Πριν από εξήντα χρόνια, ο κόσμος επιχείρησε να καταπολεμήσει τις φυλετικές διακρίσεις, αλλά απέτυχε. Δεκαετίες μετά την ψήφιση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την εξάλειψη των διακρίσεων, ο συστημικός ρατσισμός παραμένει διάχυτος.
Η ιστορία συχνά παρουσιάζεται με τρόπο που υποδηλώνει ότι οι δυτικές χώρες δώρισαν τα ανθρώπινα δικαιώματα στον κόσμο και είναι οι μοναδικοί φύλακές τους. Ωστόσο, για πολλούς, μπορεί να αποτελέσει έκπληξη το γεγονός ότι το διεθνές νομικό πλαίσιο για την απαγόρευση των φυλετικών διακρίσεων οφείλει την ύπαρξή του σε μεγάλο βαθμό στις προσπάθειες κρατών από τον Παγκόσμιο Νότο.
Το 1963, εν μέσω της κυματοειδούς αποαποικιοποίησης, μια ομάδα εννέα νεοσύστατων αφρικανικών κρατών παρουσίασε ένα ψήφισμα στην Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών (UNGA) ζητώντας τη σύνταξη μιας διεθνούς συνθήκης για την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων. Όπως παρατήρησε ο εκπρόσωπος της Σενεγάλης: «Οι φυλετικές διακρίσεις ήταν ακόμη ο κανόνας στα αφρικανικά αποικιακά εδάφη και στη Νότια Αφρική, και δεν ήταν άγνωστες σε άλλα μέρη του κόσμου… Ήταν η ώρα να φέρουμε όλα τα κράτη σε αυτόν τον αγώνα.»
Η πρωτοποριακή Διεθνής Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Φυλετικών Διακρίσεων (ICERD) υιοθετήθηκε ομόφωνα από την UNGA δύο χρόνια αργότερα. Η σύμβαση απέρριψε οποιαδήποτε θεωρία υπεροχής βασισμένη στη φυλετική διαφοροποίηση ως «επιστημονικά ψευδή, ηθικά καταδικαστέα και κοινωνικά άδικη».
Σήμερα, καθώς συμπληρώνονται 60 χρόνια από την υιοθέτησή της, εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν φυλετικές διακρίσεις – είτε στην αστυνόμευση, είτε στις μεταναστευτικές πολιτικές, είτε σε εκμεταλλευτικές συνθήκες εργασίας.
Στη Βραζιλία, η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε πώς μια θανατηφόρα αστυνομική επιχείρηση στις φαβέλες του Ρίο ντε Τζανέιρο τον Οκτώβριο είχε ως αποτέλεσμα τη σφαγή περισσοτέρων από 100 ανθρώπων από τις δυνάμεις ασφαλείας, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν Αφρο-Βραζιλιάνοι και ζούσαν στη φτώχεια.
Στην Τυνησία, έχουμε δει πώς οι αρχές τα τελευταία τρία χρόνια έχουν χρησιμοποιήσει μεταναστευτικές πολιτικές για να πραγματοποιήσουν φυλετικά στοχευμένες συλλήψεις και κρατήσεις, καθώς και μαζικές απελάσεις μαύρων προσφύγων και αιτούντων άσυλο.
Εν τω μεταξύ, στη Σαουδική Αραβία, Κενυάτισσες οικιακές βοηθοί αντιμετωπίζουν ρατσισμό και εκμετάλλευση από τους εργοδότες τους, υπομένοντας εξουθενωτικές και κακοποιητικές συνθήκες εργασίας.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι πρωτοβουλίες για τη διαφορετικότητα, την ισότητα και την ένταξη (DEI) που στοχεύουν στην αντιμετώπιση του συστημικού ρατσισμού έχουν καταργηθεί σε όλες τις ομοσπονδιακές υπηρεσίες. Οι επιδρομές από τη Δίωξη Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) που στοχεύουν μετανάστες και πρόσφυγες αποτελούν ένα φρικτό χαρακτηριστικό της ατζέντας μαζικών απελάσεων και κρατήσεων του Προέδρου Donald Trump, η οποία ριζώνει σε αφηγήματα λευκής ανωτερότητας.
Οι μετανάστες που κρατούνται σε κέντρα κράτησης έχουν υποβληθεί σε βασανιστήρια και σε μια σειρά σκόπιμης αμέλειας που αποσκοπεί στην αποανθρωποποίηση και την τιμωρία τους.
Αλλού, η Διεθνής Αμνηστία έχει τεκμηριώσει πώς οι νέες ψηφιακές τεχνολογίες αυτοματοποιούν και εδραιώνουν τον ρατσισμό, ενώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν ανεπαρκώς εποπτευόμενα φόρουμ για ρατσιστικό και ξενοφοβικό περιεχόμενο. Για παράδειγμα, η έρευνά μας για τις ρατσιστικές ταραχές στο Southport του Ηνωμένου Βασιλείου διαπίστωσε ότι οι επιλογές σχεδιασμού και πολιτικής του X δημιούργησαν πρόσφορο έδαφος για αφηγήματα πυροδότησης ρατσιστικών αφηγήσεων που οδήγησαν στη βίαιη στοχοποίηση μουσουλμάνων και μεταναστών.
