Η πρόσφατη αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ, που έλαβε χώρα στις 26 Δεκεμβρίου 2025, δεν προέκυψε από τις μακροχρόνιες επιδιώξεις των κοινοτήτων της αποσχισθείσας περιοχής, αλλά αποτελεί αποτέλεσμα μεταβαλλόμενων γεωπολιτικών συνθηκών και μιας ραγδαία κατακερματιζόμενης παγκόσμιας τάξης. Το ζήτημα, που αρχικά παρέμενε στο περιθώριο, έχει πλέον βρεθεί στο επίκεντρο περιφερειακών και διεθνών ανταγωνισμών εξουσίας.
Η περιοχή του Κέρατος της Αφρικής και ο διάδρομος της Ερυθράς Θάλασσας, με επίκεντρο το Στενό Μπαμπ αλ-Μαντάμπ – ένα από τα πιο ζωτικής σημασίας θαλάσσια περάσματα παγκοσμίως – έχουν μετατραπεί σε πεδία έντονου ανταγωνισμού. Στο παιχνίδι αυτό εμπλέκονται ενεργά το Ισραήλ, οι χώρες του Κόλπου, η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Αιθιοπία, η Ερυθραία και η Κίνα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ σηματοδοτεί κάτι ευρύτερο: την αυξανόμενη χρήση κινημάτων απόσχισης ως εργαλείων αποσταθεροποίησης γεωπολιτικής στρατηγικής σε όλη τη Μέση Ανατολή και το Κέρας της Αφρικής.
Αυτό που ορισμένοι ειδικοί χαρακτηρίζουν ως «Άξονα της Απόσχισης» είναι ήδη ορατό στη Λιβύη, την Υεμένη, το Σουδάν, τη Σομαλία και τη Συρία. Υπό την καθοδήγηση του Ισραήλ και με την υποστήριξη ενός δικτύου περιφερειακών εταίρων, αυτός ο άξονας στοχεύει χώρες των οποίων οι κεντρικές κυβερνήσεις, αποδυναμωμένες από συγκρούσεις, ασκούν μόνο μερική εξουσία επί των εδαφών τους. Η λογική είναι απλή: αποδυνάμωση της κεντρικής εξουσίας, ενίσχυση των αποσχισθεισών περιοχών και καλλιέργεια εξαρτημένων οντοτήτων, πρόθυμων να ευθυγραμμιστούν με το Ισραήλ και να υπογράψουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Για το Ισραήλ, αυτές οι αναδυόμενες πελατειακές οντότητες προσφέρουν στρατηγικά προγεφυρώματα σε ασταθείς περιοχές. Από εκεί, μπορεί να παρακολουθεί αντιπάλους, να προβάλλει ισχύ, να εξασφαλίσει βασικές θαλάσσιες διαδρομές και να επεκτείνει τα δίκτυα πληροφοριών του. Με την πάροδο του χρόνου, το Ισραήλ ελπίζει επίσης ότι αυτή η στρατηγική θα εξαναγκάσει τις «μητέρες-κράτη» να συμμετάσχουν απρόθυμα στις Συμφωνίες του Αβραάμ. Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση φέρει μια αντίφαση. Αντί να εδραιώνει τις συμφωνίες, κινδυνεύει να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω την περιοχή και να διαβρώσει τη νομιμότητά τους. Η Σαουδική Αραβία, η οποία θεωρείται από την Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ ως ο τελικός στόχος της περιφερειακής ομαλοποίησης, έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στη συγκρότηση μιας συντονισμένης προσπάθειας για να εμποδίσει τον «Άξονα της Απόσχισης».
Η κούρσα για την Ερυθρά Θάλασσα
Πέρα από τις ευρύτερες γεωπολιτικές αντιπαλότητες, η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ συνδέεται στενά με τον ανταγωνισμό για πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα. Το Στενό Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν, διακινεί περίπου το 10% του παγκόσμιου εμπορίου. Ο έλεγχος λιμανιών και ακτογραμμών κατά μήκος αυτής της διαδρομής προσφέρει δυσανάλογη επιρροή στο διεθνές εμπόριο. Η εκτεταμένη ακτογραμμή της Σομαλιλάνδης έχει, ως εκ τούτου, γίνει στρατηγικό βραβείο. Αναγνωρίζοντας τη Σομαλιλάνδη, το Ισραήλ επιδιώκει να εδραιωθεί στη στρατηγική γεωγραφία του Κέρατος της Αφρικής.
