Το 2025 υπήρξε η χρονιά που ο κόσμος επανέμαθε μια θεμελιώδη αλήθεια: οι συγκρούσεις δεν περιορίζονται εντός διακριτών συνόρων. Ένας πόλεμος σε μία περιοχή ωθεί πλέον τη μετανάστευση διαμέσου ηπείρων, διαταράσσει τις αγορές τροφίμων και ενέργειας, επιβαρύνει τα ανθρωπιστικά συστήματα και αναδιαμορφώνει τις παγκόσμιες συμμαχίες. Εάν το πεδίο της μάχης είναι τοπικό, τα μετασεισμικά κύματα είναι παγκόσμια.
Δύο μικρά κράτη, η Νορβηγία και το Κατάρ, έκαναν σε αυτό το περιβάλλον τη διαμεσολάβηση όχι απλώς ένα όργανο καλής θέλησης, αλλά ένα κεντρικό εργαλείο πολιτικής ασφάλειας. Η διπλωματία, και για τις δύο χώρες, δεν αποτελεί ζήτημα δημόσιου τελετουργικού ή συμβολικής κίνησης: είναι μια στρατηγική ευθύνη σε έναν κόσμο όπου οι ανεπίλυτες συγκρούσεις επιστρέφουν αναπόφευκτα μέσω διαφορετικών καναλιών. Η σταθερότητα επιτυγχάνεται μέσω της πρόσβασης, της αξιοπιστίας και της ικανότητας να διατηρούνται οι αντίπαλοι δεσμευμένοι στον πολιτικό διάλογο, ακόμη και όταν η εμπιστοσύνη έχει καταρρεύσει.
«Ο χρόνος έχει τις επαναστάσεις του», όπως λέει μια παλιά φράση, και καθώς ο κόσμος στρέφεται προς το 2026, απαιτείται επειγόντως μια διαφορετική νοοτροπία πραγματικά μετασχηματιστικής κλίμακας. Το διεθνές σύστημα έχει για υπερβολικά πολύ εξομαλύνει τη διαταραχή. Το 2026 πρέπει να εξομαλύνει την ειρήνη. Η διαμεσολάβηση δεν είναι πλέον απλώς η ηθική επιλογή: είναι η στρατηγική. Είναι το μόνο μέσο επίλυσης διαφορών ικανό να διακόψει πραγματικά την κλιμάκωση, πριν η κλιμάκωση διαταράξει πραγματικά τον κόσμο.
Για τη Νορβηγία και το Κατάρ, το 2025 προσέφερε σκληρά αλλά ανεκτίμητα μαθήματα για το τι απαιτεί ουσιαστικά η αποτελεσματική διαμεσολάβηση – όχι σαρωτικές διπλωματικές νίκες, αλλά την πειθαρχημένη, συχνά αόρατη εργασία της αποτροπής των κρίσεων από το να καταναλώσουν ολόκληρες περιοχές.
Τέσσερα παραδείγματα αποτελεσματικής διαμεσολάβησης
Λίγες συγκρούσεις έχουν σοκάρει την παγκόσμια συνείδηση περισσότερο από τον πόλεμο στη Γάζα. Ενώ η λύση των δύο κρατών παραμένει ένα ημιτελές έργο διαμεσολάβησης, πολλά ζητήματα έχουν επιλυθεί μέσω διπλωματικών καναλιών, με τις χώρες μας να βρίσκονται στο επίκεντρο αυτών των προσπαθειών.
Ακόμη και ενώ οι εχθροπραξίες εντάθηκαν και οι εντάσεις κλιμακώθηκαν, απελευθερώθηκαν δεσμευμένα φορολογικά έσοδα, απελευθερώθηκαν κρατούμενοι, επέστρεψαν όμηροι στους αγαπημένους τους και βελτιώθηκε η ανθρωπιστική πρόσβαση. Η εμπειρία μας μας λέει ότι οι επιχειρήσεις ανθρωπιστικής βοήθειας και οι πολιτικές διαδρομές δεν μπορούν να διαχωριστούν ή να εμποδιστούν. Το ένα δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς το άλλο: εάν η διπλωματία και ο ανθρωπισμός δεν προχωρήσουν μαζί, κανένα δεν μπορεί να επιτύχει.
