Σε απόσταση δύο ωρών βόρεια της Μανίλα, στο εκτεταμένο έδαφος μιας πρώην αμερικανικής στρατιωτικής βάσης, η κυβέρνηση των Φιλιππίνων προωθεί τα σχέδιά της για μια “έξυπνη πόλη” αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο Πρόεδρος Ferdinand Marcos Jr. ελπίζει να μετατρέψει την περιοχή σε ένα μελλοντικό “μετέωρο για τουρίστες” και “μαγνήτη για επενδυτές”.
Η New Clark City, που κατασκευάζεται στην πρώην αεροπορική βάση Clark, αποτελεί κεντρικό πυλώνα της προσπάθειας της κυβέρνησης να προσελκύσει ξένες επενδύσεις και να ανακουφίσει τη συμφόρηση στη Μανίλα, όπου ζουν σχεδόν 15 εκατομμύρια άνθρωποι. Παράλληλα, για να υποστηρίξει την ανάπτυξη της πόλης, η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα έργων σε ένα κοντινό συγκρότημα αεροδρομίων, που περιλαμβάνει νέες σιδηροδρομικές γραμμές, επέκταση των διαδρόμων απογείωσης και προσγείωσης, καθώς και ένα στάδιο αξίας 515 εκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο οι αξιωματούχοι ελπίζουν ότι θα είναι αρκετά ελκυστικό για να προσελκύσει την παγκόσμια ποπ σταρ Taylor Swift.
Ανάμεσα στη νέα αναπτυσσόμενη πόλη και στην τοποθεσία του προτεινόμενου σταδίου βρίσκεται το αυτόχθονο χωριό Aeta της Sapang Kawayan. Για τις περίπου 500 οικογένειες που ζουν εκεί, σε σπίτια από χόρτο νίπα και μπαστούνι, οι εξελίξεις αυτές προμηνύουν καταστροφή.
“Ήμασταν εδώ πριν από τους Αμερικανούς, ακόμη και πριν από τους Ισπανούς”, δήλωσε η Petronila Capiz, 60 ετών, επικεφαλής της φυλής Aeta Hungey στην Sapang Kawayan. “Και η γη συνεχίζει να μας αφαιρείται.”
Ιστορικοί αναφέρουν ότι οι Αμερικανοί αποικιοκράτες, οι οποίοι κατέλαβαν τις Φιλιππίνες από την Ισπανία το 1898, ανέλαβαν τον έλεγχο της έκτασης των 32.000 εκταρίων (80.000 στρέμματα) που έγινε η αεροπορική βάση Clark τη δεκαετία του 1920, εκτοπίζοντας τους Aetas, έναν ημι-νομαδικό και σκουρόχρωμο λαό, που θεωρείται μεταξύ των αρχαιότερων κατοίκων του αρχιπελάγους. Πολλοί εκτοπίστηκαν, αν και κάποιοι μετακινήθηκαν βαθύτερα στην ζούγκλα εντός της βάσης και απασχολήθηκαν ως εργάτες.
Οι ΗΠΑ παρέδωσαν τη βάση στην κυβέρνηση των Φιλιππίνων το 1991, περίπου τέσσερις δεκαετίες μετά την παροχή ανεξαρτησίας στη χώρα. Από τότε, η Αρχή Μετατροπής Βάσεων και Ανάπτυξης (BCDA) διαχειρίζεται το συγκρότημα. Εκτιμάται ότι περίπου 20.000 Aetas παραμένουν στην περιοχή Clark σήμερα, κατανεμημένοι σε 32 χωριά. Όμως, οι περισσότεροι από τους ισχυρισμούς τους για τη γη δεν αναγνωρίζονται.
Στην Sapang Kawayan, οι κάτοικοι φοβούνται ότι η άνθηση των αναπτυξιακών έργων της κυβέρνησης σημαίνει ότι θα μπορούσαν να εκτοπιστούν πολύ πριν προλάβουν να κατοχυρώσουν τους ισχυρισμούς τους. Η κοινότητα – μαζί με άλλα χωριά Aeta στο Clark – συνεργάζεται με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο των Φιλιππίνων για να επιταχύνει μια μακροχρόνια αίτηση για Πιστοποιητικό Τίτλου Αυτοχθόνων Περιοχών (CADT), τον μοναδικό νομικό μηχανισμό που θα τους επέτρεπε να διεκδικήσουν δικαιώματα στην επικράτειά τους και τους πόρους της.