Αυτός ο ανταγωνισμός ήταν εμφανής τον Ιανουάριο του 2024, όταν η Αιθιοπία υπέγραψε μια αμφιλεγόμενη Μνημόνιο Συνεργασίας με τη Σομαλιλάνδη, προσφέροντας πολιτική αναγνώριση έναντι πρόσβασης στη θάλασσα. Για την Αιθιοπία, την πιο πολυπληθή χώρα χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα παγκοσμίως, η συμφωνία είχε προφανή στρατηγική απήχηση. Ωστόσο, αποδείχθηκε βραχύβια. Τον Δεκέμβριο του 2024, μετά από συνομιλίες που μεσολάβησε η Τουρκία στην Άγκυρα, η Σομαλία και η Αιθιοπία κατέληξαν σε ένα πλαίσιο που επιβεβαίωσε την κυριαρχία της Σομαλίας και προέβλεπε ρυθμίσεις πρόσβασης στη θάλασσα υπό την εξουσία της Σομαλίας, σηματοδοτώντας μια υποχώρηση από την προηγούμενη λογική της αναγνώρισης έναντι πρόσβασης. Το επεισόδιο ανέδειξε τόσο την ευθραυστότητα τέτοιων συμφωνιών όσο και την ένταση της γεωπολιτικής διαμάχης γύρω από το καθεστώς της Σομαλιλάνδης.
Η Κίνα έχει επίσης γίνει ολοένα και πιο ενεργός παίκτης. Η απόφαση της Σομαλιλάνδης να καλλιεργήσει δεσμούς με την Ταϊβάν αναπόφευκτα προσέλκυσε την προσοχή του Πεκίνου, δεδομένης της αυστηρής τήρησης της Κίνας από την πολιτική «Μία Κίνα» και της αντίληψής της για οποιαδήποτε αλληλεπίδραση με την Ταϊπέι ως άμεση πρόκληση. Ταυτόχρονα, η Κίνα υποστηρίζει σταθερά την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας, χρησιμοποιώντας την διπλωματική και οικονομική της επιρροή για να αντιμετωπίσει αυτό που θεωρεί αποσταθεροποιητικές τάσεις απόσχισης. Το Πεκίνο εργάζεται τώρα για να αποθαρρύνει βασικούς περιφερειακούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της Αιθιοπίας, από την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης.
Για την Κίνα, το Κέρας της Αφρικής δεν αφορά μόνο λιμάνια, ναυτιλιακές διαδρομές και ορυκτούς πόρους. Αφορά επίσης την αποτροπή της εξάπλωσης αποσχιστικών προηγούμενων και την αντιμετώπιση κινήσεων που θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν την Ταϊβάν. Το αποτέλεσμα είναι ένα ολοένα και πιο πολυσύχναστο και ασταθές θέατρο, όπου οι παγκόσμιες αντιπαλότητες εξουσίας διασταυρώνονται με ανεπίλυτες τοπικές φιλοδοξίες.
Η νέα συμμαχία της Μέσης Ανατολής και οι επιλογές της Σομαλίας
Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ έχει επιταχύνει έναν ευρύτερο επαναπροσδιορισμό στη Μέση Ανατολή. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, άλλοτε στενοί εταίροι, βρίσκονται τώρα όλο και περισσότερο σε αντίθεση, ενώ η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και η Αίγυπτος έχουν αρχίσει να συντονίζονται για να αντιμετωπίσουν αυτό που θεωρούν αποσταθεροποιητικό «Άξονα της Απόσχισης».
Αυτή η αλλαγή τέθηκε αρχικά σε κίνηση από την προώθηση του Μεταβατικού Συμβουλίου του Νότου στην Υεμένη, το οποίο ανακοίνωσε μια μετάβαση προς την κήρυξη ανεξάρτητου κράτους, και στη συνέχεια ενισχύθηκε απότομα από την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ. Για τη Σαουδική Αραβία, αυτές οι εξελίξεις αντιπροσώπευαν άμεση απειλή για τη σφαίρα επιρροής και την εθνική της ασφάλεια. Σε απάντηση, η Ριάντ ανέλαβε ηγετικό ρόλο στη συγκρότηση μιας νέας περιφερειακής ευθυγράμμισης που φέρνει μαζί την Τουρκία, την Αίγυπτο και το Κατάρ για να αντιδράσουν στα κινήματα απόσχισης και στους εξωτερικούς τους χορηγούς.
