Την Πέμπτη, η Βουλγαρία θα γίνει το 21ο μέλος της ευρωζώνης, παρά τον έντονο σκεπτικισμό που επικρατεί σε ορισμένους κύκλους της χώρας, οι οποίοι εκφράζουν φόβους για αύξηση του πληθωρισμού. Η χώρα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2007, πληρούσε επίσημα τα κριτήρια εισόδου στην ευρωζώνη μόλις τον Ιανουάριο του 2025, ανοίγοντας τον δρόμο για την υιοθέτηση του ευρώ μετά από μακρά καθυστέρηση.
Η κίνηση αυτή θα αυξήσει τον αριθμό των Ευρωπαίων που χρησιμοποιούν το ευρώ σε 356 εκατομμύρια, επεκτείνοντας γεωγραφικά το ενιαίο νόμισμα για πρώτη φορά στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, παρά τις συνεχιζόμενες γεωπολιτικές εντάσεις. Ωστόσο, υπάρχει ανησυχία μεταξύ ορισμένων Βουλγάρων ότι η υιοθέτηση του ευρώ θα μπορούσε να οδηγήσει σε οικονομική κρίση σε μια χώρα που θεωρείται η φτωχότερη στην ΕΕ.
Υπάρχει ευρεία δυσπιστία προς την κυβέρνηση. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο μειοψηφικός φιλοευρωπαϊκός συνασπισμός που ηγείται της χώρας υποχρεώθηκε σε παραίτηση μετά από μαζικές διαδηλώσεις που ξέσπασαν κατά ενός προτεινόμενου σχεδίου προϋπολογισμού, το οποίο προέβλεπε υψηλότερους φόρους. Παρόλο που το σχέδιο αποσύρθηκε, οι διαδηλώσεις επεκτάθηκαν για να συμπεριλάβουν αιτήματα για ευρύτερη κυβερνητική αλλαγή.
**Τι συμβαίνει;**
Η Βουλγαρία, μια χώρα με 6,7 εκατομμύρια κατοίκους, εντάχθηκε στην ΕΕ το 2007 και έκτοτε πιέζει για την ένταξή της στην ευρωζώνη. Ωστόσο, η πολιτική αστάθεια έχει επιβραδύνει την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται για την αποδοχή της χώρας στην ευρωζώνη, καθώς οι κυβερνήσεις διαδέχονται η μία την άλλη αντιμετωπίζοντας κατηγορίες για διαφθορά.
Σύμφωνα με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ του 1992, τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να πληρούν πέντε κριτήρια πριν μπορέσουν να ενταχθούν στην ευρωζώνη. Αυτά ορίζουν σταθερούς στόχους για τον πληθωρισμό, το δημοσιονομικό έλλειμμα, τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ (ακαθάριστο εγχώριο προϊόν), τη σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας και τα μακροπρόθεσμα επιτόκια. Η νομισματική πολιτική ελέγχεται κεντρικά από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ).
Η ΕΕ ενέκρινε τελικά τις φιλοδοξίες της Βουλγαρίας τον Ιανουάριο του 2025, αφού διαπίστωσε ότι η χώρα είχε πλέον εκπληρώσει τα οικονομικά και νομοθετικά κριτήρια για την ένταξη στην ευρωζώνη. Τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ – το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο Οικονομικών Υποθέσεων, και τα δύο στις Βρυξέλλες, και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο – έδωσαν την έγκρισή τους για την προσχώρηση.
**Πώς λειτουργεί η ένταξη στην ευρωζώνη;**
Η ΕΕ έχει θέσει συναλλαγματική ισοτιμία 1 ευρώ προς 1,95583 βουλγαρικά λέβα (BGN) στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Συναλλαγματικών Ισοτιμιών, στον οποίο η Βουλγαρία εντάχθηκε το 2020 ως προϋπόθεση για την υιοθέτηση του ευρώ. Η κίνηση αυτή ουσιαστικά προσάρμοσε το λέβα στο ευρώ. Ωστόσο, το λέβα ήταν ήδη άτυπα συνδεδεμένο με το ευρώ από το 1999, όταν η Γερμανία υιοθέτησε το κοινό νόμισμα. Αυτό συνέβη επειδή η Βουλγαρία είχε συνδέσει το νόμισμά της με το γερμανικό μάρκο το 1997, σε μια προσπάθεια να σταθεροποιήσει την οικονομία της και να περιορίσει τον εκτοξευόμενο πληθωρισμό. Επομένως, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η επίσημη υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος ενδέχεται να μην φέρει τόσο μεγάλη αλλαγή όσο φοβούνται ορισμένοι.
