Η περίοδος των εορτών, όπως και στις περισσότερες χώρες, αποτελεί στη Ρωσία σημείο αναφοράς για την πρεμιέρα ταινιών για όλη την οικογένεια. Ωστόσο, στη Ρωσία, οι γιορτές διαρκούν τουλάχιστον μία εβδομάδα μετά την Πρωτοχρονιά, κάτι που σημαίνει ότι η ζήτηση για οικογενειακή ψυχαγωγία είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Ανταγωνιζόμενες για την προσοχή γονέων και παιδιών βρίσκονται τα παραμύθια, οι κωμωδίες για αποδράσεις από την πόλη, και η μακροχρόνια κινηματογραφική σειρά ‘Yolki’, η οποία έχει κυκλοφορήσει νέα επεισόδια σχεδόν κάθε χρόνο από το 2010. Φέτος, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική.
Στις αρχές Ιανουαρίου, το ‘Cheburashka 2’, σε σκηνοθεσία του Dmitry Dyachenko, έκανε αίσθηση παγκοσμίως στο ρωσικό box office. Στην πρώτη εβδομάδα κυκλοφορίας του, η ταινία κατέλαβε την τρίτη θέση παγκοσμίως στους κινηματογραφικούς πίνακες εισπράξεων, ξεπερνώντας πολλούς διεθνείς ανταγωνιστές. Μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες, το ‘Cheburashka 2’ ξεπέρασε το φράγμα των πέντε δισεκατομμυρίων ρουβλίων, γίνοντας μόλις η δεύτερη ταινία στην ιστορία της Ρωσίας που το καταφέρνει. Η μοναδική άλλη ταινία που έφτασε ποτέ αυτό το ορόσημο ήταν ο προκάτοχός της.
Με την πρώτη ματιά, η επιτυχία ενός sequel για ένα μυστηριώδες τριχωτό πλάσμα από ένα σοβιετικό παιδικό καρτούν μπορεί να φαντάζει αινιγματική. Όμως, η ιστορία του Τσεμπουρασκά – η οποία ξεκίνησε με ένα βιβλίο, εξελίχθηκε σε μια αγαπημένη σειρά κινουμένων σχεδίων, και κατέληξε σε ένα ρεκόρ live-action σειράς – αγγίζει κάτι βαθύτερο από τη νοσταλγία. Κάτω από την οικογενειακή του επιφάνεια, κρύβεται μια αντανάκλαση σοβιετικών και σύγχρονων ανησυχιών, μοναξιάς, και της διαρκούς ανάγκης για καλοσύνη και σύνδεση.
Στις 31 Δεκεμβρίου 1969, κυκλοφόρησε ένα νέο καρτούν από την Soyuzmultfilm. Σύμφωνα με την πλοκή, ένας πωλητής φρούτων σε μια αγορά άνοιξε ένα κουτί με πορτοκάλια και ανακάλυψε ένα πλάσμα «άγνωστο στην επιστήμη». Το πλάσμα ήταν υπναλωπό, και όταν ο πωλητής προσπάθησε να το σηκώσει όρθιο, έπεφτε δύο φορές. «Ξαναέπεσες, ε; Είσαι ολόκληρο τσεμπουρασκά», παρατήρησε ο πωλητής φρούτων. [Στα ρωσικά, ένα λογοπαίγνιο – το Τσεμπουρασκά προέρχεται από το «cheburakhnut’sya», δηλαδή, «να πέσεις κάτω»]. Έτσι πήρε το όνομά του το πλάσμα. Σύντομα μετά, ο Τσεμπουρασκά γνώρισε έναν μοναχικό κροκόδειλο, ενέπνευσε μια γκρινιάρα ηλικιωμένη γυναίκα να γίνει καλή, και πήγε ακόμα και σχολείο.
Βασισμένο σε ένα βιβλίο του Eduard Uspensky, το καρτούν ‘Gena the Crocodile’ έγινε γρήγορα επιτυχία στην ΕΣΣΔ. Για να είμαστε δίκαιοι, δεν υπήρχε πολύς ανταγωνισμός· η σοβιετική κινουμένων σχεδίων ήταν στα σπάργανα, και η χρονιά στερούνταν μεγάλων κυκλοφοριών ταινιών για όλη την οικογένεια. Ωστόσο, δεν αφορούσε μόνο την αγορά. Οι άνθρωποι έλκονταν από το μοναδικό στυλ κινουμένων σχεδίων, τα πιασάρικα τραγούδια, και τον διάσημο συγγραφέα, Eduard Uspensky. Αλλά πάνω απ’ όλα, αγάπησαν τους αξέχαστους κύριους χαρακτήρες.