Κάθε μέλος αυτής της αναδυόμενης συμμαχίας φέρνει διακριτές ανησυχίες. Η Αίγυπτος φοβάται ότι η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης θα ενθαρρύνει την Αιθιοπία, με την οποία παραμένει σε σφοδρή διαμάχη για το Μεγάλο Φράγμα της Αιθιοπικής Αναγέννησης. Η Τουρκία, η οποία έχει επενδύσει βαριά στους τομείς ασφάλειας και οικονομίας της Σομαλίας για περισσότερο από μια δεκαετία, βλέπει τον κατακερματισμό του κράτους ως άμεση πρόκληση στα στρατηγικά της συμφέροντα στο Κέρας της Αφρικής. Η Σαουδική Αραβία θεωρεί τον «Άξονα της Απόσχισης» ως υπαρξιακό κίνδυνο, ξεκινώντας από την Υεμένη, όπου οι προωθήσεις απόσχισης υπονομεύουν άμεσα την ασφάλειά της. Μαζί, αυτά τα κράτη τοποθετούνται ως υπερασπιστές της κυριαρχίας και της περιφερειακής συνοχής, ενώ ταυτόχρονα συντονίζουν διπλωματικές προσπάθειες για να αποτρέψουν την Ουάσινγκτον από το να ακολουθήσει το παράδειγμα του Ισραήλ.
Για τη Σομαλία, οι επιπτώσεις είναι σοβαρές. Η στήριξη της εξωτερικής της πολιτικής εντός αυτής της αναδυόμενης συμμαχίας δεν είναι πλέον θέμα προτίμησης, αλλά επιτακτικής ανάγκης. Η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος, η Τουρκία και το Κατάρ έχουν άμεσο συμφέρον στην προστασία της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας και της πολιτικής ανεξαρτησίας της Σομαλίας. Ωστόσο, οι εξωτερικές σχέσεις της Σομαλίας ήταν συχνά άστατες, σημαδευμένες από αμφίσημα μηνύματα και εσωτερικές αντιφάσεις. Σε μια στιγμή υπαρξιακής απειλής, η αντιστάθμιση μεταξύ ανταγωνιστικών μπλοκ δεν είναι πλέον βιώσιμη. Η Σομαλία πρέπει επειγόντως να επαναπροσδιορίσει τη διπλωματία της, χρησιμοποιώντας τη γεωστρατηγική της σημασία για να δημιουργήσει ανθεκτικές και αξιόπιστες συνεργασίες.
Εξίσου κρίσιμη είναι η ανάγκη για εσωτερική πολιτική συνοχή. Με τις βουλευτικές και προεδρικές εκλογές να έχουν προγραμματιστεί για τον Μάιο, η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση της Σομαλίας πρέπει να εργαστεί για την οικοδόμηση συναίνεσης μεταξύ βασικών πολιτικών παραγόντων για τα ανεπίλυτα και διχαστικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων των αμφιλεγόμενων τροπολογιών του 2024 στο Προσωρινό Σύνταγμα και του πλαισίου για αξιόπιστες εκλογές. Ο Πρόεδρος Hassan Sheikh Mohamud έχει μέχρι στιγμής δείξει περιορισμένη προθυμία για συμβιβασμό. Η αποτυχία εξασφάλισης επείγουσας εσωτερικής συναίνεσης κινδυνεύει να δημιουργήσει ανοίγματα για το Ισραήλ και τους περιφερειακούς του πληρεξούσιους να εκμεταλλευτούν τις εσωτερικές διαιρέσεις της Σομαλίας.
Το παράδοξο της Σομαλιλάνδης
Κατά ειρωνικό τρόπο, η επιδίωξη διεθνούς αναγνώρισης από τη Σομαλιλάνδη μπορεί να έχει υπονομευθεί από την εξάρτησή της από το Ισραήλ. Η παγκόσμια θέση του Ισραήλ, ήδη σοβαρά τραυματισμένη από τη γενοκτονία στη Γάζα, έχει καταστήσει την αναγνώριση από το Τελ Αβίβ πολιτικά τοξική σε μεγάλο μέρος του αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου. Αντί να προωθεί την υπόθεση της Σομαλιλάνδης, η σύνδεση αυτή κινδυνεύει να βαθύνει την απομόνωσή της.
Η κίνηση φέρει επίσης εσωτερικές συνέπειες. Ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού της Σομαλιλάνδης αντιτίθεται στην ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ, ειδικά εν μέσω ευρέως διαδεδομένων ισχυρισμών ότι το Ισραήλ εξερευνά την επανεγκατάσταση Παλαιστινίων προσφύγων από τη Γάζα στη Σομαλιλάνδη – ένας ισχυρισμός που η ηγεσία της αποσχισθείσας περιοχής αρνείται. Αντί να εδραιώσει την κυριαρχία, η Σομαλιλάνδη αντιμετωπίζει τώρα την προοπτική εσωτερικής διαφωνίας παράλληλα με αυξανόμενη εξωτερική αντίσταση.
