5 Αυγούστου 2024, τερματίζοντας σχεδόν 15 χρόνια διακυβέρνησης.
Όταν η Hasina έφυγε, ο Alam δήλωσε ότι η στιγμή φάνηκε σαν να είχε σπάσει κάτι που φαινόταν μόνιμο. «Για πρώτη φορά, ένιωσα ότι οι απλοί άνθρωποι μπορούσαν να πιέσουν για αλλαγή», είπε. «Μόλις βιώσεις αυτό, νιώθεις υπεύθυνος για ό,τι ακολουθεί».
Το Μπαγκλαντές οδεύει τώρα προς εθνικές εκλογές στις 12 Φεβρουαρίου, τις πρώτες μετά την εξέγερση. Παρατηρητές της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιέγραψαν την επερχόμενη ψηφοφορία ως τη «μεγαλύτερη δημοκρατική διαδικασία του 2026, οπουδήποτε». Και ο Alam σχεδιάζει να ψηφίσει για πρώτη φορά. «Είμαι ενθουσιασμένος που θα ασκήσω το χαμένο μου δικαίωμα ως πολίτης», δήλωσε.
Δεν είναι μόνος. Το Μπαγκλαντές έχει περίπου 127 εκατομμύρια εγγεγραμμένους ψηφοφόρους, σχεδόν 56 εκατομμύρια από αυτούς ηλικίας 18 έως 37 ετών, σύμφωνα με την Εκλογική Επιτροπή. Αποτελούν περίπου το 44% του εκλογικού σώματος και αποτελούν δημογραφική ομάδα που θεωρείται ευρέως η κινητήριος δύναμη πίσω από την πτώση της Hasina. «Πρακτικά, όποιος έκλεισε τα 18 μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2008 δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να ψηφίσει σε μια ανταγωνιστική ψηφοφορία», δήλωσε ο Humayun Kabir, γενικός διευθυντής της υπηρεσίας εθνικής ταυτοποίησης της Εκλογικής Επιτροπής. «Αυτό σημαίνει ότι άτομα που δεν μπόρεσαν να ψηφίσουν τα τελευταία 17 χρόνια βρίσκονται τώρα στα μέσα της δεκαετίας των 30… και είναι ιδιαίτερα πρόθυμοι να ρίξουν την ψήφο τους».
Αυτή η προθυμία έρχεται μετά από τρεις εκλογές μετά το 2008 που «δεν θεωρήθηκαν αξιόπιστες», δήλωσε ο Ivars Ijabs, επικεφαλής παρατηρητής της ΕΕ. Οι εκλογές του 2014 είδαν μαζικό μποϊκοτάζ από την αντιπολίτευση, και δεκάδες έδρες όπου το κόμμα Awami League της Hasina δεν αντιμετώπισε ανταγωνισμό. Οι εκλογές του 2018, αν και αμφισβητήθηκαν, έγιναν ευρέως γνωστές ως «εκλογές της νύχτας», μετά από ισχυρισμούς ότι οι κάλπες είχαν γεμίσει πριν από την ημέρα της ψηφοφορίας. Οι εκλογές του 2024, εν τω μεταξύ, διεξήχθησαν ξανά εν μέσω μεγάλου μποϊκοτάζ από κόμματα της αντιπολίτευσης, με τους επικριτές να υποστηρίζουν ότι οι συνθήκες για έναν «δίκαιο αγώνα δεν υπήρχαν».
