Καθώς πυκνά σύννεφα καπνού από θυμιατήρια στο μέγεθος καλαθοσφαίρισης πνίγουν το ενθουσιασμένο πλήθος, η ατμόσφαιρα στο Penzance της Κορνουάλης κορυφώνεται. «Χου χου Χόλι!», φωνάζει ένας άνδρας με κοστούμι από στριμμένα κλαδιά, θυμίζοντας μια γιγάντια εκδοχή του δημητριακού Shredded Wheat. Το πλήθος αρχίζει να ψέλνει: «Ανοίξτε τον δρόμο για τη Χόλι!» Και τότε, δύο θεότητες του δέντρου ύψους 3 μέτρων, ο Βασιλιάς της Δρυός και ο Βασιλιάς της Καστανιάς, αρχίζουν έναν παθιασμένο αγώνα σώμα με σώμα, καθώς φλογοβόλα εκτοξεύουν πορτοκαλί φλόγες στον αέρα. Αυτές οι φαινομενικά μυστηριώδεις παραδόσεις είναι μέρος του Montol, του μεγαλύτερου φεστιβάλ του χειμερινού ηλιοστασίου της Κορνουάλης. Κάθε χρόνο, στις 21 Δεκεμβρίου, οι κεντρικοί δρόμοι του Penzance κλείνουν για την κυκλοφορία και χιλιάδες άνθρωποι, ντυμένοι με περίτεχνα κοστούμια και φορώντας κρανία αλόγων, περιφέρονται, πετούν λαχανάκια Βρυξελλών και καίνε ομοιώματα του ήλιου.
Ορισμένα στοιχεία του Montol έχουν παγανιστικές ρίζες, όπως τελετουργίες όπως «η χρήση ζωόμορφων μασκών και ο σταυροφανής ντύσιμο, το να πηγαίνεις από σπίτι σε σπίτι κάνοντας ξεκαρδιστικά έργα και παίζοντας πολύ κακή μουσική», όπως περιγράφει ένας συνδιοργανωτής, ο Aaron Broadhurst. Ωστόσο, το ίδιο το Montol ξεκίνησε μόλις το 2007, όταν ο Simon Reed, πρώην δήμαρχος του Penzance και υπέρμαχος της Κορνικής κουλτούρας, ανακάλυψε τη λέξη, που σημαίνει «ισορροπία», σε ένα παλιό λεξικό της Κορνουάλης. Στην πρώτη του μορφή, σύμφωνα με τον συνδιοργανωτή Paul Tyreman, το φεστιβάλ περιλάμβανε μια μπάντα, την Turkey Rhubarb Band, η οποία οδηγούσε μια πομπή στην οδό Market Jew και μέσα από την πόλη. «Οι άνθρωποι συγκεντρώνονταν, έψελναν χριστουγεννιάτικα κάλαντα, άναβαν ένα πυρσό και έφευγαν σπίτι τους».
Με τον καιρό, το φεστιβάλ απέκτησε περισσότερες παραδόσεις, μερικές ριζωμένες στην κουλτούρα της Κορνουάλης, άλλες εντελώς επινοημένες. Υπάρχουν οι «osses» – άτομα που φορούν πραγματικά κρανία αλόγων και περιφέρονται στους δρόμους κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων, σε συνέπεια με το «obby oss» της Πρωτομαγιάς του Padstow και το ουαλικό Mari Lwyd (Γκρίζο Άλογο). Ψέλνονται επίσης κάλαντα της Κορνουάλης. Υπάρχει ο «guise dancing» – χορός με μεταμφιέσεις – που χρονολογείται τουλάχιστον από τα τέλη του 19ου αιώνα.
Ωστόσο, ο Reed εφηύρε τις Συντεχνίες (Guilds), όπως λέει ο Broadhurst – τις ομάδες μεταμφιεσμένων που περιφέρονται στις παμπ και τους δρόμους μετά το σκοτάδι, παρουσιάζοντας παράλογα έργα και «δοκιμάζοντας την μπύρα». (Αυτό μπορεί να θυμίζει τη Νύχτα της Φωτιάς του Lewes, μόνο που εδώ τα παράθυρα των καταστημάτων του Penzance δεν παραμένουν κλειστά.) Τα λαχανάκια Βρυξελλών λειτουργούν τόσο ως νόμισμα όσο και ως όπλο για να πετούνται στους άλλους συμμετέχοντες στους δρόμους, μια παράδοση με συγκινητική καταγωγή: τιμά τον αείμνηστο John Dudding από το Falmouth, τον αυτοαποκαλούμενο Καγκελάριο του Λάχανου, ο οποίος πέθανε ξαφνικά το 2021 και παρακολουθούσε πάντα το Montol ντυμένος – φυσικά – ως λάχανο, για να τον πετούν με λαχανάκια Βρυξελλών. Πριν ξεκινήσουν οι εορτασμοί, ένας άνδρας μεταφέρει ένα πράσινο κιβώτιο γεμάτο με λαχανάκια Βρυξελλών στους δρόμους, ψάλλοντας: «Έχω όλα τα λαχανάκια».
