Στην προσπάθειά της να διασφαλίσει την προμήθεια κρίσιμων ορυκτών, η κυβέρνηση του Donald Trump στρέφεται ολοένα και περισσότερο στο εξωτερικό, με στόχο τη μείωση των ευπαθειών στις εφοδιαστικές αλυσίδες που στηρίζουν πολλές από τις πιο προηγμένες τεχνολογίες παγκοσμίως. Από την Κίνα και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό μέχρι την Ουκρανία, βασικοί άξονες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής τους τελευταίους μήνες επικεντρώνονται στην πρόσβαση σε αυτά τα υλικά – μια ομάδα περίπου 60 ορυκτών που η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ (USGS) θεωρεί ζωτικής σημασίας για την εθνική και οικονομική ασφάλεια. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται οι σπάνιες γαίες, οι οποίες έχουν γίνει επίκεντρο του εμπορικού πολέμου της Ουάσινγκτον με το Πεκίνο.
Πρόσφατα, η δεύτερη διακυβέρνηση Trump προώθησε μια νέα πρωτοβουλία για την ενίσχυση των εφοδιαστικών αλυσίδων. Πρόκειται για το “Pax Silica”, μια πρωτοβουλία εννέα χωρών που ξεκίνησε τον Δεκέμβριο και στοχεύει στην ασφάλιση των εφοδιαστικών αλυσίδων που σχετίζονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), σε τομείς όπως τα κρίσιμα ορυκτά, ο σχεδιασμός ημιαγωγών και η ενέργεια. Οι χώρες-μέλη αναμένεται να αναπτύξουν από κοινού έργα, συμπεριλαμβανομένων κοινοπραξιών και συν-επενδύσεων.
Σύμφωνα με τον Jacob Helberg, Υφυπουργό Εξωτερικών Οικονομικών Υποθέσεων των ΗΠΑ, η πρωτοβουλία αποσκοπεί στη δημιουργία ενός “ζωντανού οικοσυστήματος προμηθευτών” στις χώρες του Pax Silica, το οποίο θα υποστηρίζει ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες. Εστιάζοντας σε συμμάχους και εταίρους των ΗΠΑ, επιδιώκει επίσης την οικοδόμηση αυτού που οι διοργανωτές περιγράφουν ως “νέα συναίνεση για την οικονομική ασφάλεια”.
Το Pax Silica διαφοροποιείται από την πρωτοβουλία Mineral Security Partnership (MSP) της εποχής Biden, την οποία ο Helberg χαρακτήρισε ως κυρίως “κλαμπ αγοραστών”, που περιλαμβάνει προηγμένες οικονομίες όπως η Ευρώπη, η Ιαπωνία και ο Καναδάς. “Αυτό είναι θεμελιωδώς διαφορετικό,” δήλωσε ο Helberg. Σε αντίθεση με το MSP, το Pax Silica σχεδιάστηκε εξ αρχής ως στρατηγική πλευράς προσφοράς. Ο Helberg επεσήμανε ότι η πρωτοβουλία δίνει προτεραιότητα στη συνεργασία με χώρες που φιλοξενούν μεγάλους παραγωγούς πυριτίου, με σκοπό τη δημιουργία άμεσων διαύλων επικοινωνίας με τις εταιρείες που κατασκευάζουν και λειτουργούν βασικά τμήματα της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ο Chris Berry, πρόεδρος της House Mountain Partners, μιας ανεξάρτητης συμβουλευτικής εταιρείας μετάλλων, αναγνώρισε ότι η νέα πρωτοβουλία μοιράζεται στοιχεία με το MSP, όπως η εστίαση σε ομόφρονες χώρες με συμπληρωματικά πλεονεκτήματα, αλλά υπογράμμισε τη διαφορετική προσέγγιση της κυβέρνησης Trump. “Η ευρύτερη προσέγγιση της κυβέρνησης Trump στις διαπραγματεύσεις συμφωνιών και η απειλή των δασμών… τείνουν να φέρνουν τους ανθρώπους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων,” δήλωσε. Ο Berry πρόσθεσε ότι η νέα πρωτοβουλία αντικατοπτρίζει την έμφαση της δεύτερης διακυβέρνησης Trump στην εξασφάλιση των πρώτων υλών που στηρίζουν τα προηγμένα μηχανήματα, αντί να εστιάζει αποκλειστικά στην κατασκευή ή την απόκτηση τελικών τεχνολογιών.
Στην εναρκτήρια σύνοδο κορυφής, που πραγματοποιήθηκε στην Ουάσινγκτον στις 12 Δεκεμβρίου, συμμετείχαν οκτώ χώρες: Αυστραλία, Βρετανία, Ισραήλ, Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Σιγκαπούρη, Ολλανδία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ο Καναδάς, η Ταϊβάν, η ΕΕ και ο ΟΟΣΑ συμμετείχαν ως “guest”. Έξι από τις οκτώ συμμετέχουσες χώρες υπέγραψαν τη δήλωση της συνόδου, η οποία περιλαμβάνει την έκκληση για αντιμετώπιση “μη ανταγωνιστικών πρακτικών”, μια κατηγορία που η Ουάσινγκτον συχνά απευθύνει στο Πεκίνο. Η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ υπέγραψαν ξεχωριστή διμερή κοινή δήλωση που σκιαγραφεί μια κοινή προσέγγιση στην οικονομική ασφάλεια. Ο Helberg δήλωσε ότι το Pax Silica προέκυψε από διμερείς συζητήσεις μεταξύ των δύο χωρών.