Διαμερισμένοι κατά τάξη, γεωγραφία, θρησκεία και εμπειρία, οι νέοι ψηφοφόροι του Μπαγκλαντές ενώνουν λιγότερο την ιδεολογία παρά μια κοινή δυσπιστία προς τους θεσμούς, οι οποίοι, για το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής τους, απέτυχαν να τους εκπροσωπήσουν, λένε αναλυτές. «Υπάρχει ένα σημαντικό χάσμα ηλικίας μεταξύ των ψηφοφόρων πριν από το καθεστώς Hasina και των νέων ψηφοφόρων», δήλωσε ο Fahmidul Haq, συγγραφέας και μέλος της σχολής στο Bard College της Νέας Υόρκης και πρώην καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ντάκα. «Λόγω της φύσης των εκλογών υπό τη διοίκηση της Hasina, δεν γνωρίζουμε το πραγματικό επίπεδο δημόσιας αποδοχής των πολιτικών κομμάτων». Ως αποτέλεσμα, δήλωσε, η τρέχουσα ομάδα των ψηφοφόρων που ψηφίζουν για πρώτη φορά θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της μελλοντικής κατεύθυνσης της πολιτικής στο Μπαγκλαντές. Ο Haq περιέγραψε τις επερχόμενες εκλογές ως βαλβίδα ψυχολογικής ανακούφισης μετά από χρόνια καταπίεσης, κατά τη διάρκεια της οποίας οι νέοι «δεν μπορούσαν να λογοδοτήσουν τους αντιπροσώπους τους· αντίθετα, αυτοί οι αντιπρόσωποι τους φάνηκαν ως καταπιεστές».
Πολλοί νέοι εξακολουθούν να μην εμπιστεύονται το υπάρχον σύστημα, υποστήριξε ο Haq, και ορισμένοι παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι στην ίδια τη δημοκρατική μετάβαση. Η Umama Fatema, φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο της Ντάκα, η οποία αναδείχθηκε σε εξέχουσα ηγέτιδα κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του 2024, δήλωσε ότι η εξέγερση δημιούργησε ισχυρές προσδοκίες μεταξύ των νέων: υποσχέσεις για «μη διαφθορά, μη χειραγώγηση, ισότητα ευκαιριών και πολιτική μεταρρύθμιση». Ωστόσο, η μετάφραση αυτών των φιλοδοξιών σε θεσμούς αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη. Καθώς η μετάβαση εξελισσόταν, η Fatema δήλωσε ότι η διαδικασία μεταρρύθμισης, υπό την ηγεσία της μεταβατικής διοίκησης του νομπελίστα Muhammad Yunus, μαζί με τους ελιγμούς των πολιτικών κομμάτων – συμπεριλαμβανομένων αυτών που γεννήθηκαν από τις διαδηλώσεις του 2024 – έγινε ολοένα και πιο περίπλοκη. «Πολύ λίγοι άνθρωποι και οι φιλοδοξίες τους έχουν εμπλακεί και ενσωματωθεί ουσιαστικά», είπε.
Με το Awami League να έχει αποκλειστεί από την πολιτική δραστηριότητα από την μεταβατική κυβέρνηση Yunus, οι εκλογές έχουν μετατραπεί σε μάχη μεταξύ δύο αντίπαλων συνασπισμών: ενός υπό την ηγεσία του Bangladesh Nationalist Party (BNP) και του άλλου υπό την Jamaat-e-Islami. Για πολλούς νέους διαδηλωτές, αυτό το αποτέλεσμα έρχεται σε αντίθεση με το πνεύμα του 2024. Ο Pantho Saha, 22 ετών φοιτητής από την περιφέρεια Cumilla στα νοτιοανατολικά της χώρας, δήλωσε ότι πολλοί με τους οποίους διαδήλωσε το 2024 ήλπιζαν ότι οι ηγέτες που προέκυψαν από την εξέγερση θα διέκοπταν αυτό που περιέγραψε ως «τα ίδια παλιά δυναστικά» πρότυπα. Αυτή η προσδοκία άρχισε να θρυμματίζεται, είπε, όταν το National Citizen Party (NCP), μια νεανική παράταξη που γεννήθηκε από το κίνημα διαμαρτυρίας, κινήθηκε προς έναν εκλογικό συνασπισμό με την Jamaat-e-Islami. Ένα ακροδεξιό ισλαμιστικό κόμμα, η αντίθεση της Jamaat στην ανεξαρτησία του Μπαγκλαντές κατά τη διάρκεια του πολέμου του 1971 έχει εδώ και καιρό περιορίσει την κύρια απήχησή του. «Ιστορικά, όσοι μας κυβερνούν έρχονται στην εξουσία με μεγάλες υποσχέσεις», είπε ο Saha. «Αλλά μετά από μερικά χρόνια, η εξουσία τους τυφλώνει, και οι ίδιες καταχρήσεις επαναλαμβάνονται». Το NCP, είπε, αρχικά φαινόταν διαφορετικό. «Θεωρούσαμε το NCP ως φάρο φωτός. Αλλά βλέποντας το να ευθυγραμμίζεται με ένα κόμμα που φέρει τόσο μεγάλο ιστορικό βάρος, πολλοί από εμάς χάσαμε την ελπίδα».
