Το Μαλί και η Μπουρκίνα Φάσο είναι οι τελευταίες αφρικανικές χώρες που επέβαλαν πλήρη απαγόρευση θεωρήσεων εισόδου σε πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών, ως άμεση απάντηση στα αντίστοιχα μέτρα που έλαβε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Οι δύο στρατιωτικά κυβερνώμενες χώρες της Δυτικής Αφρικής, την Τρίτη, έγιναν οι νεότερες αφρικανικές χώρες που υιοθέτησαν “αντίποινα” στις θεωρήσεις εισόδου προς τις ΗΠΑ. Αυτά τα μέτρα έρχονται μετά τις νέες περιοριστικές πολιτικές του Τραμπ για τις βίζες, οι οποίες πλέον επηρεάζουν 39 χώρες σε Αφρική, Ασία, Μέση Ανατολή και Λατινική Αμερική. Ο Λευκός Οίκος δήλωσε ότι οι αποφάσεις αυτές βασίζονται σε λόγους “εθνικής ασφάλειας”.
Το Υπουργείο Εξωτερικών και Διεθνούς Συνεργασίας του Μαλί, σε επίσημη ανακοίνωση, τόνισε: “Σύμφωνα με την αρχή της αμοιβαιότητας, το Υπουργείο Εξωτερικών και Διεθνούς Συνεργασίας ενημερώνει την εθνική και διεθνή κοινότητα ότι, με άμεση ισχύ, η Κυβέρνηση της Δημοκρατίας του Μαλί θα εφαρμόσει τις ίδιες προϋποθέσεις και απαιτήσεις στους Αμερικανούς υπηκόους, όπως αυτές επιβάλλονται στους πολίτες του Μαλί”. Παρόμοια, ο υπουργός Εξωτερικών της Μπουρκίνα Φάσο, Καραμόκο Ζαν-Μαρί Τραορέ, σε ξεχωριστή δήλωση, επικαλέστηκε τον κανόνα της αμοιβαιότητας για την απόφαση της χώρας του.
Η οδηγία των ΗΠΑ, που εκδόθηκε στις 16 Δεκεμβρίου, επέκτεινε τις πλήρεις απαγορεύσεις θεωρήσεων εισόδου σε πολίτες πέντε επιπλέον χωρών, πέραν του Μαλί και της Μπουρκίνα Φάσο: Λάος, Νίγηρας, Σιέρα Λεόνε, Νότιο Σουδάν και Συρία. Ταξιδιώτες που κατέχουν ταξιδιωτικά έγγραφα που εκδόθηκαν από την Παλαιστινιακή Αρχή επίσης απαγορεύτηκαν από την είσοδο στις ΗΠΑ βάσει της ίδιας οδηγίας. Ως αιτιολογία, οι ΗΠΑ ανέφεραν την ανεπαρκή ικανότητα ελέγχου και επαλήθευσης των εν λόγω χωρών, τις πολιτικές ανταλλαγής πληροφοριών, τα ποσοστά υπέρβασης της διάρκειας παραμονής των θεωρήσεων και την άρνησή τους να επαναδεχτούν τους απελαθέντες υπηκόους τους. Η οδηγία του Τραμπ σημείωνε επίσης ότι οι χώρες αξιολογήθηκαν βάσει του κατά πόσον υπήρχε “σημαντική τρομοκρατική παρουσία”. Η απαγόρευση των ΗΠΑ τέθηκε σε ισχύ την Πέμπτη.
Το Μαλί, η Μπουρκίνα Φάσο και ο γειτονικός Νίγηρας μαστίζονται εδώ και χρόνια από τη βία ένοπλων ομάδων που συνδέονται με την αλ-Κάιντα και το ISIL (ISIS), με αποτέλεσμα τον εκτοπισμό εκατομμυρίων αμάχων. Την Παρασκευή, ο Νίγηρας απαγόρευσε την είσοδο σε Αμερικανούς πολίτες, επικαλούμενος επίσης την απαγόρευση των ΗΠΑ για τους υπηκόους του. Η χώρα, όπως και οι γειτονικές της, διοικείται στρατιωτικά. Οι τρεις αυτές χώρες σχημάτισαν την “Συμμαχία Κρατών του Σαχέλ” τον Ιούλιο του 2024, με στόχο την αντιμετώπιση προβλημάτων ασφάλειας και τη βελτίωση των εμπορικών σχέσεων. Σε μια αντίστοιχη κίνηση, η Τσαντ σταμάτησε την έκδοση θεωρήσεων σε Αμερικανούς πολίτες στις 6 Ιουνίου, με εξαίρεση τους Αμερικανούς αξιωματούχους. Μόνο Αμερικανοί πολίτες που είχαν εκδοθεί βίζες πριν από τις 9 Ιουνίου επιτρέπονται πλέον στην Τσαντ. Η χώρα βρισκόταν αρχικά σε λίστα με 12 έθνη, των οποίων οι πολίτες υπήχθησαν σε πλήρη απαγόρευση θεωρήσεων εισόδου από την κυβέρνηση Τραμπ από τις 9 Ιουνίου.
