Οι μαζικές διαδηλώσεις που συγκλονίζουν το Ιράν από τα τέλη Δεκεμβρίου, οι οποίες ξεκίνησαν από εμπόρους στην Τεχεράνη και εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα, έχουν προκαλέσει τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων, όπως παραδέχθηκε ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ. Αυτή η παραδοχή είναι ασυνήθιστη, καθώς στο παρελθόν ο ίδιος απέφευγε να σχολιάζει τους αριθμούς των νεκρών σε παρόμοιες αναταραχές.
Ωστόσο, οι αφηγήσεις για τα γεγονότα και τις αιτίες τους διαφέρουν δραματικά. Το ιρανικό κράτος, η εξόριστη αντιπολίτευση και ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, παρουσιάζουν αντικρουόμενες εκδοχές για το τι συνέβη και τι μέλλει γενέσθαι.
Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν με αφορμή οικονομικά προβλήματα στις 28 Δεκεμβρίου, αλλά γρήγορα εξελίχθηκαν σε εκφράσεις οργής και απογοήτευσης κατά της πολιτικής ηγεσίας. Οι νύχτες της 8ης και 9ης Ιανουαρίου φέρεται να ήταν οι πλέον θανατηφόρες, σύμφωνα με επίσημες και μη πηγές. Ο επικεφαλής της ιατροδικαστικής αρχής του Ιράν, Αμπάς Μαστζεντί Αράνι, δήλωσε ότι πολλοί από τους νεκρούς έφεραν τραύματα από πυροβολισμούς στο στήθος ή το κεφάλι από κοντινή απόσταση ή από ταράτσες, ενώ άλλοι μαχαιρώθηκαν. Σύμφωνα με κρατικά μέσα, η πλειονότητα των θυμάτων ήταν νεαροί Ιρανοί, πολλοί κάτω των 30 ετών.
Οι ιρανικές αρχές περιόρισαν δραστικά την πρόσβαση στο διαδίκτυο τη νύχτα της 8ης Ιανουαρίου, αποκλείοντας ακόμη και τις κλήσεις για υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Η πρωτοφανής διακοπή λειτουργίας του διαδικτύου άρχισε να μειώνεται σταδιακά την Κυριακή, μετά από σχεδόν δύο εβδομάδες, αλλά ο πληθυσμός της χώρας παραμένει σε κατάσταση αβεβαιότητας. Οι τοπικές κλήσεις, τα SMS και οι εξερχόμενες διεθνείς κλήσεις έχουν αποκατασταθεί, ενώ ένα τοπικό ενδοδίκτυο προσφέρει περιορισμένες υπηρεσίες. Οι δρόμοι έχουν ηρεμήσει, με ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις να περιπολούν, ιδιαίτερα σε σημεία όπως το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης.
Η ιρανική κυβέρνηση, από πολιτικούς και στρατιωτικούς αξιωματούχους, επιμένει ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υποδαύλισαν και χρηματοδότησαν τις αναταραχές, κατηγορώντας τις ξένες δυνάμεις για τον εξοπλισμό και τη χρηματοδότηση της αντιπολίτευσης. Ο Ανώτατος Ηγέτης Χαμενεΐ χαρακτήρισε τον Τραμπ “εγκληματία” για την ανάμειξή του. Οι ιρανικές αρχές υποστηρίζουν ότι ένοπλοι και εκπαιδευμένοι “τρομοκράτες” ευθύνονται για τους θανάτους, ενώ το σύστημα δικαιοσύνης προειδοποιεί για άμεσες και αμείλικτες τιμωρίες για όσους συμμετείχαν στα “επεισόδια”.
Από την άλλη πλευρά, διεθνείς παρατηρητές και Ιρανοί της διασποράς υποστηρίζουν ότι οι κρατικές δυνάμεις προκάλεσαν μαζικούς θανάτους. Το πρακτορείο ειδήσεων HRANA, με έδρα τις ΗΠΑ, αναφέρει περισσότερους από 3.300 επιβεβαιωμένους θανάτους και πάνω από 4.300 υπό διερεύνηση, καθώς και 2.107 σοβαρά τραυματίες και πάνω από 24.000 συλλήψεις. Το Reuters, επικαλούμενο ανώνυμη ιρανική πηγή, κάνει λόγο για τουλάχιστον 5.000 νεκρούς, συμπεριλαμβανομένων περίπου 500 μελών των δυνάμεων ασφαλείας, με τις περισσότερες απώλειες να καταγράφονται σε κουρδικές περιοχές. Το Al Jazeera δεν μπορεί να επαληθεύσει ανεξάρτητα αυτούς τους αριθμούς.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν εκφράσει ανοιχτά την ελπίδα για την ανατροπή της ηγεσίας της Τεχεράνης. Ο Τραμπ κάλεσε τους Ιρανούς να παραμείνουν στους δρόμους, υποσχόμενος “βοήθεια”, ενώ αργότερα εξέφρασε “μεγάλο σεβασμό” για την ιρανική ηγεσία, αναφερόμενος σε αναστολή εκτελέσεων πολιτικών κρατουμένων. Ο εισαγγελέας της Τεχεράνης χαρακτήρισε τους ισχυρισμούς του Τραμπ “ανοησίες”. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου απέφυγε να σχολιάσει άμεσα τις διαδηλώσεις, αν και ο υπουργός Κληρονομιάς, Αμιτσάι Ελιγιάχου, δήλωσε ότι Ισραηλινοί πράκτορες δρουν στο Ιράν.