Τον Ιανουάριο, τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο, Aetas, νέοι και ηλικιωμένοι, συγκεντρώθηκαν κάτω από πρόχειρα ξύλινα καταφύγια στην Sapang Kawayan, συνθέτοντας γενεαλογικά δέντρα και μοιράζοντας ιστορίες και φωτογραφίες. Εθελοντές κατέγραψαν κάθε λεπτομέρεια με την ελπίδα να αποδείξουν ότι η κοινότητα εκεί προϋπήρχε της αποικιακής κυριαρχίας. Η αξίωσή τους για 17.000 εκτάρια επικαλύπτεται σχεδόν εξ ολοκλήρου τα 9.450 εκτάρια που έχουν οριστεί για τη New Clark City, ενώ 14 χιλιόμετρα νότια βρίσκεται το συγκρότημα του αεροδρομίου όπου πρόκειται να κατασκευαστούν η νέα σιδηροδρομική γραμμή, ο διάδρομος απογείωσης και η προβλεπόμενη για την Taylor Swift, πίστα.
Μαζί, η νέα πόλη και το συγκρότημα του αεροδρομίου “θα καταπιούν τα χωράφια όπου καλλιεργούμε, τα ποτάμια όπου ψαρεύουμε και τα βουνά όπου βρίσκουμε τα βότανα μας”, δήλωσε η Capiz.
Η κυβέρνηση των Φιλιππίνων είχε ανακοινώσει για πρώτη φορά σχέδια για τη New Clark City υπό τον τότε Πρόεδρο Rodrigo Duterte, προωθώντας την ως λύση στη δυσβάσταχτη συμφόρηση της Μητροπολιτικής Μανίλα. Η BCDA περιγράφει την ανάπτυξη ως μια “πράσινη, έξυπνη και ανθεκτική σε καταστροφές μητρόπολη”. Οι κατασκευές ξεκίνησαν το 2018 με κύριους δρόμους και ένα αθλητικό συγκρότημα που φιλοξένησε τους Νοτιοανατολικούς Αγώνες το 2019. Η πόλη, σχεδιασμένη να φιλοξενήσει 1,2 εκατομμύρια ανθρώπους, αναμένεται να ολοκληρωθεί σε τουλάχιστον 30 χρόνια.
Η BCDA κατασκευάζει αυτήν τη στιγμή τρεις αυτοκινητόδρομους που συνδέουν τη New Clark City με το αεροδρόμιο, όπου σχεδιάζεται το στάδιο “έτοιμο για την Taylor Swift”. Οι αξιωματούχοι έχουν τονίσει ότι το στάδιο, που θα κατασκευαστεί έως το 2028, θα προσελκύσει τη Swift, αφού εκείνη παράλειψε τις Φιλιππίνες κατά τη διάρκεια του Νοτιοασιατικού σκέλους της Eras tour πέρυσι. “Ένα από τα κύρια στοιχεία που καθιστούν το Clark τόσο ελκυστικό για τους επενδυτές είναι η απαράμιλλη συνδεσιμότητά του”, δήλωσε φέτος ο πρόεδρος της BCDA, Joshua Bingcang, αναφερόμενος στο αεροδρόμιο, ένα κοντινό λιμάνι και μεγάλους αυτοκινητόδρομους. “Όμως, πρέπει να συνεχίσουμε να χτίζουμε πάνω σε αυτήν τη συνδεσιμότητα και να επενδύουμε περισσότερο σε υποδομές.”
Αυτή η επέκταση έχει γίνει με κόστος για τις κοινότητες Aeta. Η Counter-Mapping PH, ένας ερευνητικός οργανισμός, και ακτιβιστές εκτιμούν ότι εκατοντάδες οικογένειες Aeta έχουν εκτοπιστεί από την έναρξη των κατασκευών της πόλης, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων οικογενειών που είχαν μόνο μία εβδομάδα το 2019 για να “εκκενώσουν εθελοντικά” εν όψει των Νοτιοασιατικών Αγώνων. Προειδοποιούν ότι χιλιάδες περισσότεροι θα μπορούσαν να εκτοπιστούν καθώς συνεχίζονται οι αναπτύξεις.