Επιπλέον, ενώ οι βουλγαρικές επιχειρήσεις θα μπορούν πλέον να έχουν πρόσβαση στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά χωρίς περαιτέρω συναλλαγματικούς κινδύνους, ερευνητές από την Εθνική Τράπεζα του Βελγίου εκτιμούν ότι πάνω από το 80% των βουλγαρικών εισαγωγών τιμολογούνται σε ευρώ από το 1999.
Από την ένταξή της στον μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών το 2020, η Βουλγαρία υπόκειται στην πολιτική της ΕΚΤ. Τώρα, θα έχει έδρα στο συμβούλιο διοίκησης της τράπεζας, δίνοντας στη χώρα λόγο στη χάραξη πολιτικής.
Θα υπάρξει μεταβατική διαδικασία για επιχειρήσεις και καταναλωτές. Οι τιμές στα καταστήματα θα εμφανίζονται τόσο σε λέβα όσο και σε ευρώ μέχρι τον Αύγουστο του 2026, και το λέβα θα συνεχίσει να γίνεται αποδεκτό έως τις 31 Ιανουαρίου. Για έξι μήνες, οι Βούλγαροι θα μπορούν να ανταλλάσσουν μετρητά σε λέβα με ευρώ σε οποιαδήποτε εμπορική τράπεζα, ταχυδρομείο ή την Εθνική Τράπεζα της Βουλγαρίας. Μόλις οι παλιές νομισματικές μονάδες συλλεχθούν, συνήθως τεμαχίζονται και ανακυκλώνονται.
**Γιατί ορισμένοι Βούλγαροι είναι σκεπτικιστές για την ένταξη στην ευρωζώνη;**
Οι Βούλγαροι είναι σχεδόν ομοιόμορφα μοιρασμένοι στο θέμα της ένταξης στην ευρωζώνη. Δημοσκοπήσεις που διεξήχθησαν από τη βουλγαρική εταιρεία Alpha Research έδειξαν ότι τον Μάιο του 2025, το 46,5% υποστήριζε την υιοθέτηση του ευρώ, ενώ το 46,8% αντιτίθετο. Σύμφωνα με τους δημοσκόπους, οι περισσότεροι από όσους αντιτίθενται στην κίνηση ήταν κάτοικοι μικρότερων πόλεων και χωριών, συχνά συνταξιούχοι ή ημι-εκπαιδευμένα άτομα ηλικίας εργασίας που δραστηριοποιούνταν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι κύριοι φόβοι που τροφοδοτούν την αντίθεση στο ευρώ είναι ότι η αλλαγή θα αυξήσει τις τιμές, θα επηρεάσει την αγοραστική δύναμη και θα μειώσει τους μισθούς, σύμφωνα με την έρευνα.
Εμπειρίες από άλλες χώρες έχουν δείξει ότι «κάθε φορά που υπάρχει μετάβαση από το εθνικό νόμισμα στο ευρώ, συχνά υπάρχει μια μικρή επίδραση πληθωρισμού, αλλά συνήθως είναι μικρότερη από 1%», δήλωσε στο πρακτορείο ειδήσεων The Associated Press ο Zsolt Darvas, αναλυτής στο think tank Bruegel των Βρυξελλών.
Μιλώντας στην πρωτεύουσα, τη Σόφια, τον Νοέμβριο, η Πρόεδρος της ΕΚΤ Christine Lagarde δήλωσε ότι η μετάβαση στο ευρώ θα προσφέρει «ομαλότερο εμπόριο, χαμηλότερο κόστος χρηματοδότησης και πιο σταθερές τιμές». Πρόσθεσε ότι η υιοθέτηση του ευρώ θα είχε «μετριοπαθή» πληθωριστική επίδραση 0,2 έως 0,4%.