Η συνεχιζόμενη δέσμευσή μας στο Σουδάν δεν επιδιώκει απλώς τη μείωση της βίας και τη βελτίωση της ανθρωπιστικής πρόσβασης. Επιδιώκει επίσης να επιβεβαιώσει ότι δεν υπάρχει αξιόπιστη εναλλακτική λύση σε μια πολιτική διαδικασία που προστατεύει την ενότητα, την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και τη σταθερότητα. Βεβαίως, οποιαδήποτε βιώσιμη πορεία προς τα εμπρός πρέπει να αντικατοπτρίζει τις φιλοδοξίες του σουδανικού λαού, να προστατεύει από ξένες επεμβάσεις και να διασφαλίζει την κατάρρευση των κρατικών θεσμών.
Οι προσπάθειές μας στις Μεγάλες Λίμνες και στο Σαχέλ έχουν ενισχύσει μια απλή αλλά συχνά παραβλεπόμενη πραγματικότητα: η περιφερειακή ειρήνη απαιτεί περιφερειακή ευθύνη. Η σταθερότητα δεν μπορεί να εξαγοραστεί. Όπως έχει τονίσει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, καμία πρωτοβουλία διαμεσολάβησης δεν μπορεί να είναι βιώσιμη χωρίς την ιδιοκτησία και την πλήρη συμμετοχή όλων των σχετικών μερών.
Στην Κολομβία, συνεργαστήκαμε για άλλη μια φορά για να βοηθήσουμε στον τερματισμό άνω των είκοσι ετών ένοπλης σύγκρουσης που περιλάμβανε μια από τις ισχυρότερες ένοπλες ομάδες της Κολομβίας, την El Ejercito Gaitanista de Colombia (EEGC). Στο περιθώριο του Φόρουμ της Ντόχα πέρυσι, παρακολουθήσαμε την υπογραφή νέων δεσμεύσεων μεταξύ της Κυβέρνησης της Κολομβίας και της EEGC – ένα ακόμη σημαντικό βήμα προς τη διαρκή ειρήνη και σταθερότητα στην Κολομβία και την ευρύτερη περιοχή.
Αυτές οι εμπειρίες διαφέρουν ως προς το πλαίσιο, αλλά συνδυάζονται για να δώσουν την ίδια απάντηση: η διαμεσολάβηση είναι ασφάλεια κρίσης. Αποτρέπει τις περιφερειακές καταστροφές από το να γίνουν παγκόσμιες.
Εάν το 2025 αποκάλυψε τα όρια της στρατιωτικής ισχύος, το 2026 θα αποκαλύψει αν ο κόσμος είναι πρόθυμος να επενδύσει στην ειρήνη, προτού αναγκαστεί αντ’ αυτού να χρηματοδοτήσει την ανοικοδόμηση. Θα δοκιμάσει αν ο πολιτικός διάλογος μπορεί να γίνει η πρώτη γραμμή άμυνας αντί για μια απεγνωσμένη προσπάθεια.
Μετάβαση από τη διαχείριση κρίσεων στην πρόληψη κρίσεων
Πέντε μετατοπίσεις είναι απαραίτητες εάν θέλουμε να μεταβούμε από τη διαχείριση κρίσεων στην πρόληψη κρίσεων.
Πρώτον, πρέπει να επενδύσουμε στη διαμεσολάβηση νωρίς, όχι μετά την κατάρρευση. Το κόστος της προληπτικής διπλωματίας είναι, για όλους μας, ένα κλάσμα της τιμής που θα πληρωθεί αφού έχει ήδη ξεσπάσει πόλεμος.