Η BCDA έχει προσφέρει οικονομική αποζημίωση 0,51 δολαρίων ανά τετραγωνικό μέτρο, καθώς και επανεγκατάσταση για τις πληγείσες οικογένειες. Τον Ιούλιο, εγκαινιάστηκαν 840 μονάδες κατοικιών, αν και δεν είναι σαφές αν προορίζονται για τους εκτοπισμένους Aetas. Ο οργανισμός υποστηρίζει ότι δεν έχει συμβεί εκτοπισμός, επειδή οι Aetas δεν έχουν αποδεδειγμένο νομικό δικαίωμα στην περιοχή. Σε δήλωσή της προς το Al Jazeera, η BCDA ανέφερε ότι “υπερασπίζεται την ευημερία και τα δικαιώματα των ιθαγενών πληθυσμών” και αναγνωρίζει την “μακρά ιστορική τους παρουσία” στην κεντρική Luzon, όπου βρίσκεται το Clark. Ωστόσο, σημείωσε ότι τα όρια του Clark ακολουθούν “μακροχρόνια κρατική ιδιοκτησία” που χρονολογείται από την αμερικανική στρατιωτική βάση, και ότι η New Clark City δεν εισβάλλει σε αναγνωρισμένες αυτοχθόνες περιοχές.
Η BCDA εξέφρασε επίσης την άποψη ότι η Εθνική Επιτροπή για τους Αυτόχθονες Λαούς (NCIP) είναι αρμόδια για τις αιτήσεις για Πιστοποιητικό Τίτλου Αυτοχθόνων Περιοχών, και τόνισε ότι σεβόταν “τα εδάφη που απονεμήθηκαν σε ιθαγενείς πληθυσμούς”. Η Clark International Airport Corporation, η οποία επιβλέπει το αεροδρόμιο, προσέφερε παρόμοιες διαβεβαιώσεις, δηλώνοντας ότι “δεν υπάρχουν νοικοκυριά ή κοινότητες που να υπάρχουν στην εν λόγω τοποθεσία”. Η ομάδα πρόσθεσε ότι, ενώ η ευρύτερη περιοχή του Clark έχει κοινότητες Aeta, καμία δεν υπάρχει εντός του ίδιου του αεροδρομίου.
Μόνο ένας μικρός αριθμός φυλών Aeta έχει λάβει CADTs. Δύο πιστοποιητικά έχουν χορηγηθεί στα περίχωρα του Clark, ενώ η αίτηση που υπέβαλαν η Sapang Kawayan και άλλα χωριά εντός της βάσης εκκρεμεί από το 1986. Ο Marcial Lengao, επικεφαλής του γραφείου της NCIP στην Tarlac, δήλωσε στο Al Jazeera ότι για να δοθεί CADT στους Aetas στο Clark, πρέπει να “αποδείξουν ότι βρίσκονται εκεί από αμνημονεύτων χρόνων”, δηλαδή κατά την άφιξη των Ισπανών αποικιοκρατών στο αρχιπέλαγος ή πριν από αυτήν, 400 χρόνια πριν. Η επιτροπή, όπως είπε, καθορίζει ελάχιστες απαιτήσεις για ένα CADT: ένα γενεαλογικό δέντρο τουλάχιστον πέντε κλάδων που χρονολογείται τουλάχιστον τρεις γενιές πίσω ή στην προ-αποικιακή περίοδο, μαρτυρίες από πρεσβύτερους, έναν χάρτη της περιοχής και μια απογραφή του τρέχοντος πληθυσμού. Ο Lengao δήλωσε ότι η αίτηση της Sapang Kawayan δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει αυτές τις προϋποθέσεις.
Όμως, ακόμη και αν η αίτηση γίνει δεκτή, το χωριό αντιμετωπίζει ένα ακόμη μοναδικό εμπόδιο. Επειδή η BCDA κατέχει τα δικαιώματα γης του Clark, οποιοδήποτε CADT εγκριθεί από την επιτροπή στην περιοχή, πρέπει στη συνέχεια να συζητηθεί από την εκτελεστική εξουσία ή το γραφείο του προέδρου. “Θα είναι υπεύθυνοι για την εύρεση μιας αμοιβαία επωφελούς λύσης”, δήλωσε ο Lengao.