Ακόμη και οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τον Παγκόσμιο Νότο αντιμετωπίζουν φυλετικές διακρίσεις όταν πρέπει να υποβάλουν αίτηση για βίζα για χώρες του Παγκόσμιου Βορρά, προκειμένου να παραστούν σε συναντήσεις όπου λαμβάνονται κρίσιμες αποφάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Όλες αυτές οι περιπτώσεις συστημικού ρατσισμού έχουν τις ρίζες τους στις κληρονομιές της ευρωπαϊκής αποικιακής κυριαρχίας και στις ρατσιστικές ιδεολογίες πάνω στις οποίες χτίστηκαν. Αυτή η εποχή, που εκτεινόταν για σχεδόν τέσσερις αιώνες και απλώθηκε σε έξι ηπείρους, έφερε ωμότητες που είχαν ιστορικές συνέπειες – από την εξαφάνιση αυτόχθονων πληθυσμών έως το διατλαντικό δουλεμπόριο.
Η αναβίωση των δεξιών κινημάτων παγκοσμίως έχει οδηγήσει σε αναζωπύρωση ρατσιστικής και ξενοφοβικής ρητορικής, σε αποδιοπομπαίους τράγους για μετανάστες και πρόσφυγες, και σε υποχώρηση των μέτρων και των προστατευτικών μέτρων κατά των διακρίσεων.
Ταυτόχρονα, τα δυτικά κράτη ήταν πολύ πρόθυμα να αποδομήσουν το διεθνές δίκαιο και τους θεσμούς για να νομιμοποιήσουν τη γενοκτονία του Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα και να προστατεύσουν τις ισραηλινές αρχές από τη δικαιοσύνη και την λογοδοσία.
Όπως ακριβώς η δημιουργία της ICERD καθοδηγήθηκε από αφρικανικά κράτη πριν από 60 χρόνια, έτσι και οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου συνεχίζουν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του αγώνα κατά της φυλετικής καταπίεσης, της αδικίας και της ανισότητας. Η Νότια Αφρική, ιδίως, προσέφυγε κατά του Ισραήλ στο Διεθνές Δικαστήριο και συνέστησε το The Hague Group – έναν συνασπισμό οκτώ κρατών του Παγκόσμιου Νότου που οργανώνονται για να καταστήσουν το Ισραήλ υπόλογο για γενοκτονία.
Στο μέτωπο των αποζημιώσεων, είναι τα κράτη της Καραϊβικής και της Αφρικής, μαζί με τους αυτόχθονες πληθυσμούς, τους Αφρικανούς και τους ανθρώπους αφρικανικής καταγωγής, που οδηγούν την επιδίωξη της δικαιοσύνης. Η Κοινότητα της Καραϊβικής (CARICOM) έχει εντείνει την πίεση προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αναλάβουν την ευθύνη για το αποικιακό τους παρελθόν, συμπεριλαμβανομένης μιας πρόσφατης επίσκεψης στο Ηνωμένο Βασίλειο από την Επιτροπή Αποζημιώσεων της CARICOM.
Καθώς η Αφρικανική Ένωση ανακοίνωσε την περίοδο 2026-36 ως Δεκαετία Αποζημιώσεων τον περασμένο μήνα, Αφρικανοί ηγέτες συγκεντρώθηκαν στην Αλγερία για τη Διεθνή Διάσκεψη για τα Εγκλήματα του Αποικισμού, όπου εδραίωσαν απαιτήσεις για την κωδικοποίηση του αποικισμού ως εγκλήματος υπό το διεθνές δίκαιο.
Ωστόσο, αυτό δεν αρκεί. Τα κράτη εξακολουθούν να χρειάζεται να αντιμετωπίσουν τον ρατσισμό ως ένα δομικό και συστημικό ζήτημα, και να σταματήσουν να προσποιούνται ότι η δουλεία και ο αποικισμός είναι παρελθόν χωρίς αντίκτυπο στο παρόν μας.
Σε όλο τον κόσμο, οι άνθρωποι αντιστέκονται. Στη Βραζιλία, τον περασμένο μήνα, εκατοντάδες χιλιάδες Αφρο-Βραζιλιάνες ηγήθηκαν της Πορείας των Μαύρων Γυναικών για Αποζημιώσεις και Ευημερία ενάντια στον ρατσιστικό και έμφυλο ιστορικό βία. Στις ΗΠΑ, οι άνθρωποι αντιστάθηκαν στο κύμα των ομοσπονδιακών μεταναστευτικών επιδρομών φέτος, με χιλιάδες να βγαίνουν στους δρόμους του Λος Άντζελες για να διαμαρτυρηθούν και κατοίκους του Σικάγο να κινητοποιούνται για την προστασία μεταναστευτικών κοινοτήτων και επιχειρήσεων από τις επιδρομές της ICE.
Οι κυβερνήσεις πρέπει να ακούσουν τους λαούς τους και να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους βάσει της ICERD και του εθνικού δικαίου για την προστασία των περιθωριοποιημένων και των καταπιεσμένων από τις διακρίσεις.