Το Montol υποστηρίζεται με επιχορήγηση 7.500 λιρών από το δημοτικό συμβούλιο. «Αυτό που είναι πραγματικά σημαντικό για την πολιτιστική μας παράδοση εδώ στο Penzance είναι ότι πρόκειται για κοινοτικά φεστιβάλ», λέει ο δήμαρχος Stephen Reynolds. «Γίνονται από την κοινότητα για την κοινότητα. Η δουλειά μας είναι να υποστηρίζουμε, αλλά όχι να κατευθύνουμε ή να ελέγχουμε. Όλα τα υπόλοιπα προέρχονται από εθελοντική προσπάθεια». Δεν είναι θέμα απόδοσης επένδυσης. «Στο Penzance, αντιστεκόμαστε σε αυτό το είδος εταιρικής αίσθησης που μπορεί να αποκτήσουν ορισμένα φεστιβάλ όταν μεγαλώνουν. Είμαστε η αντίθεση στην εταιρική κουλτούρα εδώ κάτω».
Η άκρη της Κορνουάλης ενθαρρύνει τέτοιους εορτασμούς, λέει ο Broadhurst. «Όταν μετακόμισα εδώ από το Bristol, κάποιος μου είπε: ‘Πρέπει να καταλάβεις αυτό για το Penwith. Η Κορνουάλη είναι κάπως σαν κάλτσα Χριστουγέννων. Πού καταλήγουν όλοι οι ξηροί καρποί; Στο δάχτυλο του ποδιού’. Είναι αλήθεια».
Το φεστιβάλ ξεκινάει ήπια στις 2 μ.μ. με χορούς border morris. Οι Pensans (Penzance) Morris και άλλες φιλοξενούμενες ομάδες καταλαμβάνουν την πεζοδρομημένη Greenmarket. Χτυπούν μπαστούνια με κίτρινες και μαύρες στολές και η εκτέλεση του «What Shall We Do With the Drunken Sailor» είναι ένα «καθαρό» εισαγωγικό για την επερχόμενη τρέλα. Οι χορευτές guise περιλαμβάνουν τους Scaleybacks of Hakeybay, υπό την ηγεσία του Ναυάρχου Hake από το St Ives, οι οποίοι ντύνονται με ναυτικό θέμα: ένας είναι selkie, άλλος μια γοργόνα, υπάρχει ακόμη και ένας φάρος. Γενικά, εξηγεί ο Broadhurst, οι φτωχοί ντύνονται ως πλούσιοι, και όλοι φορούν μάσκες. «Η παράδοση είναι ότι φοράς κουρέλια, που είναι μια μορφή κοινωνικής ανατροπής, ή φοράς ψευτο-κομψά ή ψευτο-επίσημα, όπου ειρωνεύεσαι τους πλούσιους».
Ο Tyreman και ο Aaron με τη σύζυγό του, Nicole, είναι η διοικητική δύναμη του Montol από το 2023, όταν ο Reed αποχώρησε. Όταν ζητήθηκε από εθελοντές να αναλάβουν, η αίθουσα της παμπ όπου συναντήθηκαν άδειασε ξαφνικά. «Ήταν σαν σκηνή σε κωμωδία, με ξαφνικό ξύσιμο καρεκλών», λέει ο Aaron. «Η αίθουσα ήταν άδεια εκτός από εμάς τους τέσσερις ή πέντε. Καθόμασταν εκεί σκεπτόμενοι: ‘Ωχ, τι κάναμε;’»
Μεταξύ των πολλών προκλήσεων στην οργάνωση ενός φεστιβάλ που διαρκεί πάνω από οκτώ ώρες σε 22 σημεία, είναι η διαχείριση των αντικρουόμενων απόψεων των ντόπιων για το τι αντιπροσωπεύει. «Υπάρχει μια κυρία που δεν θέλει καμία σχέση με αυτό επειδή πιστεύει ότι είναι πολύ παγανιστικό», λέει ο Tyreman.