Ωστόσο, ακτιβιστές κατήγγειλαν τις απαιτήσεις της NCIP ως επαχθείς και προειδοποίησαν ότι όσο περισσότερο οι Aetas παραμένουν χωρίς CADT, τόσο πιο ευάλωτοι είναι στην απώλεια των γαιών τους. “Χωρίς CADT και χωρίς γνήσια αναγνώριση από την κυβέρνηση, οι Aetas θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζονται ως παράνομοι καταληψίες στη δική τους γη”, δήλωσε η Pia Montalban από την Karapatan-Central Luzon, μια τοπική ομάδα δικαιωμάτων.
Οι Aetas, που βασίζονται στη μικρής κλίμακας γεωργία για επιβίωση, συγκαταλέγονται στους πιο ιστορικά απογοητευμένους αυτόχθονες πληθυσμούς στις Φιλιππίνες. Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για τον πληθυσμό των Aeta, αλλά η κυβέρνηση πιστεύει ότι αποτελούν ένα μικρό υποσύνολο των ιθαγενών πληθυσμών των Φιλιππίνων, αριθμώντας δεκάδες χιλιάδες σε εθνικό επίπεδο. Το Aeta Tribe Foundation τους περιγράφει ως μεταξύ των “φτωχότερων και λιγότερο μορφωμένων” ομάδων στο έθνος. “Είναι μεταξύ των πιο κακοποιημένων ιθαγενών Φιλιππίνων”, δήλωσε ο Jeremiah Silvestre, ειδικός στην ιθαγενή ψυχολογία, ο οποίος συνεργάστηκε στενά με κοινότητες Aeta έως το 2022, ενώ δίδασκε στο Tarlac State University. “Μερικώς λόγω της καλόψυχης κουλτούρας τους, πολλοί έχουν εκμεταλλευτεί τους Aetas. Χειρότερα, ζουν σε μια γη που συνεχώς τους αφαιρείται.”
Ο Silvestre επίσης περιέγραψε τη διαδικασία CADT ως “άσκοπα ακαδημαϊκή”, λέγοντας ότι απαιτούσε από τους ιθαγενείς πρεσβύτερους να παρουσιάζουν πλήρεις γενεαλογίες και λεπτομερείς χάρτες σε κυβερνητικούς αξιωματούχους, σε αυτό που παρομοίασε με “υπεράσπιση της διατριβής τους”. Οι αλλαγές στο κυβερνητικό προσωπικό μπορούν να επανεκκινήσουν ολόκληρη τη διαδικασία, σημείωσε.
Μια έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας πέρυσι διαπίστωσε ότι οι ιθαγενείς πληθυσμοί στις Φιλιππίνες “αντιμετωπίζουν συχνά ανυπέρβλητα γραφειοκρατικά εμπόδια στις προσπάθειές τους να επεξεργαστούν CADTs”. Η έκθεση χαρακτήρισε την αναγνώριση και την προστασία των ιθαγενών δικαιωμάτων γης ως “κρίσιμο βήμα για την αντιμετώπιση της φτώχειας και των συγκρούσεων”.
Για τις οικογένειες της Sapang Kawayan, οι ειδικοί φοβούνται ότι η έλλειψη επίσημης αναγνώρισης θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκτοπισμό και αστεγασμό. “Δεν υπάρχει δίχτυ ασφαλείας”, είπε ο Silvestre. “Μπορεί να δούμε περισσότερους Aetas να ζητιανεύουν στους δρόμους αν συνεχιστεί αυτό. Η συστημική φτώχεια θα σημαίνει επίσης την απώλεια μιας ιθαγενούς κουλτούρας.”
Ο Victor Valantin, εκπρόσωπος υποχρεωτικής εκπροσώπησης ιθαγενών πληθυσμών για την Επαρχία Tarlac, η οποία περιλαμβάνει τμήματα του Clark, φοβάται ότι η επικράτεια για τους Aetas στην πρώην βάση συρρικνώνεται καθώς επιταχύνονται τα νέα έργα. “Θα πρέπει να μετακινηθούμε και να μετακινηθούμε”, είπε. “Τα εμπορικά κέντρα δεν θα μετακινηθούν για εμάς.” Ο Valantin συνέχισε να θρηνεί για αυτό που βλέπει ως μια οικεία ανισορροπία. “Τα έργα της BCDA γίνονται τόσο γρήγορα”, είπε. “Αλλά οτιδήποτε για εμάς θα είναι τρομερά αργό.”