Η Fatema, η οποία ηγήθηκε των διαδηλώσεων μαζί με αρκετές προσωπικότητες που αργότερα ίδρυσαν το NCP, δήλωσε ότι η ευθυγράμμιση του κόμματος με την Jamaat κινδυνεύει να μειώσει τη σημασία της εξέγερσης του Ιουλίου 2024. «Με τον καιρό, θα μπορούσε σοβαρά να βλάψει τον τρόπο με τον οποίο θα θυμόμαστε αυτή την εξέγερση στην ιστορία», προειδοποίησε. Το NCP τοποθετήθηκε στην ίδρυσή του ως μια γενεακή εναλλακτική λύση στα παραδοσιακά κόμματα του Μπαγκλαντές, υποσχόμενο αυτό που ονόμασε «νέα πολιτική διευθέτηση» ριζωμένη στο κίνημα του Ιουλίου 2024. Αλλά καθώς προχωρούσαν οι συνομιλίες για τον εκλογικό συνασπισμό με την Jamaat-e-Islami, το κόμμα είδε ένα κύμα παραιτήσεων, συμπεριλαμβανομένων αρκετών υψηλόβαθμων στελεχών και γυναικών ηγετών που αναμενόταν να διεκδικήσουν κοινοβουλευτικές έδρες. Πολλοί από αυτούς έκτοτε ανακοίνωσαν ανεξάρτητες υποψηφιότητες, λέγοντας ότι το κόμμα «απομακρυνόταν από τις ιδρυτικές του δεσμεύσεις». Ο Nahid Islam, επικεφαλής του NCP, υπερασπίστηκε τον συνασπισμό με την Jamaat-e-Islami, χαρακτηρίζοντάς τον ως «στρατηγική εκλογική συμφωνία με στόχο τη μεγαλύτερη ενότητα», παρά ιδεολογική ευθυγράμμιση.
Ακόμη και έτσι, η ψηφοφορία της 12ης Φεβρουαρίου έχει ιδιαίτερο βάρος για πολλούς νεότερους Μπαγκλαντεσιανούς που βοήθησαν στην προώθηση της περσινής εξέγερσης. Η Moumita Akter, 24 ετών, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο Chittagong που συμμετείχε στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, περιέγραψε την ψηφοφορία ως «το πρώτο βήμα για την αποκατάσταση τουλάχιστον των πιο βασικών δημοκρατικών πρακτικών». «Δεν περιμένω θαύματα από μία μόνο ψήφο. Αλλά θέλω να δω αν το σύστημα μπορεί τουλάχιστον να λειτουργήσει σωστά. Αυτό και μόνο θα ήταν μια μεγάλη αλλαγή», είπε. Για άλλους, όπως ο Sakibur Rahman, 23 ετών, ψηφοφόρος από την ανατολική περιφέρεια Brahmanbaria που σπουδάζει φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Ντάκα, η ελκυστικότητα της δημοκρατίας παραμένει υπό όρους. «Μπορείς να μιλάς για δημοκρατία όλη μέρα, αλλά αν οι άνθρωποι δεν αισθάνονται ασφαλείς, δεν μπορούν να μιλήσουν ελεύθερα και δεν μπορούν να βγάλουν τα προς το ζην, η δημοκρατία μοιάζει αφηρημένη», δήλωσε στην Al Jazeera. Ο Rahman είπε ότι θα υποστήριζε οποιοδήποτε κόμμα μπορούσε να εγγυηθεί πειστικά τη δημόσια ασφάλεια, την ελευθερία της έκφρασης, τη θρησκευτική ελευθερία και τις μειονότητες που ζουν χωρίς φόβο.