Ομοίως, λέει ο Aaron, «Έχω να κάνω με μια ομάδα παγανιστών που πιστεύουν ότι είναι παγανιστικό φεστιβάλ, και μου λένε να ξεφορτωθώ όλη αυτή τη χριστιανική εικονογραφία! Μερικές φορές περιγράφουμε το Montol σαν μια μεγάλη οικογένεια – κατά καιρούς μισιόμαστε απόλυτα».
Στις 3:30 μ.μ., το πλήθος αυξάνεται γύρω από το Farmers Arms για τα κάλαντα της Κορνουάλης. Η συντονίστρια Kelsey Michael είναι ηγέτης κοινοτικής τραγούδι στο Penzance. Αντλεί από ένα βιβλίο με τίτλο Hark! The Glad Sound of Cornish Carols της Hilary Coleman και της Sally Burley, μια καταγραφή καλάντων που ψάλλονται σε όλο τον νομό. Η Kelsey κρατά τις αρμονίες σε απλές διπλές φωνές για να επιτρέπει σε όλους να συμμετέχουν. «Παρά την κουλτούρα του τραγουδιού στην Κορνουάλη, μερικές φορές οι άνθρωποι ντρέπονται γι’ αυτό», λέει.
Πιο αγχωτικά, ωστόσο, είναι οι «osses» με τα κεφάλια αλόγου. Στα μέσα του απογεύματος, οι Penhood και Maur Bras περπατούν αργά κάτω από το Causewayhead, αρπάζοντας καπέλα από τους συμμετέχοντες. Οι «teasers» τους (φροντιστές), η Rachel και η Sophie, διασφαλίζουν ότι δεν θα πέσουν. Και οι δύο «osses» επισκέπτονται το Zennor Wild cafe, σκύβοντας για να περάσουν από την πόρτα και κουνώντας τους καφέδες των θαμώνων.
«Με τους osses, υπάρχει αυτή η αίσθηση του μυρμηγκιάσματος», λέει ο Aaron. «Ειδικά με τα παιδιά, γιατί ταυτόχρονα φοβούνται επειδή είναι ένα μεγάλο τέρας που μπορεί να τους δαγκώσει το κεφάλι, αλλά ξέρουν επίσης ότι είναι κάποιος με στολή. Οι osses μας είναι τόσο επιδέξιοι, μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα δόντια τους για να πάρουν σακούλες με λαχανάκια Βρυξελλών από το Co-op».
Η απόκτηση ενός κρανίου αλόγου είναι απλή. Η χρήση του είναι πιο περίπλοκη. «Τα κρανία ζυγίζουν έναν τόνο», λέει ο Aaron. «Μπορείς να τα αγοράσεις από το eBay, ή να πας σε ένα σφαγείο. Στην πραγματικότητα, αν προσεγγίσεις ένα σφαγείο εκ των προτέρων, θα τα αφήσουν έξω σε έναν κουβά για να φάνε τη σάρκα τους οι σκουληκιές, ώστε το κρανίο να είναι σχετικά καθαρό. Στη συνέχεια, το παίρνεις σπίτι και το βράζεις σε νερό και χλωρίνη και βρίσκεις κάποιον που ξέρεις που μπορεί να αρθρώσει το σαγόνι. Θέλεις ένα καλό ‘δάγκωμα’».
Γύρω στις 5:30 μ.μ., ο Βασιλιάς της Δρυός και ο Βασιλιάς της Καστανιάς αναμένεται να μονομαχήσουν κάτω από το ρολόι στην Greenmarket. «Η τελετή μας αφορά την επαναφορά του φωτός του ήλιου για τον επόμενο χρόνο», λέει ο Joe Gray, του οποίου η δουλειά είναι ο σχεδιασμός της μάχης. «Ένας από αυτούς κερδίζει κάθε ηλιοστάσιο και θα διατηρήσει το δικαίωμα να κυβερνά δίπλα στη θεά της γης».
Ο Gray, πρώην μέλος της ομάδας θεάτρου τσίρκου του Bristol, The Invisible Circus, τώρα διαχειρίζεται ένα χώρο από παλιοσίδερα που ονομάζεται Shiver Me Timbers, όπου οι συμμετέχοντες αναζητούν τα περισσότερα από τα σκηνικά για το Montol. Το δικό του «bucca» (αρσενικό θαλάσσιο πνεύμα), ένας παγανιστικός θεός από μέταλλο ύψους 3,5 μέτρων που μοιάζει με τον Count Binface με αρθρωτά πλοκάμια, φαίνεται φρεσκο-φτιαγμένος από τον σωρό των παλιοσιδήρων του.