Σύμφωνα με το think tank Council on Foreign Relations, 39 χώρες υπόκεινται πλέον σε πλήρεις ή μερικούς περιορισμούς εισόδου στις ΗΠΑ. Οι χώρες που έχουν πλήρη απαγόρευση είναι: Αφγανιστάν, Μπουρκίνα Φάσο, Τσαντ, Ισημερινή Γουινέα, Ερυθραία, Αϊτή, Ιράν, Λάος, Λιβύη, Μάλι, Μιανμάρ, Νίγηρας, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Σιέρα Λεόνε, Σομαλία, Νότιο Σουδάν, Σουδάν, Συρία, Υεμένη. Οι κάτοχοι ταξιδιωτικών εγγράφων που εκδόθηκαν από την Παλαιστινιακή Αρχή έχουν επίσης πλήρη απαγόρευση. Οι χώρες με μερικούς περιορισμούς περιλαμβάνουν: Αγκόλα, Αντίγκουα και Μπαρμπούντα, Μπενίν, Μπουρούντι, Κούβα, Δομινίκα, Γκαμπόν, Γκάμπια, Ακτή Ελεφαντοστού, Μαλάουι, Μαυριτανία, Νιγηρία, Σενεγάλη, Τανζανία, Τόγκο, Τόνγκα, Τουρκμενιστάν, Βενεζουέλα, Ζάμπια, Ζιμπάμπουε.
Η προσέγγιση του Τραμπ προς την Αφρική σχετικά με τις εισόδους θεωρήσεων στον δεύτερο όρο της προεδρίας του είναι παρόμοια με την πρώτη του θητεία, όταν επέβαλε “απαγόρευση Μουσουλμάνων”, η οποία περιλάμβανε πολίτες από τρεις αφρικανικές χώρες – Σομαλία, Σουδάν και Λιβύη – καθώς και από Υεμένη, Συρία, Ιράκ και Ιράν. Σε μεταγενέστερες ενημερώσεις της απαγόρευσης, το Σουδάν αφαιρέθηκε ενώ προστέθηκε η Τσαντ. Οι περισσότερες χώρες που υπόκεινται σε περιορισμούς εισόδου στις ΗΠΑ από τότε που ο Τραμπ ανέλαβε καθήκοντα στις 20 Ιανουαρίου είναι αφρικανικές. Από τις 39 επηρεαζόμενες χώρες, οι 26 είναι αφρικανικά έθνη.
Εμπορικά, οι ΗΠΑ έχουν απομακρυνθεί από το προνομιακό πρόγραμμα African Growth and Opportunity Act (AGOA) προς ένα καθεστώς τιμολόγησης, το οποίο έχει εφαρμοστεί και στις περισσότερες άλλες χώρες παγκοσμίως στο πλαίσιο της πολιτικής δασμών του Τραμπ. Από το 2000, το AGOA παρείχε στις αφρικανικές χώρες δωρεάν πρόσβαση στις αμερικανικές αγορές, ενισχύοντας τις αφρικανικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ για μια ευρεία γκάμα προϊόντων. Ωστόσο, το AGOA έληξε τον Σεπτέμβριο, καθώς το Κογκρέσο των ΗΠΑ δεν το ανανέωσε. Αντίθετα, οι αφρικανικές χώρες αντιμετωπίζουν πλέον συχνά υψηλούς δασμούς, με τις ΗΠΑ να τους δικαιολογούν μερικές φορές για πολιτικούς λόγους. Για παράδειγμα, η Νότια Αφρική, η πλουσιότερη χώρα της Αφρικής, επιβλήθηκε με δασμό 30% μετά από ψευδείς ισχυρισμούς του Τραμπ για “γενοκτονία” εις βάρος της λευκής μειονότητας των Αφρικάανερ. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έκτοτε έχει δώσει προτεραιότητα στην επανεγκατάσταση Αφρικάανερ ως προσφύγων στις ΗΠΑ. Η διοίκηση Τραμπ επίσης δίνει προτεραιότητα στην πρόσβασή της σε κρίσιμα ορυκτά σπάνιων γαιών, σε μια προσπάθεια να παραμείνει ανταγωνιστική με την Κίνα.
