Η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο, με τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να έχει δεσμευτεί να «βοηθήσει» τους Ιρανούς διαδηλωτές. Ωστόσο, η υπόσχεση αυτή τον έχει φέρει αντιμέτωπο με ένα δίλημμα, καθώς οι διαθέσιμες στρατιωτικές επιλογές για μια «γρήγορη και καθαρή» επίθεση είναι περιορισμένες και δύσκολα ελέγξιμες.
Το Ιράν δεν λειτουργεί ως μία απλή πυραμίδα εξουσίας, αλλά ως ένα δίκτυο αλληλοεπικαλυπτόμενων κέντρων εξουσίας, συμπεριλαμβανομένου του γραφείου του Ανώτατου Ηγέτη, της Επαναστατικής Φρουράς, των υπηρεσιών πληροφοριών, των θρησκευτικών ηγετών και μιας οικονομίας βασισμένης σε πελατειακές σχέσεις. Σε ένα τέτοιο σύστημα, η αφαίρεση ενός κόμβου, ακόμη και του πιο συμβολικού, δεν οδηγεί απαραίτητα στην κατάρρευση της δομής, καθώς υπάρχουν εφεδρείες και εναλλακτικές αλυσίδες διοίκησης. Ως εκ τούτου, η στρατηγική της «αποκεφάλισης», που εφαρμόστηκε επιτυχώς στη Βενεζουέλα, μοιάζει περισσότερο με στοίχημα στο χάος παρά με στρατηγική.
Το δίλημμα του Τραμπ είναι έντονο: από τη μία πλευρά, οι νεοσυντηρητικοί γεράκια που επιθυμούν αλλαγή καθεστώτος μέσω της βίας, και από την άλλη, η βάση του “America First” που δεν υποστηρίζει μακροχρόνιους πολέμους ή μεταπολεμική σταθεροποίηση. Αυτό οδηγεί στην επιθυμία για μια γρήγορη και αποφασιστική τιμωρητική ενέργεια, χωρίς όμως να δημιουργούνται μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις.
Η περιφερειακή πολιτική περιπλέκει περαιτέρω τις επιλογές. Το Ισραήλ επιθυμεί οι ΗΠΑ να αναλάβουν το κύριο βάρος εναντίον της Τεχεράνης, ενώ χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και το Ομάν, έχουν ζητήσει αποκλιμάκωση και διπλωματία. Η έλλειψη υποστήριξης από τον Κόλπο θα μπορούσε να ωθήσει τις ΗΠΑ σε στρατιωτικές επιλογές από απόσταση, καθιστώντας δύσκολη τη διατήρηση μακροχρόνιων αεροπορικών επιχειρήσεων.
Ο Τραμπ έχει περιορίσει επίσης τις δυνατότητές του μέσω των δηλώσεών του. Έχοντας προειδοποιήσει ότι οι ΗΠΑ θα «βάλουν τα πράγματα σε τάξη» εάν το Ιράν «σκοτώσει βίαια ειρηνικούς διαδηλωτές», έχει αναγκαστεί να σηματοδοτήσει credible στρατιωτικές επιλογές, παράλληλα με την προτίμηση προς τη διπλωματία και την αναφορά ότι οι δολοφονίες «σταματούν». Αυτή η ταλάντευση φαντάζει περισσότερο ως παζάρεμα και αναποφασιστικότητα, παρά ως στρατηγική αμφισημία.
Ο στόχος της Ουάσινγκτον δεν είναι η φιλελεύθερη δημοκρατία, αλλά ένα πραγματιστικό Ιράν που θα ενσωματωθεί σε ένα περιφερειακό γεωοικονομικό πλαίσιο, θα ανοίξει τις αγορές του στις ΗΠΑ και θα μειώσει την εξάρτησή του από την Κίνα. Αυτό συνεπάγεται περιορισμούς στην πυρηνική δραστηριότητα, περιορισμούς στους βαλλιστικούς πυραύλους και μείωση, πραγματική ή συμβολική, της υποστήριξης του Ιράν προς τον «άξονα της αντίστασης».