Στην ίδια τη μάχη, φυσικά, δεδομένου ότι είναι χειμώνας, μετά από μερικά αξιοπρεπή χτυπήματα, ο Βασιλιάς της Δρυός κερδίζει, όπως είναι η παράδοση. «Το κάνουμε αυτό για περίπου έξι χρόνια, αν και μερικές φορές δεν φαίνεται ότι το κάνουμε», λέει ο Gray. «Όπως και σε οτιδήποτε στο Montol, υπάρχει μια αίσθηση αναρχίας και ανωμαλίας και σκανταλιάς που συνοδεύει τα πάντα».
Μπορείτε να παρακολουθήσετε μια προηγούμενη μάχη δέντρων σε μια μικρού μήκους ταινία για το Montol που έκανε ο Gray με τους Ryan Mackfall και Kingsley Marshall. Το Howlsavla Gwav (χειμερινό ηλιοστάσιο) θα κυκλοφορήσει το 2026, με μουσική από την αναγνωρισμένη τοπική φολκ μουσικό Daisy Rickman. «Ξεκίνησε ως μια μικρή διαφήμιση για το φεστιβάλ, αλλά το εύρος του αυξήθηκε σε αυτό το τρελό, ανεξέλεγκτο φυτό».
Η μουσική για μεγάλο μέρος του φεστιβάλ προέρχεται από τη Raffidy Dumitz Band, φέτος με τη συμμετοχή μιας ομάδας μουσικών από το Callington, μακριά στην ανατολική Κορνουάλη, της Kelliwik Golowi Band. Μετά τη μάχη των δέντρων, οι συνδυασμένες μπάντες αποτελούν την καρδιά της πομπής προς το λασπώδες Princess May Recreation Ground από τις 6 μ.μ., όπου ο ήλιος καίγεται τελετουργικά, λούζοντας το χαρούμενο πλήθος με πορτοκαλί σπινθήρες.
Μέχρι τις 8 μ.μ., κατά τη διάρκεια μιας παύσης στις επίσημες πομπές, ξεκινούν οι «γιορτές» των Συντεχνιών – και τα πρώτα λαχανάκια Βρυξελλών πετάγονται. Στην παμπ Admiral Benbow, ένας άνδρας στοχεύει ένα λαχανάκι που αναπηδά από το κεφάλι κάποιου, και γελάει. Δύο άτομα προχωρούν πίσω από πινακίδες κλεισίματος δρόμου, χρησιμοποιώντας τις σαν ασπίδες εξέγερσης. Περιστασιακά, το παράθυρο του πρώτου ορόφου της παμπ κατεβαίνει και χούφτες από το μικροσκοπικό σταυρανθές πετιούνται έξω, χτυπώντας τους συμμετέχοντες στο φεστιβάλ. Ένας άνδρας ξεφεύγει από το χάος και φωνάζει στους φίλους του: «Με χτύπησαν με λαχανάκια στα μπαλάκια! Λατρεύω αυτό το φεστιβάλ!»
Το φεστιβάλ κορυφώνεται με τον Tas Nadelik, τον Κορνικό Άγιο Βασίλη, να οδηγεί μια πομπή με πυρσούς μέσα από τους δρόμους – τώρα καλυμμένους με σπασμένα λαχανάκια Βρυξελλών – προς τη θάλασσα. Κάτω στην προκυμαία, το Mock, ή το χριστουγεννιάτικο κούτσουρο, «μαυρίζεται» – καίγεται σε ένα λαμπερό αναμμένο καζάνι. Στο τέλος της πομπής, ο Lord Montol εκφωνεί μια ομιλία και τα υπόλοιπα λαχανάκια Βρυξελλών βρέχουν πάνω του.
Τι σημαίνει όλο αυτό; Είναι ένα φεστιβάλ γεμάτο σπιτικές τελετουργίες και κορνική ανυπακοή. «Οι παρελάσεις είναι μικρές πράξεις επανάκτησης», λέει ο Aaron. «Αναλαμβάνουμε την ιδιοκτησία της μικρής μας πόλης».
Την ημέρα με τη μικρότερη διάρκεια του χρόνου, είναι επίσης μια πολύ αναγκαία δόση ενέργειας. «Το φεστιβάλ σου σηκώνει τα μαλλιά», λέει ο δήμαρχος Stephen Reynolds. «Είναι εκπληκτικό να βρίσκεσαι μέσα σε όλη αυτή την ενέργεια. Όσο πιο δυτικά πηγαίνεις, τόσο πιο άγρια γίνεται».
