Μια «νέα εποχή ιμπεριαλισμού» με επίκεντρο το πετρέλαιο και τα στρατηγικά συμφέροντα, η οποία θέτει τον κίνδυνο εξομάλυνσης παρόμοιων ενεργειών από άλλες παγκόσμιες δυνάμεις, είναι ο πυρήνας της πρόσφατης επέμβασης των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα, όπως τονίζει ο Sultan Barakat, ανώτερος καθηγητής στο College of Public Policy στο Hamad Bin Khalifa University του Κατάρ. Σύμφωνα με τον αναλυτή, η απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, Nicolas Maduro, από τις ΗΠΑ, συνιστά επίθεση που παραβίασε όχι μόνο το διεθνές δίκαιο, αλλά και τα δικά της πολιτικά όρια.
Ο καθηγητής Barakat, μιλώντας στο Al Jazeera, εξήγησε ότι ο πρόεδρος Donald Trump «παρακάμπτει… το διεθνές δίκαιο, παρακάμπτει το δίκαιο της Βενεζουέλας… και δεν φαίνεται να τον νοιάζει τι πραγματικά σκέφτονται ή θέλουν οι πολίτες της Βενεζουέλας». Οι πολιτικές και η ρητορική της εποχής Trump έχουν «μεταλλάξει» την πολιτική των ΗΠΑ, καθώς ο εθνικισμός έχει ενταθεί και ο Χριστιανισμός έχει συνδεθεί περισσότερο με τη διακυβέρνηση, τάσεις που, κατά την άποψή του, θα διαστρεβλώσουν την υπάρχουσα διεθνή τάξη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες βομβάρδισαν τη Βενεζουέλα, απήγαγαν τον Maduro και τη σύζυγό του, Cilia Flores, και τους μετέφεραν στη Νέα Υόρκη για να αντιμετωπίσουν κατηγορίες για διακίνηση ναρκωτικών. Ο Trump δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα «διοικήσουν» τη Βενεζουέλα και θα αντλήσουν τον πετρελαϊκό της πλούτο, κάτι που ο Barakat χαρακτήρισε ως τον «ξεκάθαρο λόγο» πίσω από την επίθεση, η οποία καλύφθηκε από «αδύναμη ρητορική επιβολής του νόμου».
**Η παρανομία της ενέργειας του Trump**
Το διεθνές δίκαιο είναι σαφές, ανέφερε ο Barakat: η ενέργεια των ΗΠΑ είναι παράνομη. Ένα κράτος δεν μπορεί να καταλάβει ή να απομακρύνει τον ηγέτη ενός άλλου κυρίαρχου κράτους, εκτός εάν το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών εξουσιοδοτήσει τη χρήση βίας σύμφωνα με το Κεφάλαιο VII του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Ενώ η επέμβαση στη Λιβύη το 2011, η οποία οδήγησε στην ανατροπή του Muammar Gaddafi, είχε την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο Barakat τόνισε ότι αυτή η έγκριση δεν θα έπρεπε να αφορά αλλαγή καθεστώτος, αλλά μόνο την άμυνα διωκόμενων λαών για την αποτροπή γενοκτονίας ή εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.
Στο Ιράκ, ένας συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ επικαλέστηκε αβάσιμους ισχυρισμούς για όπλα μαζικής καταστροφής για να εισβάλει στη χώρα και να ανατρέψει τον Πρόεδρο Σαντάμ Χουσεΐν χωρίς αρχική εξουσιοδότηση από τον ΟΗΕ. Ωστόσο, ακόμα και στην περίπτωση του Χουσεΐν, δεν επιχειρήθηκε η εξαγωγή του από το Ιράκ, αλλά δικάστηκε εντός της χώρας.
Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ο Barakat ανέφερε ότι το διεθνές δίκαιο επιτρέπει διασυνοριακές ενέργειες εναντίον «τρομοκρατικών ομάδων» όταν αυτές οι ενέργειες αποσκοπούν στην πρόληψη «τρομοκρατικών επιχειρήσεων» στο έδαφος του ενεργούντος κράτους. Κατά την επίσκεψη του Ισραηλινού πρωθυπουργού Benjamin Netanyahu στον Trump για την Πρωτοχρονιά, υπήρξαν συζητήσεις που προσπάθησαν να συνδέσουν τον Maduro με το Ιράν, τη Χεζμπολάχ και παλαιστινιακές ομάδες, με την ελπίδα να χαρακτηριστεί βάσει του αμερικανικού Νόμου κατά της Τρομοκρατίας. Ο Barakat χαρακτήρισε αυτές τις προσπάθειες ως αδύναμες για να «δανειστούν» νομιμοποίηση από υπάρχουν μηχανισμούς καταπολέμησης της τρομοκρατίας.
**Νομική βάση;**
Το διεθνές δίκαιο θεωρεί τη στρατιωτική δράση στο έδαφος άλλου κράτους χωρίς τη συγκατάθεσή του ως παραβίαση της κυριαρχίας του, σύμφωνα με τον Barakat. Σε ορισμένες συγκρούσεις, τα επεμβαίνοντα κράτη δικαιολόγησαν τις ενέργειές τους επικαλούμενα τη συγκατάθεση ενός κυρίαρχου κράτους, όπως στη Συρία, όπου οι επιχειρήσεις κατά του ISIL (ISIS) παρουσιάστηκαν ως συνέπεια της έγκρισης της συριακής κυβέρνησης.
