Η παγκόσμια κοινότητα διακηρύσσει την εκπαίδευση ως οικουμενικό δικαίωμα, ωστόσο η πραγματικότητα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος αποκαλύπτει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Σύμφωνα με νέα στοιχεία της UNESCO, 113 χώρες, με συνολικό πληθυσμό 6,1 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, δαπανούν πλέον περισσότερα χρήματα για την εξυπηρέτηση του χρέους τους παρά για την παιδεία των πολιτών τους.
Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στις χώρες με χαμηλό εισόδημα, όπου οι πληρωμές χρέους είναι σχεδόν τετραπλάσιες από τις εκπαιδευτικές δαπάνες. Σε 18 από τα κράτη με το υψηλότερο χρέος, οι κυβερνήσεις ξοδεύουν τουλάχιστον πέντε φορές περισσότερα για τους δανειστές τους παρά για τα σχολεία. Όπως επισημαίνει ο Ilan Kapoor, αυτή η ιεραρχία είναι πολιτική: οι δανειστές διαθέτουν νομικά δεσμευτικές αξιώσεις, ενώ τα παιδιά διαθέτουν μόνο υποσχέσεις και στόχους ανάπτυξης.
Τα αποτελέσματα είναι ορατά στις αίθουσες που ασφυκτιούν, στις ελλείψεις εκπαιδευτικών και στις υποδομές που καταρρέουν. Παρά ταύτα, η κατάσταση αυτή συχνά αποδίδεται λανθασμένα σε αποτυχία της εγχώριας διακυβέρνησης. Στην πραγματικότητα, πολλές κυβερνήσεις είναι παγιδευμένες σε ένα σύστημα που περιορίζει δραστικά τις επιλογές τους. Όπως αναφέρει η World Bank, οι αναπτυσσόμενες χώρες μετέφεραν προς τους εξωτερικούς πιστωτές 741 δισεκατομμύρια δολάρια περισσότερα σε κεφάλαιο και τόκους μεταξύ 2022 και 2024, από όσα έλαβαν σε νέα χρηματοδότηση. Μόνο το 2024, οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος κατέβαλαν το ποσό-ρεκόρ των 415 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε τόκους.
Οι συμβάσεις χρέους αντιμετωπίζονται ως απαράβατες υποχρεώσεις, ενώ το δικαίωμα στην εκπαίδευση στερείται ανάλογου μηχανισμού επιβολής. Καμία υπηρεσία αξιολόγησης δεν υποβαθμίζει την πιστοληπτική ικανότητα ενός κράτους επειδή δεν μπορεί να προσλάβει δασκάλους, και καμία χρηματοοικονομική ποινή δεν επιβάλλεται στους ομολογιούχους όταν τα σχολεία παραμένουν κλειστά. Η UNESCO προτείνει την επέκταση των ανταλλαγών χρέους για την εκπαίδευση, όπως συμφωνίες που υλοποιήθηκαν σε χώρες όπως η Ακτή Ελεφαντοστού, η Αίγυπτος και το Περού, ωστόσο αυτά τα μέτρα αποτελούν μόνο ένα κλάσμα της λύσης.
Καθώς η διεθνής βοήθεια για την εκπαίδευση προβλέπεται να μειωθεί έως και 30 τοις εκατό μεταξύ 2023 και 2027, η ανάγκη για ριζικές αλλαγές γίνεται επιτακτική. Ένα δεσμευτικό πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για το δημόσιο χρέος θα μπορούσε να θεσπίσει κοινούς κανόνες, εξασφαλίζοντας ότι η αποπληρωμή των δανείων δεν θα οδηγεί στη διάλυση των ιδρυμάτων από τα οποία εξαρτάται το μέλλον της ανθρωπότητας.
