Στην επαρχία Νότιο Κίβου της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, οι αντάρτες αποσύρονται από την στρατηγικής σημασίας πόλη Ουβίρα, την οποία είχαν καταλάβει την προηγούμενη εβδομάδα. Ωστόσο, η αποχώρησή τους δεν φαίνεται να προκαλεί πανηγυρισμούς σε όλους τους κατοίκους της περιοχής που βρέθηκε υπό την κατοχή τους.
Η τελευταία έξαρση βίας στην ανατολική Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό ξεκίνησε πριν από περισσότερο από μία εβδομάδα. Την προηγούμενη Τρίτη, μαχητές της ομάδας ανταρτών M23, η οποία διεξάγει εδώ και χρόνια ανταρσία κατά της κυβέρνησης, εισέβαλαν στην Ουβίρα, στρατηγικό κόμβο στα σύνορα με τη Ρουάντα και το Μπουρούντι, και την τελευταία πραγματική ανατολική προμαχώνα του κονγκολέζικου στρατού.
Οι μαχητές, τους οποίους τα Ηνωμένα Έθνη και οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν ότι υποστηρίζονται από τη Ρουάντα, έχουν εμπλακεί σε σφοδρές μάχες με τους κονγκολέζικους στρατιώτες και τις συμμαχικές τους πολιτοφυλακές “Wazalendo”, οι οποίες χρησιμοποιούσαν την Ουβίρα ως βάση από τότε που η M23 κατέλαβε άλλες περιφερειακές πρωτεύουσες νωρίτερα φέτος.
Η επίθεση της M23 πραγματοποιήθηκε μόλις λίγες ημέρες μετά την υπογραφή μιας περιφερειακής συμφωνίας ειρήνης στις ΗΠΑ μεταξύ του προέδρου του Κονγκό, Φέλιξ Τσισεκέντι, και του Ρουάντα, Πολ Καγκάμε, και λιγότερο από ένα μήνα μετά την υπογραφή στο Κατάρ μιας ξεχωριστής συμφωνίας για τον τερματισμό ετών συγκρούσεων μεταξύ της M23 και της κυβέρνησης του Κονγκό.
Μέχρι την προηγούμενη Τετάρτη, η M23 είχε εκδιώξει τον στρατό και είχε θέσει την Ουβίρα υπό τον έλεγχό της.
Μια ημέρα αργότερα, φτάσαμε στην πόλη ως η πρώτη ομάδα διεθνών δημοσιογράφων που κατάφερε να βρεθεί εκεί μετά την κατάληψη. Στον δρόμο, μπορούσαμε να δούμε και να μυρίσουμε τα σημάδια του πολέμου: πτώματα παρατημένα κατά μήκος της διαδρομής, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτών και κάποιων πολιτών· καμένα στρατιωτικά οχήματα· και ομάδες εκτοπισμένων ανθρώπων να περπατούν.
Ενώ κάποιοι έφευγαν, πολλοί με τους οποίους μιλήσαμε επέστρεφαν από την Ουβίρα στις πόλεις που είχαν εγκαταλείψει όταν δέχθηκαν επίθεση τις προηγούμενες εβδομάδες, καθώς η M23 προχωρούσε μέσα από περιοχές προς την Ουβίρα. Καθώς κατευθυνόμασταν προς την πόλη, γίναμε μάρτυρες της καταστροφής που προκάλεσαν οι πρόσφατες μάχες. Γύρω μας υπήρχαν σημάδια βίας: κατεστραμμένα φορτηγά, μερικά με καμένα σώματα στρατιωτών ακόμα μέσα τους· άδεια σπίτια· και, στους δρόμους, μη εκραγείσες βόμβες.
Όταν επιτέλους φτάσαμε στην Ουβίρα, η πόλη ήταν ήσυχη, οι δρόμοι άδειοι. Κανένα αυτοκίνητο δεν κινούνταν στους δρόμους, καθώς οι κάτοικοι συγχρωτίζονταν μπροστά από τα σπίτια τους, προσπαθώντας να δουν τι συνέβαινε. Καθώς κινούμασταν σε διάφορες λεωφόρους, μέλη του Ερυθρού Σταυρού μάζευαν τα πτώματα. Ανέφεραν ότι ήταν δύσκολο να προσδιοριστεί ο τρόπος θανάτου αυτών των ανθρώπων, αλλά κάτοικοι δήλωσαν στην Al Jazeera ότι πολλοί σκοτώθηκαν από τα πυρά και την αναταραχή όταν ο στρατός και οι πολιτοφυλακές υποχωρούσαν καθώς η M23 εισέβαλλε. Η κυβέρνηση δήλωσε ότι πάνω από 400 άνθρωποι σκοτώθηκαν στη βία, ένας αριθμός που δεν μπόρεσε να επαληθευτεί ανεξάρτητα.