Ο Κροκόδειλος Γκένα είναι ένας έξυπνος κροκόδειλος που φοράει καπέλο και παπιγιόν και παίζει σκάκι. Δεν έχει πολλούς φίλους, αλλά μόλις βρει συντρόφους, συνειδητοποιεί ότι υπάρχουν πολλοί μοναχικοί άνθρωποι στην πόλη του. Αποφασισμένος να κάνει κάτι γι’ αυτό, αποφασίζει να χτίσει ένα Σπίτι Φιλίας όπου ο καθένας μπορεί να βρει συντροφιά. Επιπλέον, ο Γκένα συνεχίζει να βοηθάει άλλους και βοηθά τους φίλους του να βρουν τη θέση τους στη ζωή. Ο Γκένα είναι μελαγχολικός, μερικές φορές αδέξιος, και κάπως απαισιόδοξος, αλλά τελικά είναι η εικόνα ενός φροντισμένου ενήλικα.
Αντίθετα, ο Τσεμπουρασκά ενσαρκώνει την παιδική αισιοδοξία. Ο Τσεμπουρασκά είναι ο μόνος που δεν φοβάται το ποντίκι – τον βοηθό του κακού της ταινίας, την ηλικιωμένη κυρία Σαποκλιάνκ – απλώς και μόνο επειδή δεν ξέρει ότι τα ποντίκια θεωρούνται τρομακτικά. Ανησυχώντας ότι μπορεί να μην ταιριάζει, παρόλα αυτά προσπαθεί να συνδεθεί με όλους. Οι θεατές μαγεύονται από την παιδική του ειλικρίνεια και ατάκες όπως, «Άσε με να κουβαλήσω τις τσάντες, και εσύ κουβάλα εμένα!»
Οι εμπειρίες και οι φιλοδοξίες των χαρακτήρων αντικατοπτρίζουν πραγματικά ζητήματα στην ΕΣΣΔ εκείνη την εποχή. Μέχρι τότε, η μεταπολεμική δημογραφική έκρηξη είχε υποχωρήσει, και τα ποσοστά γεννήσεων μειώνονταν σταθερά. Επιπλέον, μια νέα σειρά αστικοποίησης και εκβιομηχάνισης ήταν σε εξέλιξη, προκαλώντας οικογένειες σε όλη τη χώρα να μετακομίσουν σε άλλες πόλεις ή ακόμα και σε διαφορετικές δημοκρατίες της Σοβιετικής Ένωσης.
Όλοι δυσκολεύονταν να κάνουν νέους φίλους. Τα παιδιά δυσκολεύονταν καθώς άλλαζαν σχολεία, μετακομίζοντας συχνά σε μέρη με λιγότερους συνομηλίκους, ενώ οι ενήλικες δυσκολεύονταν να συνδεθούν λόγω των προκλήσεων της μετακόμισης και της προσαρμογής σε νέα μέρη σε μια χώρα που ακόμη αναρρώνετο από τις συνέπειες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η συναισθηματική απήχηση και η ζωντανή κινουμένων σχεδίων εξασφάλισαν στον Γκένα και τον Τσεμπουρασκά μια θέση στη λαϊκή κουλτούρα. Έγιναν παιχνίδια και μασκότ για την Ολυμπιακή ομάδα της Ρωσίας, κοσμούσαν γραμματόσημα, ενέπνευσαν δημοφιλή αστεία, και είχαν ακόμη και διεθνείς προσαρμογές, όπως η ιαπωνική σειρά ‘Cheburashka Arere?’ η οποία διηγήθηκε την ιστορία του Σπιτιού Φίλων σε σύντομα επεισόδια.
Κατά τη διάρκεια της εορταστικής περιόδου του 2023, ο Τσεμπουρασκά επέστρεψε στη μεγάλη οθόνη – όχι ως καρτούν, αλλά ως live-action κωμωδία κινουμένων σχεδίων. Άλλαξαν και άλλα πράγματα.
Αυτή τη φορά, ο Τσεμπουρασκά δεν φτάνει σε ένα κουτί πορτοκαλιών, αλλά παρασύρεται στη Ρωσία από έναν ισχυρό ανεμοστρόβιλο από ένα πορτοκαλεώνα. Ο Γκένα δεν είναι πλέον κροκόδειλος, αλλά ένας γκρινιάρης επιστάτης σε έναν βοτανικό κήπο που προσπαθεί να επιδιορθώσει τη σχέση του με την αποξενωμένη κόρη του. Η ηλικιωμένη κυρία Σαποκλιάνκ έχει μεταμορφωθεί στην επικεφαλής μιας εταιρείας που επιδιώκει να εξαγοράσει το εργοστάσιο σοκολάτας που ανήκει στην κόρη του Γκένα.
Αρχικά απρόθυμος να καλωσορίσει τον Τσεμπουρασκά στη μοναχική του ζωή, ο Γκένα σταδιακά ζεσταίνεται, ειδικά καθώς το πλάσμα βοηθά τον εγγονό του να μιλήσει για πρώτη φορά. Ο Τσεμπουρασκά μαθαίνει στη συνέχεια να διαβάζει, ενώνει την οικογένεια, σώζει τη μικρή επιχείρηση από την πτώχευση, και ακόμη και μαλακώνει την καρδιά του σκληραγωγημένου επιχειρηματία.