Δεύτερον, οι προσπάθειές μας πρέπει να καθοδηγούνται πάντα από το διεθνές δίκαιο: πραγματικά διαρκείς λύσεις, ικανές να αντέξουν στη δοκιμασία του χρόνου, μπορούν να επιτευχθούν μόνο σύμφωνα με τη διεθνή νομιμότητα που επιτυγχάνεται μέσω της τήρησης του νόμου.
Τρίτον, η ανθρωπιστική πρόσβαση είναι διαπραγματεύσιμη. Οι άμαχοι δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως μοχλός σε πολιτική ή στρατιωτική λογική. Η άρνηση βοήθειας βαθαίνει τα παράπονα, παρατείνει τη σύγκρουση και καταστρέφει κάθε εναπομείνασα εμπιστοσύνη.
Τέταρτον, η επαλήθευση πρέπει να ενσωματωθεί σε κάθε κατάπαυση του πυρός από την πρώτη ημέρα. Ακόμη και οι πιο προσεκτικά διατυπωμένες συμφωνίες, εάν δεν υπάρχει παρακολούθηση ή λογοδοσία, θα παραμείνουν εύθραυστες.
Πέμπτον, οι διαδικασίες διαμεσολάβησης – και εκείνοι που τις οδηγούν – πρέπει να προστατεύονται. Σε μια εποχή παραπληροφόρησης, πόλωσης και στοχευμένων επιθέσεων, η προστασία των διαμεσολαβητών δεν είναι πλέον προαιρετική· είναι απαραίτητη για την αξιοπιστία και τη συνέχεια κάθε προσπάθειας ειρήνης.
Αυτά δεν είναι ιδεαλιστικές απαιτήσεις. Είναι λειτουργικές απαιτήσεις για την περιφερειακή και παγκόσμια σταθερότητα.
Μια απόφαση για το 2026
Η Νορβηγία και το Κατάρ δεν είναι πανομοιότυπα μοντέλα. Αλλά οι προσεγγίσεις μας βασίζονται σε κοινές αρχές. Εάν ο κόσμος πρόκειται να πάρει μια απόφαση για το 2026, αυτή θα πρέπει να είναι: επιδιώξτε την ειρήνη πριν η διαταραχή μας βρει.
Η εναλλακτική είναι ήδη ορατή. Τα ανθρωπιστικά συστήματα φτάνουν στα όριά τους. Οι πολιτικοί θεσμοί αποσταθεροποιούνται. Εκατομμύρια νέοι κληρονομούν συγκρούσεις που δεν ξεκίνησαν και μπορεί να μην κατανοούν, παρόλο που αναμένεται να τις υπομείνουν. Σε έναν τέτοιο κόσμο, η ασφάλεια γίνεται αντιδραστική, υπερβολικά δαπανηρή και τελικά μη βιώσιμη.
Η διαμεσολάβηση δεν είναι αυτό που κάνουμε όταν όλα τα άλλα έχουν αποτύχει. Είναι αυτό που αποτρέπει όλα τα άλλα από το να αποτύχουν. Γι’ αυτό το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει επιβεβαιώσει τη δέσμευσή του στη διαμεσολάβηση ως μέσο για την επίτευξη της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών.
Η αξία της ειρήνης το 2026 δεν θα μετρηθεί πλέον σε ιδανικά ή δηλώσεις, αλλά στη σταθερότητα, την ασφάλεια και την οικονομική ασφάλεια που παρέχει στις κοινωνίες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που βρίσκονται πολύ πέρα από μια μεμονωμένη ζώνη σύγκρουσης.
Η επιλογή είναι ανάμεσα σε έναν κόσμο που μαθαίνει από το 2025 – και έναν κόσμο που αρκείται στο να επαναλάβει τα λάθη του.
Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό το άρθρο είναι οι απόψεις του συγγραφέα και δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα την εκδοτική στάση του Al Jazeera.