Φόβος έναντι ανακούφισης Τις ημέρες μετά την κατάληψη της Ουβίρα από την M23, ένας αίσθημα φόβου ήταν αισθητό. Κάποιοι κάτοικοι εξέφρασαν ανησυχίες για το τι σήμαινε η παρουσία των ανταρτών για την πόλη. Όταν η ομάδα κατέλαβε τη Γκόμα, την πρωτεύουσα της γειτονικής επαρχίας Βόρειο Κίβου, τον Ιανουάριο, και στη συνέχεια την πρωτεύουσα του Νότιου Κίβου, Μπουκάβου, τον Φεβρουάριο, οι επιχειρήσεις υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Οι κυβερνητικοί υπάλληλοι και οι δημόσιοι λειτουργοί δεν μπόρεσαν να εργαστούν. Στη Γκόμα, για παράδειγμα, όπου έμενα ως δημοσιογράφος για τέσσερα χρόνια, καμία τράπεζα δεν λειτουργούσε από τότε που ανέλαβε η M23.
Όμως, μέσα στον φόβο, υπήρχαν ομάδες κατοίκων που απλώς έδειχναν ανακουφισμένοι. Πολλοί μας είπαν ότι αισθάνονταν τυχεροί που η πόλη είχε αποφύγει μια βίαιη σύγκρουση μεταξύ της M23 και του κονγκολέζικου στρατού και των πολιτοφυλακών του, η οποία θα μπορούσε να είχε πολιορκήσει και βομβαρδίσει την Ουβίρα για εβδομάδες.
Μέχρι το Σάββατο, καθώς η κυριαρχία της M23 στην πόλη εδραιώνονταν, οι κάτοικοι βγήκαν από τα σπίτια τους. Μέχρι τη Δευτέρα, όσοι μπορούσαν, επανέλαβαν την εργασία τους, τα καταστήματα άνοιξαν και η καθημερινή ζωή συνεχίστηκε. Παρόλο που οι κάτοικοι με τους οποίους μιλήσαμε γνωρίζουν ότι λαμβάνουν χώρα πολιτικές συζητήσεις στην Κινσάσα, πολλοί ανησυχούν περισσότερο για την καθημερινή πρόκληση της επιβίωσης χωρίς την απειλή της βίας. Κάποιοι είπαν ότι αισθάνονται πως η ήρεμη ζωή τους έχει διαταραχθεί λιγότερο από τους αντάρτες παρά από τον κονγκολέζικο στρατό και τις πολιτοφυλακές του, οι οποίες άρχισαν να συγκεντρώνονται στην περιοχή φέτος για να χρησιμοποιηθούν ως βάση για την αντιμετώπιση της M23.
«Υποφέραμε με τις ένοπλες ομάδες» Η M23 σχηματίστηκε για πρώτη φορά πριν από περισσότερο από μια δεκαετία μετά από μια ανταρσία εντός του κονγκολέζικου εθνικού στρατού. Η ομάδα, που αποτελείται κυρίως από Τούτσι, ισχυρίζεται ότι αγωνίζεται για τα δικαιώματα ανθρώπων της εθνοτικής της κοινότητας που έχουν περιθωριοποιηθεί από το κράτος. Το 2012, η M23 κατέλαβε τη Γκόμα, πριν οι αντάρτες εκδιωχθούν ένα χρόνο αργότερα από έναν συνασπισμό κονγκολέζικων δυνάμεων, των Ηνωμένων Εθνών και ξένων στρατευμάτων. Αλλά η ομάδα επανεμφανίστηκε στα τέλη του 2021, ενισχυμένη, όπως λένε τα Ηνωμένα Έθνη, από περίπου 4.000 Ρουάντα στρατιώτες, ένας ισχυρισμός που το Κιγκάλι αρνείται. Αυτή η νεότερη, ισχυρότερη M23 έχει από τότε σημειώσει σημαντικά κέρδη, καταλαμβάνοντας ξανά τη Γκόμα φέτος, ακολουθούμενη από την Μπουκάβου και άλλες βασικές περιοχές.
Καθώς η M23 προωθούνταν, ο κονγκολέζικος στρατός συμμάχησε με άλλες ένοπλες ομάδες για να τον βοηθήσει να πολεμήσει τους αντάρτες. Όμως, οι επικριτές λένε ότι η κυβέρνηση δεν έχει αποτελεσματικό έλεγχο αυτών των αποσπασματικών πολιτοφυλακών, με πολλές να κατηγορούνται για καταχρήσεις στις περιοχές που επιβλέπουν. Μετά την κατάληψη της Γκόμα και της Μπουκάβου από την M23, η Ουβίρα – μια σημαντική πόλη-λιμάνι στην βόρεια άκρη της λίμνης Τανγκανίκα, ακριβώς απέναντι από τη μεγαλύτερη πόλη του Μπουρούντι, Μπουζουμπούρα – έγινε σύμβολο αντίστασης για την κυβέρνηση. Ήταν μια πόλη όπου συγκεντρώνονταν στρατιωτικοί αρχηγοί, ηγέτες πολιτοφυλακών και πολιτικοί από την Κινσάσα.
