Η Αίγυπτος επανήλθε στα διεθνή πρωτοσέλιδα κατά το δεύτερο εξάμηνο του τρέχοντος έτους. Η χώρα φιλοξένησε τη διάσκεψη της Σαρμ ελ Σέιχ τον Οκτώβριο, όπου ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump συγκέντρωσε παγκόσμιες και περιφερειακές δυνάμεις υπέρ του σχεδίου κατάπαυσης του πυρός για τη Λωρίδα της Γάζας. Λίγο αργότερα, τον Νοέμβριο, το Κάιρο προσκάλεσε παγκόσμιους ηγέτες στα θεαματικά εγκαίνια του νέου Μεγάλου Αιγυπτιακού Μουσείου, δίπλα στις πυραμίδες.
Παράλληλα με αυτά τα εντυπωσιακά γεγονότα, άλλες εσωτερικές εξελίξεις έχουν λάβει λιγότερη προσοχή. Η πιο αξιοσημείωτη ήταν οι αιγυπτιακές βουλευτικές εκλογές, με τον πρώτο γύρο να διεξάγεται τον Νοέμβριο και τους επαναληπτικούς γύρους να έχουν προγραμματιστεί για τις αρχές Δεκεμβρίου. Οι εκλογές κυριαρχήθηκαν από έναν συνασπισμό φιλοκυβερνητικών κομμάτων που διεκδίκησαν άνευ ανταγωνισμού τις έδρες που κατανέμονται με βάση κομματικές λίστες, οι οποίες αποτελούν το ήμισυ των εδρών για τις οποίες γίνονται ψηφοφορίες. Μεμονωμένοι υποψήφιοι μπορούν να διεκδικήσουν το άλλο μισό των εδρών, αλλά αυτές είναι δύσκολο να κερδηθούν από υποψηφίους χωρίς τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους και διασυνδέσεις.
Ως εκ τούτου, οι επικριτές πιστεύουν ότι ο αγώνας διεξάγεται ουσιαστικά μόνο μεταξύ πιστών στον Πρόεδρο Adbel Fattah el-Sisi, με μια ομάδα αιγυπτιακών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων να δηλώνουν ότι οι εκλογές διεξήχθησαν «υπό χρόνιους και σοβαρούς περιορισμούς στην ουσιαστική πολιτική συμμετοχή». Με αυτό το πλαίσιο, οι εκλογές δεν έχουν προσελκύσει μεγάλο ενδιαφέρον από τους Αιγύπτιους, συνεχίζοντας ένα μοτίβο από τότε που ο el-Sisi ανέλαβε την εξουσία στη χώρα πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, μετά από ένα πραξικόπημα κατά του πρώτου δημοκρατικά εκλεγμένου προέδρου της Αιγύπτου, Mohammed Morsi. «Είναι ακόμα λιγότερο σημαντικές από ό,τι υπό τον [πρώην Πρόεδρο Hosni] Mubarak, δεν είναι το θέμα της ημέρας», δήλωσε ένας επιχειρηματίας στον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας, ο οποίος δεν επιθυμούσε να αναφερθεί το πλήρες όνομά του για φόβο αντιποίνων. «Υπάρχουν λιγότερες αφίσες και πανό από ό,τι σε προηγούμενες εκλογές».
Εισροές κεφαλαίων
Στη σκιά του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα, συχνά ξεχνιέται ότι λιγότερο από δύο χρόνια πριν, η Αίγυπτος βίωσε τη χειρότερη οικονομική κρίση υπό την ηγεσία του el-Sisi. Εισροές κεφαλαίων δισεκατομμυρίων δολαρίων από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), την Παγκόσμια Τράπεζα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και τεράστιες υποσχέσεις επενδύσεων από τα ΗΑΕ στις αρχές του 2024, απέτρεψαν μια οικονομική κρίση στην Αίγυπτο. Αυτό οδηγεί στο ερώτημα, πώς τα πάει η αιγυπτιακή οικονομία τώρα; Στο χαρτί, η εικόνα φαίνεται πολλά υποσχόμενη. Πρόσφατα, η πιστοληπτική ικανότητα της Αιγύπτου αναβαθμίστηκε, η αύξηση του ΑΕΠ αυξάνεται, οι εκρηκτικοί ρυθμοί πληθωρισμού που ταλαιπώρησαν τον πληθυσμό για χρόνια έχουν κατευνάσει, και οι επενδύσεις από τον Κόλπο συνεχίζονται. Για παράδειγμα, το Κατάρ σχεδιάζει να αναπτύξει μια προνομιακή παράκτια ζώνη κοντά στην el-Alamein, στην ακτή της Μεσογείου της Αιγύπτου, όχι μακριά από ένα παρόμοιο έργο χρηματοδοτούμενο από τα ΗΑΕ, το οποίο βρίσκεται υπό κατασκευή.