Ωστόσο, πολλοί Βούλγαροι φοβούνται επίσης ότι η κίνηση θα οδηγήσει σε απώλεια της βουλγαρικής ταυτότητας, καθώς εξέχουσες προσωπικότητες απεικονίζονται επί του παρόντος σε τραπεζογραμμάτια του λέβα. Ο Ivan Milev, για παράδειγμα, του οποίου η εικόνα απεικονίζεται στο χαρτονόμισμα των 5 λέβα, ήταν ένας διακεκριμένος ζωγράφος των αρχών του 20ού αιώνα που βοήθησε στη διαμόρφωση του βουλγαρικού μοντερνισμού.
Η Βουλγαρία έχει υποστεί επτά βουλευτικές εκλογές τα τελευταία τέσσερα χρόνια, και πολλοί ψηφοφόροι ανησυχούν για την ικανότητα του πολιτικού κατεστημένου να διαχειριστεί την αλλαγή.
Ο κυβερνών συνασπισμός, ο οποίος αναγκάστηκε να παραιτηθεί τον Δεκέμβριο μετά την πρόταση για υψηλότερους φόρους, ήταν ο ίδιος διαιρεμένος στο θέμα. Ήταν ένας εύθραυστος συνασπισμός ιδεολογικά αντιτιθέμενων ομάδων, συμπεριλαμβανομένου του κεντροδεξιού και φιλοευρωπαϊκού κόμματος Citizens for European Development of Bulgaria (GERB), του φιλορωσικού, μετα-κομμουνιστικού Bulgarian Socialist Party-United Left (BSP-OL) και του συντηρητικού-εθνικιστικού There is Such a People (ITN).
Ο Πρόεδρος Rumen Radev, ο οποίος υποστηρίζεται από το BSP-OL και το ITN, ζήτησε δημοψήφισμα για το θέμα τον Ιούνιο, επικαλούμενος την έλλειψη ετοιμότητας της χώρας και προκαλώντας έντονες συζητήσεις στο κοινοβούλιο. Οι βουλευτές απέρριψαν την κίνηση, ωστόσο.
Πολιτικές ομάδες της αντιπολίτευσης, ιδίως φιλορωσικά κόμματα που αντιτίθενται ιδεολογικά στην περαιτέρω ολοκλήρωση με την ΕΕ, υποστηρίζουν ότι η υιοθέτηση του ευρώ θα επηρεάσει την οικονομική κυριαρχία της Βουλγαρίας και θα την καταστήσει υπερβολικά εξαρτημένη από τις Βρυξέλλες. «Κάποιος άλλος θα αποφασίζει πώς θα ξοδεύουμε τα χρήματά μας, ο βουλγαρικός προϋπολογισμός θα εγκρίνεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα», δήλωσε ο Kostadin Kostadinov, ηγέτης του φιλορωσικού κόμματος Vazrazhdane, σε διαδηλωτές που ζητούσαν δημοψήφισμα για το θέμα του νομίσματος τον Ιούνιο. «Αυτό είναι ένα αντικρατικό πραξικόπημα, αυτή είναι προδοσία», πρόσθεσε.
Ο Kostadinov και άλλοι ακροδεξιοί πολιτικοί έχουν επίσης κατηγορηθεί ότι διαδίδουν ψευδείς ισχυρισμούς ότι οι αποταμιεύσεις των απλών Βουλγάρων θα εξαφανιστούν ως αποτέλεσμα της αλλαγής, ενώ διαδικτυακά ρωσικά δίκτυα φέρονται να έχουν ενισχύσει παρόμοιες αφηγήσεις, σύμφωνα με αναφορές του Euronews.
«Είμαι αντίθετος, πρώτον επειδή το λέβα είναι το εθνικό μας νόμισμα», δήλωσε ο Emil Ivanov, συνταξιούχος στη Σόφια, στο πρακτορείο Reuters. «Δεύτερον, η Ευρώπη οδεύει προς την καταστροφή, κάτι που ακόμη και ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε στη νέα εθνική στρατηγική ασφαλείας. «Μπορεί να μην είμαι εν ζωή όταν συμβεί αυτό [η καταστροφή της ΕΕ], αλλά εκεί πηγαίνουν όλα», πρόσθεσε.