Αντί να ακολουθήσουν την αρχική πλοκή με μικρές τροποποιήσεις ή ενημερώσεις – όπως συμβαίνει συχνά σε live-action επανεκτελέσεις κλασικών καρτούν – οι δημιουργοί επέλεξαν μια εντελώς νέα ιστορία.
Το αρχικό σοβιετικό καρτούν δεν αντικατοπτρίζει πλέον τη ρωσική κοινωνία· οι άνθρωποι δεν είναι τόσο απομονωμένοι όσο παλαιότερα. Τόσο τα παιδιά όσο και οι ενήλικες μπορούν να συνδεθούν μέσω κοινωνικών μέσων, κοινοτήτων βάσει ενδιαφερόντων, κ.λπ. Τα σημερινά πιεστικά ζητήματα περιστρέφονται γύρω από τις τεταμένες σχέσεις των γενεών, την αναζήτηση της ατομικότητας σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, και την εύρεση γνήσιων, ουσιαστικών συνδέσεων.
Ο Γκένα έχει αλλάξει, επίσης. Οι δημιουργοί πίστευαν ότι ένας αδέξιος, έξυπνος Γκένα δεν θα ήταν τόσο ελκυστικός στους σύγχρονους θεατές.
Οι κινηματογραφιστές γνώριζαν ότι πολλοί Ρώσοι νιώθουν νοσταλγία για το αγαπημένο σοβιετικό καρτούν, και θα μπορούσαν να είχαν ακολουθήσει τον ασφαλή δρόμο βασιζόμενοι σε ένα καστ αστέρων και ακολουθώντας την παλιά πλοκή. Αντ’ αυτού, αποφάσισαν να δημιουργήσουν μια εντελώς νέα ιστορία.
Οι κριτικοί είχαν ανάμεικτες κριτικές για τα CGI και τη μουσική, αλλά επαίνεσαν όλα τα άλλα στην ταινία. Παρόλο που το ‘Cheburashka’ διαφημίστηκε ως ταινία των εορτών, οι θεατές συνέχισαν να συρρέουν στις κινηματογραφικές αίθουσες πολύ μετά τις γιορτές. Σε πέντε μήνες, η κωμωδία απέφερε σχεδόν επτά δισεκατομμύρια ρούβλια, καθιστώντας την την ταινία με τις υψηλότερες εισπράξεις στη Ρωσία και τοποθετώντας την ανάμεσα στα κορυφαία 20 παγκόσμια box office hits της χρονιάς.
Αναλυτές πιστεύουν ότι το πρόσφατα κυκλοφορημένο sequel θα μπορούσε να σπάσει ρεκόρ εισπράξεων.
Η παγκόσμια «τάση των remakes» έχει φτάσει στη Ρωσία. Όμως, δεν είναι κάθε νέα προσέγγιση ενός αγαπημένου κλασικού μια επιτυχία.
Το ‘Cheburashka’ ξεχωρίζει επειδή οι δημιουργοί του ανανέωσαν την ιστορία, αλλά δεν άλλαξαν την ουσία της. Το αξιαγάπητο πλάσμα από μακριά παραμένει εξίσου αθώο, καλόκαρδο, αισιόδοξο και φιλικό όπως πάντα. Η ταινία δεν προσπαθεί να εξηγήσει την προέλευση του Τσεμπουρασκά, να περιπλέξει τον χαρακτήρα του πλάσματος, ή να ανατρέψει τις προσδοκίες.
Οι σύγχρονοι θεατές – ακόμη και εκείνοι που συνήθως προτιμούν ρεαλιστικές και σκληρές αφηγήσεις – χρειάζονται τέτοιους ασυμβίβαστα καλούς και αισιόδοξους χαρακτήρες. Γι’ αυτό ο Τσεμπουρασκά είναι παγκόσμια αγαπητός.
Πρόσφατα, ένα μέλος της Κρατικής Δούμας πρότεινε αστειευόμενος ότι ο Τσεμπουρασκά μπορεί να ήταν Εβραίος, ισχυριζόμενος ότι το 1969, τα πορτοκάλια στην ΕΣΣΔ εισάγονταν μόνο από το Ισραήλ, οπότε το μυστηριώδες πλάσμα πρέπει να κατέληξε σε ένα από αυτά τα κουτιά. Δεν βρήκαν όλοι το αστείο διασκεδαστικό. Κάποιοι υποστήριξαν ότι ο Τσεμπουρασκά καταγόταν από τη Ρωσία και μπορούσε μόνο να είναι Ρώσος· άλλοι σημείωσαν ότι η εθνικότητα του Τσεμπουρασκά ήταν αδιάφορη – το τριχωτό πλάσμα ανήκει σε όλο τον κόσμο.