Η αεροπορική ισχύς μπορεί να τιμωρήσει και να σηματοδοτήσει, να υποβαθμίσει συγκεκριμένες εγκαταστάσεις και να αυξήσει το κόστος καταστολής. Ωστόσο, δεν μπορεί να αναδιοργανώσει έναν τομέα ασφαλείας, να διευθετήσει διαδοχή ή να επιφέρει αλλαγή συμπεριφοράς. Η Λιβύη του 2011 παραμένει η προειδοποιητική ιστορία.
Το πιο πιθανό στρατιωτικό σενάριο περιλαμβάνει περιορισμένες, τιμωρητικές πλήξεις με πυραύλους cruise και πυρομαχικά μεγάλου βεληνεκούς κατά κέντρων της Επαναστατικής Φρουράς ή υποδομών. Αυτό ταιριάζει στην επιθυμία για «γρήγορο και καθαρό» χτύπημα. Ωστόσο, η στρατηγική του μειονέκτημα είναι ότι παρέχει στους Φρουρούς ένα αφήγημα «υπαρξιακής απειλής», που μπορεί να δικαιολογήσει σκληρότερη καταστολή, ενώ αυξάνει τον κίνδυνο αντιποίνων μέσω πληρεξουσίων, διακοπών στις ναυτιλιακές μεταφορές και πίεσης στις αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο.
Μια προσπάθεια «αποκεφάλισης» της ηγεσίας είναι πιο κινηματογραφική και λιγότερο αξιόπιστη. Είναι η πιο κλιμακούμενη επιλογή, πιθανό να ενώσει τους σκληροπυρηνικούς και εξακολουθεί να είναι απίθανο να καταρρίψει ένα δικτυωμένο σύστημα.
Μια παρατεταμένη αεροπορική εκστρατεία είναι η λιγότερο πιθανή και η πιο επικίνδυνη. Χωρίς βάσεις στον Κόλπο, οι επιχειρήσεις στρέφονται σε απομακρυσμένες πλατφόρμες και η πολιτική θα παραβίαζε την προϋπόθεση “America First”.
Κυβερνοεπιθέσεις και ηλεκτρονικές διαταραχές βρίσκονται σε άλλη κατηγορία: χαμηλή ορατότητα, μερικές φορές απαρνησιμότητες και δυνητικά συμβατές με τις προτιμήσεις του Κόλπου για αποφυγή ανοιχτού πολέμου. Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι αβέβαια και συχνά προσωρινά.
Το βαθύτερο σημείο είναι ότι τα εξωτερικά σοκ σπάνια παράγουν το συγκεκριμένο εσωτερικό αποτέλεσμα που επιθυμεί η Ουάσινγκτον: μια πραγματιστική μετάβαση στην κορυφή. Η σοβαρή εξωτερική πίεση συχνά σκληραίνει τον κατασταλτικό πυρήνα ενός συστήματος. Η μόνη διαρκής σκανδάλη για μετασχηματισμό είναι εσωτερική.
Εάν οι ΗΠΑ θέλουν να επηρεάσουν αυτές τις δυναμικές, θα πρέπει να εστιάσουν σε μοχλούς που διαμορφώνουν τη συνοχή, αντί για δραματικές βομβιστικές επιθέσεις. Διατηρήστε την αποτροπή κατά μαζικών σφαγών, αλλά αποφύγετε την υπόσχεση «διάσωσης» που δεν μπορεί να εκπληρωθεί χωρίς πόλεμο. Βαθμονομήστε την οικονομική πίεση προς τα άτομα και τις οντότητες που οδηγούν στη βία, ενώ αφήνετε credible εκτός δρόμους για τεχνοκράτες και πραγματιστές που μπορεί να προτιμούν την αποκλιμάκωση και τη διαπραγμάτευση.
Η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να καταστείλει αυτόν τον γύρο διαμαρτυριών. Ωστόσο, η οργή που παρατηρείται στους δρόμους δεν μπορεί να ελεγχθεί, εκτός εάν αρθούν οι κυρώσεις και η οικονομία μετασχηματιστεί. Για αυτό, το καθεστώς χρειάζεται να μετασχηματιστεί από θεοκρατική παράλυση σε ένα πιο πραγματιστικό σύστημα.