Στη Βενεζουέλα, οι ΗΠΑ βασίζονται αντ’ αυτού σε ένα εγχώριο δικαστικό κατηγορητήριο του 2020, κατηγορώντας τον Maduro για διακίνηση ναρκωτικών ως «δικαιοδοτική άγκιστρο». Ωστόσο, η χρήση ενός αμερικανικού κατηγορητηρίου για τη δικαιολόγηση της απαγωγής ενός ξένου αρχηγού κράτους από τη χώρα του είναι προβληματική, δήλωσε ο Barakat. Κανονικά, ένας ύποπτος κρατείται στο κράτος που διεκδικεί δικαιοδοσία ή εκδίδεται μέσω της Interpol και διεθνών συμφωνιών.
Ενώ ο Trump έχει επιδείξει «πλήρη αδιαφορία» για το διεθνές δίκαιο και υποστηρίζει τον Netanyahu, ο οποίος αντιμετωπίζει ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ), ο Αμερικανός πρόεδρος επικαλείται τώρα τις διαδικασίες του ΔΠΔ εναντίον του Maduro. Η νομιμότητα της αμερικανικής απαγωγής του Maduro θα βρεθεί στο επίκεντρο συζήτησης στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, αν και η Ουάσιγκτον είναι απίθανο να αντιμετωπίσει έντονη κριτική από τους συμμάχους της, οι οποίοι αντιτίθενται στον Maduro. Η Ρωσία, η Κίνα και άλλοι σύμμαχοι της Βενεζουέλας έχουν κατηγορήσει τις ΗΠΑ για παραβίαση του διεθνούς δικαίου, ενώ οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν ζητήσει σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, χωρίς να κατονομάσουν την Ουάσιγκτον.
**Δοκιμάζοντας τα όρια των διεθνών κανόνων**
Η επιχείρηση στη Βενεζουέλα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στη Μέση Ανατολή, όπου το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει απαγωγές για δεκαετίες, απαγάγοντας άτομα στο εξωτερικό (όπως Ναζί εγκληματίες πολέμου στην Αργεντινή) και δικάζοντάς τα στο Ισραήλ, σύμφωνα με τον Barakat. Ο αναλυτής υποστήριξε ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ μαθαίνουν το ένα από το άλλο, με την ατιμωρησία του ενός να ενισχύει την αυτοπεποίθηση του άλλου να δικαιολογήσει παρόμοιες ενέργειες. Κατά τη διάρκεια του «γενοκτονικού πολέμου» του Ισραήλ στη Γάζα, ο Netanyahu επικαλέστηκε τις ενέργειες των ΗΠΑ και της Βρετανίας στο Ιράκ και το Αφγανιστάν ως προηγούμενα για τη χρήση βίας εναντίον ατόμων που χαρακτήρισε «τρομοκράτες».
«Τώρα στις ΗΠΑ, πιστεύω ότι πιθανόν θα χρησιμοποιήσουν το ισραηλινό προηγούμενο ως δικαιολογία για αυτό που έκαναν [στη Βενεζουέλα]», είπε. Με αυτή τη λογική, άλλα κράτη θα μπορούσαν επίσης να προσπαθήσουν να συλλάβουν Ισραηλινούς ηγέτες για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Ωστόσο, ενώ πολλά κράτη μέλη του ΔΠΔ δήλωσαν ότι θα συνέλαβαν τον Netanyahu στις χώρες τους, τους λείπει το «θάρρος» να πραγματοποιήσουν μια διασυνοριακή εξαγωγή τύπου ΗΠΑ, δήλωσε ο Barakat.
Εν τω μεταξύ, η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα θα μπορούσε να δώσει στη Ρωσία και την Κίνα δικαιολογία για παρόμοιες υπερεθνικές κατασχέσεις, σύμφωνα με τον αναλυτή. «Αν ήμουν ο [Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ] Πούτιν, θα σκεφτόμουν τώρα πώς μπορώ να πάρω τον Ζελένσκι;», είπε ο Barakat, προσθέτοντας ότι η Κίνα θα μπορούσε να κάνει κάτι παρόμοιο σχετικά με την Ταϊβάν.
Το προηγούμενο που τέθηκε στη Βενεζουέλα αποδυναμώνει θεμελιωδώς την τρέχουσα διεθνή τάξη, τόνισε ο Barakat. Εάν η Κίνα, ως αναδυόμενη παγκόσμια δύναμη, ανταποκριθεί στις παγκόσμιες κρίσεις στρατιωτικά αντί μέσω οικονομικής επιρροής, όπως έκανε μέχρι τώρα, ή εάν περισσότερα κράτη επιδιώξουν την απόκτηση πυρηνικών όπλων, θα μπορούσε να αναδειχθεί μια νέα παγκόσμια τάξη – πιθανώς διπολική και πιο αντιπαραθετική. «Πιστεύω ότι φαίνεται πως ο μόνος δρόμος για την ανεξάρτητη πολιτική είναι να έχει κανείς ένα πυρηνικό όπλο. Τότε τα πράγματα θα αλλάξουν δραματικά.»