Ο ευρωσκεπτικισμός αυξάνεται σε ολόκληρη την ήπειρο, καθώς τα ακροδεξιά πολιτικά κόμματα κερδίζουν ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή. Σχεδόν το ένα τρίτο των Ευρωπαίων ψηφοφόρων υποστηρίζει πλέον ακροδεξιά κόμματα, από μόλις 3% στα μέσα της δεκαετίας του 2000, σύμφωνα με το Κέντρο Οικονομικής Πολιτικής Έρευνας (CEPR) με έδρα το Λονδίνο.
Ωστόσο, παρά τη δυσπιστία, πολλοί Βούλγαροι είναι ευχαριστημένοι με την ένταξη στην ευρωζώνη, ιδιαίτερα οι επιχειρήσεις που πραγματοποιούν διασυνοριακό εμπόριο και όσοι εργάζονται στον τουριστικό τομέα. Κυβερνητικές διαφημιστικές πινακίδες στη Σόφια αναγράφουν το μήνυμα: «Κοινό παρελθόν. Κοινό μέλλον. Κοινό νόμισμα».
**Είναι υποχρεωμένα τα κράτη μέλη της ΕΕ να υιοθετήσουν το ευρώ;**
Ναι, όλα τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ υποχρεούνται νομικά να χρησιμοποιούν το ευρώ, αν και δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για το πότε πρέπει να υιοθετήσουν το νόμισμα. Τα μέλη έχουν το δικαίωμα να αναβάλουν την υιοθέτηση και να θέτουν τους δικούς τους χρονικούς περιορισμούς, και η ΕΕ δημοσιεύει κάθε δύο χρόνια τη δική της έκθεση αξιολογώντας την ετοιμότητα των μελών να ενταχθούν στην ευρωζώνη.
Τον Ιανουάριο του 2023, η Κροατία έγινε η τελευταία χώρα της ΕΕ που υιοθέτησε το ευρώ, εγκαταλείποντας την κούνα με ισοτιμία 1 ευρώ προς 7,53 κούνα (KN). Εντάχθηκε στην ΕΕ το 2013.
Έξι κράτη μέλη της ΕΕ δεν ανήκουν ακόμη στην ευρωζώνη: η Πολωνία (που έχει το ζλότι), η Δανία (κορώνα), η Ουγγαρία (φορίντι), η Ρουμανία (λέου), η Σουηδία (κορώνα) και η Τσεχική Δημοκρατία (κορώνα). Οι περισσότερες έχουν επιλέξει να διατηρήσουν τα νομίσματά τους για να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους από την ΕΚΤ σε βασικά ζητήματα, όπως οι ρυθμοί ανάπτυξης, η διαχείριση του πληθωρισμού ή το εθνικό χρέος, και να μπορούν να επιλέγουν να υποτιμήσουν τα νομίσματά τους. Μόνο η ρουμανική κυβέρνηση έχει θέσει μια προσωρινή προθεσμία για το 2027 ή το 2028 για την ένταξη στο ενιαίο νόμισμα.
Σύμφωνα με τη Συμφωνία του Εδιμβούργου του 1992, η Δανία ήταν το μοναδικό μέλος που εξασφάλισε ειδική συμφωνία εξαίρεσης (opt-out) με την ΕΕ, αφού οι Δανοί ψηφοφόροι απέρριψαν τη Συνθήκη του Μάαστριχτ σε δημοψήφισμα, ψηφίζοντας αντ’ αυτού να διατηρήσουν την κορώνα. Ένα δεύτερο δημοψήφισμα για την ένταξη στην ευρωζώνη το 2000 έφερε άλλο ένα «όχι» από το 53,2% των ψηφοφόρων.
Το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο ήταν μέλος της ΕΕ έως το 2020, εξασφάλισε μια εξαίρεση κατά τη διαπραγμάτευση της Συνθήκης του Μάαστριχτ το 1992, και ποτέ δεν υιοθέτησε το ευρώ.
Κατά τη δημιουργία του το 1999, 1 ευρώ άξιζε περίπου 1,17 δολάρια, και σήμερα αξίζει 1,18 δολάρια. Σε σύγκριση με τη στερλίνα, το ευρώ αρχικά ορίστηκε περίπου στις 0,70 λίρες, ενώ η τρέχουσα ισοτιμία είναι περίπου 0,87 λίρες.