Αυτές οι προκλήσεις επιδεινώνονται από τις μεταβαλλόμενες πραγματικότητες στο πεδίο. Η Σομαλιλάνδη δεν ελέγχει πλέον όλο το έδαφος που διεκδικεί ως η πρώην Βρετανική Σομαλιλάνδη. Τον Ιούλιο του 2025, ένα νέο ομοσπονδιακό μέλος κράτος, το Northeast State of Somalia, ιδρύθηκε σε μεγάλες εκτάσεις αυτού του εδάφους και αμέσως δήλωσε πίστη στην Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση της Σομαλίας. Η εμφάνισή του ενίσχυσε την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας και αποδυνάμωσε περαιτέρω την προσπάθεια της Σομαλιλάνδης για διεθνή αναγνώριση.
Σε διπλωματικό επίπεδο, η απόφαση του Ισραήλ έχει προκαλέσει ένα κύμα διεθνούς υποστήριξης για τη Σομαλία. Βασικοί περιφερειακοί και παγκόσμιοι οργανισμοί, όπως η IGAD, η Αφρικανική Ένωση, ο Αραβικός Σύνδεσμος, ο Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ινδία, έχουν όλοι επαναβεβαιώσει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας. Ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο στενότερος σύμμαχος του Ισραήλ, μαζί με άλλα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, επανέλαβαν τη δέσμευσή τους στην ενότητα της Σομαλίας. Αυτό που προοριζόταν ως ένα άλμα για τη Σομαλιλάνδη, ενίσχυσε αντ’ αυτού τη διπλωματική θέση της Σομαλίας, εκθέτοντας το παράδοξο της αναγνώρισης σε ένα ολοένα και πιο κατακερματισμένο διεθνές σύστημα.
Εκτός αν το Ισραήλ καταφέρει να πείσει τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump να αναγνωρίσει τη Σομαλιλάνδη, ένα δύσκολο έργο δεδομένης της αντισταθμιστικής βαρύτητας της συμμαχίας υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, οι ελπίδες για ένα ευρύτερο φαινόμενο ντόμινο φαίνεται να έχουν φτάσει σε αδιέξοδο.
Όταν η αναγνώριση αντιστρέφεται
Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ δεν είναι μια απομονωμένη πράξη, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής, του λεγόμενου «Άξονα της Απόσχισης», που εκμεταλλεύεται την ευθραυστότητα σε εμπόλεμες χώρες από τη Λιβύη και την Υεμένη έως το Σουδάν, τη Σομαλία και τη Συρία. Ενισχύοντας τις αποσχισθείσες περιοχές, το Ισραήλ, με την υποστήριξη βασικών περιφερειακών εταίρων, ιδίως των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, προσπάθησε να αναδιαμορφώσει την περιφερειακή τάξη. Αντ’ αυτού, προκάλεσε αποφασιστική αντίσταση.
Η ακυρωθείσα συμφωνία της Αιθιοπίας με τη Σομαλιλάνδη, η σθεναρή υπεράσπιση της κυριαρχίας της Σομαλίας από την Κίνα και η βαθιά ρήξη μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ υπογραμμίζουν την αστάθεια και τα όρια αυτής της προσέγγισης. Για τη Σομαλιλάνδη, η απόφαση να συνδέσει τη στρατηγική αναγνώρισής της με το Ισραήλ αντιστράφηκε, αυξάνοντας τη διπλωματική της απομόνωση, ενώ η εσωτερική αντίθεση αυξάνεται και ο έλεγχος του εδάφους αποδυναμώνεται.
Για τη Σομαλία, το μάθημα είναι εξίσου σαφές. Η επιβίωσή της ως κυρίαρχου κράτους εξαρτάται τώρα από την επείγουσα ανάγκη, την εσωτερική συνοχή και τη σταθερή ευθυγράμμιση με την αναδυόμενη συμμαχία της Μέσης Ανατολής, η οποία έχει τοποθετηθεί ενάντια στον κατακερματισμό και την απόσχιση. Αντί να προωθήσει τις φιλοδοξίες απόσχισης, η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ ενίσχυσε τη διεθνή συναίνεση γύρω από την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας. Επίσης, εξέθεσε τα όρια της αναγνώρισης ως γεωπολιτικού εργαλείου σε μια ολοένα και πιο κατακερματισμένη παγκόσμια τάξη.