Όμως, για πολλούς κατοίκους, αυτό σήμαινε επτά έως οκτώ μήνες αβεβαιότητας στην εύνοια αυτών των στρατιωτών και των ομάδων πολιτοφυλακών. Πολλοί άνθρωποι στην Ουβίρα μας είπαν ότι είχαν τραυματιστεί από τις πολιτοφυλακές, μερικές από τις οποίες κατηγορούνται για ξυλοδαρμό και κλοπή από ντόπιους. Ενώ δεν υποστηρίζουν απαραίτητα ούτε τους αντάρτες της M23, είναι ευγνώμονες που όταν οι αντάρτες κατέλαβαν την πόλη, τουλάχιστον σταμάτησαν οι πυροβολισμοί. «Υποφέραμε εδώ πολύ με τις ένοπλες ομάδες που λειτουργούσαν υπό την κυβέρνηση», δήλωσε η Ελίζα Μαπέντο στην Al Jazeera από μια αγορά στην Ουβίρα, μια από τις αρκετές κατοίκους που κατηγορούν τον στρατό και τις πολιτοφυλακές ότι κατέκλυσαν την περιοχή και μερικές φορές παρενοχλούσαν την κοινότητα. «Για τώρα, αισθανόμαστε αρκετά καλά, ασφαλείς, έτσι δουλεύουμε ελεύθερα σε αυτή την αγορά. Αυτοί [οι ένοπλες πολιτοφυλακές] μπορούσαν να σε χτυπήσουν χωρίς λόγο και να σου πάρουν την επιχείρηση. Αλλά σήμερα είναι εντάξει εδώ», είπε η Μαπέντο.
«Δεν έχουμε πρόβλημα με κανέναν» Λίγο μετά την κατάληψη της Ουβίρα από την M23, τόσο ο ΟΗΕ όσο και οι ΗΠΑ κάλεσαν τους αντάρτες να αποχωρήσουν. Τελικά, την Τετάρτη, η ομάδα άρχισε να αποσύρεται σε αυτό που ονόμασε “μονομερές μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης” για να δώσει στην ειρηνευτική διαδικασία μια ευκαιρία επιτυχίας. Γραμμές χιλιάδων μαχητών, με μεγάλα αυτοκίνητα, όπλα και βαριά μηχανήματα, κινήθηκαν μέσα και έξω από την πόλη την Πέμπτη και την Παρασκευή.
Κάποιοι κάτοικοι της Ουβίρα ήταν χαρούμενοι, καθώς αισθάνονταν ότι η κίνηση θα σήμαινε μια επιστροφή στην διοικητική κανονικότητα. Αλλά άλλοι είπαν στην Al Jazeera ότι ανησυχούσαν. «Όταν οι αντάρτες φύγουν, θα επιστρέψουν οι ομάδες πολιτοφυλακών και θα μας πιέσουν;» αναρωτιούνται κάποιοι.
Στο Νότιο Κίβου την Παρασκευή, η κατάσταση παρέμεινε εύθραυστη, καθώς ο κονγκολέζικος στρατός άρχισε ξανά να βάλλει εναντίον ορισμένων θέσεων που κατείχε η M23 όχι μακριά από την Ουβίρα. Εν τω μεταξύ, στην πόλη, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν νοιάζονται πραγματικά ποιος θα καταλήξει στην εξουσία – απλώς θέλουν ένα τέλος στη βία. «Δεν γνωρίζουμε τίποτα για την πολιτική διαδικασία για την οποία μιλούν», δήλωσε στην Al Jazeera ένας κάτοικος, η Φέζα Μαριάμ. «Το μόνο που χρειαζόμαστε είναι ειρήνη. Όποιος μπορεί να μας προσφέρει ειρήνη είναι ευπρόσδεκτος εδώ. Κατά τα άλλα, εμείς ως πολίτες, δεν μας νοιάζει».
Ο Μπίσι Μπισάλα, άλλος κάτοικος της πόλης, αισθάνεται το ίδιο. «Οι αντάρτες έφτασαν εδώ την περασμένη εβδομάδα, και τώρα τους ζητήθηκε να φύγουν ως μέρος της ειρηνευτικής διαδικασίας», είπε. «Ως οι κάτοικοι της Ουβίρα, δεν έχουμε πρόβλημα με κανέναν. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι ειρήνη. Όποιος έρθει με ειρήνη είναι ευπρόσδεκτος εδώ».