Ο Τραμπ ανέλαβε ρόλο διαμεσολαβητή στη σύγκρουση μεταξύ της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό (ΛΔΚ) και της γειτονικής Ρουάντα φέτος, μετά από πρόταση της κυβέρνησης της ΛΔΚ για συμφωνία ορυκτών με τις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ και τα Ηνωμένα Έθνη κατηγορούν τη Ρουάντα ότι υποστηρίζει μια εξέγερση από την ομάδα M23 στα ανατολικά της ΛΔΚ. Ο Τραμπ δεν δέσμευσε τις ΗΠΑ σε στρατιωτική επέμβαση στη ΛΔΚ, αλλά εξασφάλισε με επιτυχία μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών στις 4 Δεκεμβρίου, μετά την άσκηση διπλωματικής πίεσης στη Ρουάντα. Ωστόσο, οι επιθέσεις σε αμάχους από την M23 συνεχίζονται παρά τη συμφωνία ειρήνης. Μια ρήτρα στη συμφωνία χορήγησε στις αμερικανικές εταιρείες προτεραιότητα πρόσβασης στα αποθέματα ορυκτών τόσο της ΛΔΚ όσο και της Ρουάντα, τα οποία περιλαμβάνουν κοβάλτιο, χαλκό, λίθιο και χρυσό.
Στις αρχές του 2025, η διοίκηση Τραμπ διέκοψε τη λειτουργία του Οργανισμού Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USAID) και μείωσε δισεκατομμύρια δολάρια σε ξένη βοήθεια, επηρεάζοντας πολλές αφρικανικές χώρες που εξαρτώνταν σε μεγάλο βαθμό από τον μεγαλύτερο χρηματοδότη υγείας και ανθρωπιστικής βοήθειας παγκοσμίως. Οργανώσεις βοήθειας έκτοτε έχουν αναφέρει αυξανόμενη πείνα στη βόρεια Νιγηρία, τη Σομαλία και τη βορειοανατολική Κένυα. Επόπτες και αναλυτές υγείας έχουν επίσης κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για τον κίνδυνο ανατροπής των εργασιών για την πρόληψη και τον έλεγχο της εξάπλωσης του HIV στο Λεσότο και τη Νότια Αφρική. Στη βόρεια Καμερούν, οι αξιωματούχοι έχουν αναφέρει αύξηση των θανάτων από ελονοσία λόγω έλλειψης φαρμάκων. Τον τρέχοντα μήνα, οι ΗΠΑ δέσμευσαν μονομερώς 400 εκατομμύρια δολάρια σε χρηματοδότηση για την υγεία της χώρας για τα επόμενα πέντε χρόνια, υπό την προϋπόθεση ότι το Καμερούν θα αυξήσει τις δικές του ετήσιες δαπάνες για την υγεία από 22 εκατομμύρια δολάρια σε 450 εκατομμύρια δολάρια.
Οι αφρικανικές χώρες επηρεάστηκαν επίσης περισσότερο όταν ο Τραμπ ανακάλεσε 30 διπλωμάτες καριέρας που είχαν οριστεί από τον πρώην πρόεδρο Τζο Μπάιντεν από 29 χώρες την προηγούμενη εβδομάδα. Δεκαπέντε από αυτούς υπηρετούσαν σε αφρικανικές χώρες: Αλγερία, Μπουρούντι, Καμερούν, Πράσινο Ακρωτήριο, Γκαμπόν, Ακτή Ελεφαντοστού, Αίγυπτος, Μαδαγασκάρη, Μαυρίκιος, Νίγηρας, Νιγηρία, Ρουάντα, Σενεγάλη, Σομαλία και Ουγκάντα. Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ συνέχισαν να εντείνουν τις επιθέσεις κατά ένοπλων ομάδων που συνδέονται με το ISIL και την αλ-Κάιντα, παρόμοιες με εκείνες κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ ως προέδρου από το 2017 έως το 2021. Στη Σομαλία, οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν επιθέσεις τον Σεπτέμβριο εναντίον της αλ-Σαμπάμπ και της παραφυάδας του ISIL στην Επαρχία Σομαλίας. Οι ΗΠΑ επίσης στόχευσαν ομάδες που συνδέονται με το ISIL και την αλ-Κάιντα στη βορειοδυτική Νιγηρία για πρώτη φορά την Πέμπτη. Ενώ αυτές οι επιθέσεις διεξήχθησαν σε συνεργασία με την κυβέρνηση της Νιγηρίας, επικράτησε ένας “πόλεμος αφηγήσεων” μεταξύ των δύο χωρών. Οι ΗΠΑ ισχυρίζονται ότι “σώζουν” τους Νιγηριανούς Χριστιανούς, οι οποίοι, όπως υποστηρίζουν, υφίστανται γενοκτονία. Οι νιγηριανές αρχές, από την άλλη πλευρά, αρνούνται τους ισχυρισμούς περί γενοκτονίας και δηλώνουν ότι άτομα όλων των θρησκειών έχουν πληγεί σοβαρά από τις ένοπλες ομάδες που δρουν στη χώρα.