Ενδιαφέρον προκαλεί η απουσία της Ινδίας, παρά τις φιλοδοξίες της στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης και την αυξανόμενη σημασία της τόσο για την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα τεχνολογίας όσο και για τον στρατηγικό σχεδιασμό των ΗΠΑ. Άλλες “αξιοσημείωτες” αποκλεισμένες χώρες ήταν το Βιετνάμ και η Νέα Ζηλανδία. Η απουσία της Νέας Ζηλανδίας ήταν έκπληξη, δεδομένου του ρόλου της στους “Five Eyes”, αλλά πιο κατανοητή από τεχνολογική και εμπορική άποψη. Η εξαίρεση του Βιετνάμ ήταν πιο αινιγματική, δεδομένης της θέσης του ως κορυφαίου προορισμού για εταιρείες που επιδιώκουν να μεταφέρουν την παραγωγή τους εκτός Κίνας. Αυτό εγείρει την πιθανότητα να κρατείται ως “μάρτυρας” για μελλοντικές διαπραγματεύσεις.
Η στρατηγική των ΗΠΑ για τη δημιουργία συμμαχιών παρουσιάζεται ως “ιεραρχική”, με τη επιλογή των χωρών να βασίζεται σε εκείνες που επικεντρώνονται στην κατασκευή ημιαγωγών, με τη Σιγκαπούρη, τη Νότια Κορέα, την Ιαπωνία, την Ταϊβάν και την Ολλανδία να αποτελούν τον “πυρήνα” αυτής της προσπάθειας. Χώρες όπως η Αγκόλα, σημαντικός εξαγωγέας ορυκτών, θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στο μέλλον, ενώ οι ΗΠΑ θα διεξάγουν διμερείς συζητήσεις με χώρες όπως η Αργεντινή, η Ινδία και η Ταϊβάν, απορρίπτοντας την ιδέα ότι οι πολιτικές εντάσεις βρισκόταν πίσω από τους αποκλεισμούς.
Όσον αφορά τον ανταγωνισμό με την Κίνα, ο Chris Berry εκτιμά ότι η πλήρης αποσύνδεση της εφοδιαστικής αλυσίδας ημιαγωγών ή μπαταριών είναι μάλλον απίθανη. Θεωρεί ότι η πρόοδος πρέπει να μετρηθεί με σταδιακές μειώσεις των συγκεντρωμένων εξαρτήσεων. Ακόμη και η μείωση του μεριδίου της Κίνας στην αγορά μαγνητών σπάνιων γαιών από πάνω από 90% σε περίπου 70-75% μέσα σε μερικά χρόνια θα αποτελούσε “τεράστια νίκη”. Η επίσημη αντίδραση του Πεκίνου ήταν συγκρατημένη, με έναν εκπρόσωπο του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών να προτρέπει τους εμπλεκόμενους να “τηρούν τις αρχές της οικονομίας της αγοράς και του δίκαιου ανταγωνισμού”.
Η αυξημένη εστίαση των ΗΠΑ στα κρίσιμα ορυκτά οφείλεται στο ότι αυτά αποτελούν βασικά συστατικά όχι μόνο για συστήματα καθαρής ενέργειας και προηγμένα όπλα, αλλά και για την τροφοδοσία των στόλων κέντρων δεδομένων και της υποδομής AI που η κυβέρνηση Trump επιδιώκει να κατασκευάσει. Αυτή η μετατόπιση αναμένεται να οδηγήσει σε απότομη αύξηση της ζήτησης για βασικά υλικά. Ο χαλκός, για παράδειγμα, αναμένεται να δει εκρηκτική ανάπτυξη καθώς ο Trump πιέζει για επιτάχυνση της ανάπτυξης κέντρων δεδομένων σε εθνικό επίπεδο. “Αν ο 20ος αιώνας κυλούσε με πετρέλαιο και χάλυβα, ο 21ος αιώνας κυλά με υπολογιστική ισχύ και τα ορυκτά που την τροφοδοτούν,” αναφέρει μια δήλωση του Helberg στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Εξωτερικών, αναφερόμενος στους πόρους υλικού και την υπολογιστική ισχύ που απαιτούνται για την εκπαίδευση και λειτουργία μοντέλων AI. Μεταξύ των πιο σημαντικών κρίσιμων ορυκτών είναι οι σπάνιες γαίες, που χρησιμοποιούνται σε οτιδήποτε, από μαχητικά αεροσκάφη μέχρι τσιπ υπολογιστών, και ελέγχονται κυρίως από την Κίνα. Οι κινήσεις του Πεκίνου να περιορίσει τη ροή σπάνιων γαιών προς τις ΗΠΑ ως απάντηση στους εμπορικούς περιορισμούς της Ουάσινγκτον έκλεισαν προσωρινά πολλά αμερικανικά εργοστάσια αυτοκινήτων. Η αποκατάσταση της πρόσβασης των ΗΠΑ σε αυτά τα υλικά αργότερα αποτέλεσε ένα από τα βασικά αποτελέσματα της εμπορικής εκεχειρίας του Trump με τον Κινέζο πρόεδρο Xi Jinping.