Για πολλούς ψηφοφόρους γυναίκες, ο υπολογισμός είναι ακόμη πιο οξύς. Οι γυναίκες αποτελούν σχεδόν το ήμισυ του εκλογικού σώματος του Μπαγκλαντές, αλλά οι νεαρές γυναίκες λένε ότι ζητήματα αξιοπρέπειας και καθημερινής ασφάλειας θα επηρεάσουν την ψήφο τους. «Ακούμε υποσχέσεις για τα δικαιώματα των γυναικών, αλλά η βιωμένη πραγματικότητα απέχει πολύ από το ιδανικό. Αυτό θα επηρεάσει τον τρόπο που θα ψηφίσουν πολλές φίλες μου», είπε η Akter, η μεταπτυχιακή φοιτήτρια. Ωστόσο, το πολιτικό πεδίο από το οποίο καλούνται να επιλέξουν παραμένει κατά συντριπτική πλειοψηφία ανδρικό. Στοιχεία της Εκλογικής Επιτροπής δείχνουν ότι μόνο 109 από τους 2.568 υποψηφίους που διεκδικούν τις εκλογές, ή περίπου 4,24%, είναι γυναίκες. Η Fatema δήλωσε ότι ο πολιτικός χώρος για τις γυναίκες έχει περιοριστεί παρά διευρυνθεί από την εξέγερση. «Μετά τις 5 Αυγούστου, οι γυναίκες που μιλούν για την αυτονομία τους, τις συνεισφορές τους και το δικαίωμά τους στην εκπροσώπηση έχουν καταπιεστεί με πολλούς τρόπους», είπε. «Η παρενόχληση, από διαδικτυακή κατάχρηση έως σεξουαλικές απειλές, έχει γίνει ρουτίνα στους πολιτικούς χώρους». Αυτές οι πιέσεις ωθούν τις γυναίκες έξω από εμφανείς πολιτικούς ρόλους, ακριβώς τη στιγμή που η χώρα εισέρχεται σε μια κρίσιμη πολιτική μετάβαση, πρόσθεσε.
Ο Mubashar Hasan, πολιτικός παρατηρητής και επίκουρος ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Western Sydney’s Humanitarian and Development Research Initiative, δήλωσε ότι η αποσύνδεση μεταξύ της προεξέχουσας θέσης των γυναικών στα κινήματα διαμαρτυρίας και της περιθωριοποίησής τους στην επίσημη πολιτική εγείρει αμφιβολίες σχετικά με το βάθος της μεταρρύθμισης. «Καμία διαρθρωτική αλλαγή δεν είναι δυνατή χωρίς την πολιτική εκπροσώπηση των γυναικών και τη συμμετοχή στα υψηλότερα επίπεδα… τόσο στο κοινοβούλιο όσο και στη χάραξη πολιτικής», δήλωσε. «Χωρίς αυτό, οι υποσχέσεις για οποιαδήποτε νέα πολιτική τάξη παραμένουν ελλιπείς». Ο Fahmidul Haq του Bard College δήλωσε ότι τα πολιτικά κόμματα θα πρέπει να προσεγγίζουν τους νέους ψηφοφόρους διαφορετικά από ό,τι στο παρελθόν, αντιμετωπίζοντας «τα τραύματά τους, τις επιθυμίες τους και τις απαιτήσεις τους ειλικρινά», και διεξάγοντας προεκλογική εκστρατεία με ειλικρίνεια και διαφάνεια. «Οι νέοι είναι βαθιά επιφυλακτικοί απέναντι σε παράλογες υποσχέσεις», είπε, προσθέτοντας ότι αυτές μπορεί στην πραγματικότητα να τους αποξενώσουν.
Παρόλα αυτά, κάτι θεμελιώδες έχει αλλάξει. Για τον Alam, τον ψηφοφόρο που ψηφίζει για πρώτη φορά από το Mirpur της Ντάκα, ο Ιούλιος του 2024 άλλαξε μόνιμα τον τρόπο που η γενιά του σχετίζεται με την εξουσία. «Τολμάμε πλέον να αμφισβητούμε όλους», είπε. «Όποιος κι αν έρθει στην εξουσία, αυτή η συνήθεια δεν θα εξαφανιστεί».
