Εν όψει των προεδρικών εκλογών, η Χιλή φαίνεται να βρίσκεται υπό το καθεστώς του φόβου, με την εγκληματικότητα να αναδεικνύεται σε κεντρικό θέμα της πολιτικής ατζέντας. Οι δύο επικρατέστεροι υποψήφιοι, ο ακροδεξιός βουλευτής Χοσέ Αντόνιο Καστ και η πρώην υπουργός Εργασίας και κομμουνίστρια υποψήφια Ζανέτ Ζαρά, έχουν ενσωματώσει προτάσεις για την αντιμετώπιση του εγκλήματος στις προεκλογικές τους εκστρατείες, προκαλώντας ευρύ διάλογο για το ποια προσέγγιση θα επικρατήσει.
Στη Σαντιάγο, την πρωτεύουσα της Χιλής, η αίσθηση ανασφάλειας είναι διάχυτη. Πολίτες όπως ο 62χρονος Φερνάντο Καρράσκο εκφράζουν την ανησυχία τους, δηλώνοντας ότι η νυχτερινή κυκλοφορία έχει γίνει επικίνδυνη, τόσο στους δρόμους όσο και στα μέσα μαζικής μεταφοράς. Αυτή η ανησυχία αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη τάση, καθώς η εγκληματικότητα κατατάσσεται σταθερά στις κορυφαίες ανησυχίες των Χιλιανών ψηφοφόρων, με τη χώρα να καταγράφει υψηλά ποσοστά ανησυχίας για τη βία σε παγκόσμιες κατατάξεις. Έρευνα της Ipsos έδειξε ότι το 63% των Χιλιανών νιώθει φόβο λόγω εγκληματικότητας, ποσοστό διπλάσιο του παγκόσμιου μέσου όρου.
Ο Ντάνιελ Τζόνσον, εκτελεστικός διευθυντής της οργάνωσης Fundacion Paz Ciudadana, χαρακτηρίζει τη Χιλή ως “μια από τις πιο φοβισμένες χώρες στον κόσμο”. Οι πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι αυτή η κατάσταση ευνοεί τον Χοσέ Αντόνιο Καστ, ο οποίος προτείνει αυστηρές πολιτικές για την “καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, την αποκατάσταση της τάξης και την εξασφάλιση του δικαιώματος των Χιλιανών να ζουν χωρίς φόβο”.
Παρά την αυξημένη αντίληψη για την εγκληματικότητα, υπάρχει χάσμα μεταξύ της πραγματικής κατάστασης και της αντίληψης των πολιτών. Ενώ σχεδόν το 88% των Χιλιανών πιστεύει ότι η εγκληματικότητα έχει αυξηθεί, στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι η Χιλή παραμένει μία από τις ασφαλέστερες χώρες της Λατινικής Αμερικής, με χαμηλά ποσοστά δολοφονιών. Το 2024, ο ρυθμός δολοφονιών ήταν περίπου 6 ανά 100.000 κατοίκους, σημαντικά χαμηλότερος από γειτονικές χώρες όπως ο Ισημερινός.
Ωστόσο, η Χιλή γνώρισε αύξηση της βίαιης εγκληματικότητας μετά την πανδημία COVID-19. Ο ρυθμός δολοφονιών αυξήθηκε από 4,5 ανά 100.000 κατοίκους το 2018 σε 6,7 το 2022, ενώ παρατηρήθηκε αύξηση και στις απαγωγές. Το γραφείο του εισαγγελέα αποδίδει αυτή την αύξηση σε “βαθύ μετασχηματισμό” του εγκληματικού τοπίου, λόγω της δράσης “πολύπλοκων εγκληματικών δικτύων” με διασυνδέσεις σε όλη τη Λατινική Αμερική.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η δράση της βενεζουελάνικης συμμορίας Tren de Aragua, η οποία θεωρείται ότι βρήκε τη Χιλή “απροετοίμαστη” να αντιμετωπίσει τη βία της. Περιστατικά όπως η δολοφονία του Ρόναλντ Οχέντα Μορένο, πρώην Βενεζουελανού στρατιωτικού και αιτούντος ασύλου, που βρέθηκε δολοφονημένος στη Σαντιάγο, έχουν προκαλέσει οργή.
Ο Χοσέ Αντόνιο Καστ, γιος μέλους του ναζιστικού κόμματος, έχει χτίσει την καμπάνια του γύρω από την αντιμετώπιση του φόβου, προτείνοντας αυστηρές ποινές, αύξηση της αστυνομικής παρουσίας και επανεξέταση του ορισμού της αυτοάμυνας. Η Ζανέτ Ζαρά, από την άλλη, εστιάζει περισσότερο σε προληπτικά μέτρα, όπως η μείωση του κόστους ζωής και η στόχευση των οικονομικών ροών που χρηματοδοτούν τις εγκληματικές οργανώσεις.
Παρόλο που η ασφάλεια είναι κοινός τόπος, η έμφαση στο θέμα έχει προκαλέσει και σκεπτικισμό. Κάποιοι, όπως η Ντανιέλα Οκαράντσα, θεωρούν ότι η αυξημένη προβολή της εγκληματικότητας από τα ΜΜΕ διογκώνει την αντίληψη του προβλήματος, παραβλέποντας άλλα σημαντικά ζητήματα όπως η εκπαίδευση και η υγεία.