Νωρίτερα φέτος, το ΔΝΤ ολοκλήρωσε την τέταρτη αναθεώρησή του για τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις της Αιγύπτου ως μέρος των προϋποθέσεων που συνδέονται με το δάνειό του, και διέθεσε επιπλέον 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια – μέρος ενός δανείου συνολικού ύψους 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων, εκ των οποίων η Αίγυπτος έχει ήδη αποσύρει 3,2 δισεκατομμύρια δολάρια. Το ΔΝΤ συνεχίζει να εκφράζει ανησυχία για τον κρατικό και στρατιωτικό έλεγχο στην οικονομία – ζητήματα που βρίσκονται συνεχώς στο τραπέζι επί διακυβέρνησης el-Sisi – αλλά το γενικό μήνυμα είναι ότι η Αίγυπτος αποδίδει όπως αναμένεται. Μεταξύ των γραμμών, μπορεί κανείς να διαβάσει ότι η Αίγυπτος του el-Sisi, ειδικά καθώς η πολύτιμη ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ έχει παραμείνει σταθερή εν μέσω του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα, είναι απλώς «too big to fail».
Διαθέσιμα δολάρια
Οι εισροές κεφαλαίων είχαν τον αντίκτυπό τους στο έδαφος. Υπάρχουν δολάρια στις τράπεζες και μετά από μια μεγάλη υποτίμηση το 2024, η αιγυπτιακή λίρα είναι σχετικά σταθερή. Αυτό εξυπηρετεί καλά την επιχειρηματική κοινότητα. «Οι εξαγωγές μας αυξάνονται κάθε τρίμηνο», δήλωσε ο ιδιοκτήτης μιας εταιρείας κλωστοϋφαντουργίας. «Πολλές τουρκικές εταιρείες κλωστοϋφαντουργίας ανοίγουν στην Αίγυπτο, προσελκυόμενες από το φθηνό κόστος εργασίας μας». Αυτό είναι το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα της υποτίμησης: μεταφρασμένο σε ξένο νόμισμα, το κόστος εργασίας μειώνεται, καθιστώντας την Αίγυπτο έναν ελκυστικό προορισμό για τη μεταφορά παραγωγής που εξαρτάται από χαμηλά ειδικευμένη εργασία.
Ενώ οι τουρκικές εταιρείες αποτελούν έναν νέο ανταγωνιστή για την επιχείρησή του, ο ιδιοκτήτης της εταιρείας βλέπει όφελος για τους Αιγύπτιους εργαζομένους. «Έπρεπε να αυξήσω τους μισθούς για να ανταγωνιστώ αυτό που προσφέρουν οι τουρκικές εταιρείες, βλέπω ότι αυτό έχει θετικό αντίκτυπο στους ανθρώπους», είπε. Ωστόσο, όταν μετρώνται σε ξένο νόμισμα, οι μισθοί είναι ακόμα χαμηλότεροι από ό,τι πριν από την υποτίμηση του 2024. «Τον τελευταίο χρόνο ή δύο, οι εξαγωγές ήταν γελοία φθηνές [λόγω του χαμηλού κόστους εργασίας]. Βλέπουμε αυτό το πλεονέκτημα να ξεθωριάζει σιγά σιγά τώρα. Οι μισθοί θα βελτιώνονται κάθε χρόνο».
Ο Mohamed Usama, μηχανικός σε εργοστάσιο που κατασκευάζει χαλύβδινα προϊόντα, έχει επίσης δει τις συνθήκες να βελτιώνονται. Ο εργοδότης του βασίζεται στην εισαγωγή πρώτων υλών και την εξαγωγή προϊόντων υψηλότερης αξίας. «Η σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία έκανε τεράστια διαφορά», δήλωσε ο Usama. «Έκανε τις εισαγωγές και εξαγωγές αξιόπιστες. Δεν υπάρχουν πλέον προβλήματα με την αποστολή χρημάτων· είναι προβλέψιμο πότε θα φτάσουν οι αποστολές. Υπάρχουν διαθέσιμα δολάρια». «Ο χρόνος αναμονής για την άφιξη μιας παραγγελίας πρώτων υλών είναι τώρα ένας μήνας αντί για τρεις έως έξι», πρόσθεσε.
Αυτή η προβλεψιμότητα επέτρεψε στα εργοστάσια να προσλάβουν ξανά, σύμφωνα με τον Usama, αν και επισήμανε ότι πολλές συμβάσεις εξακολουθούσαν να είναι προσωρινές, αφήνοντας τους εργαζομένους επιφυλακτικούς. Ο Osama Diab, Αιγύπτιος πολιτικός οικονομολόγος στο πανεπιστήμιο KU Leuven του Βελγίου, είναι σκεπτικιστής ότι τα δάνεια και οι επενδυτικές συμφωνίες έχουν επιλύσει την οικονομία της Αιγύπτου. «Αυτά κυρίως αντιμετωπίζουν τα συμπτώματα», έγραψε σε ένα email. «Δεν πιστεύω ότι έχουν επιλυθεί τα διαρθρωτικά προβλήματα. Η οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται από την προσφορά υψηλών επιτοκίων για τη δημιουργία σκληρού νομίσματος, και εξακολουθούν να υπάρχουν τεράστιες ανισορροπίες τρεχουσών συναλλαγών».
Και ενώ το κλίμα των επιχειρήσεων είναι γενικά θετικό, η δυσκολία για πολλούς Αιγύπτιους φαίνεται να απέχει πολύ από το τέλος. Μια οικονομική παράμετρος, η δραστηριότητα του ιδιωτικού τομέα εκτός πετρελαίου, παραμένει σε συρρίκνωση για το μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας πενταετίας. Ένας από τους παράγοντες είναι η χαμηλή εγχώρια καταναλωτική ζήτηση. Αυτό είναι επίσης κάτι που έχει παρατηρήσει ο ιδιοκτήτης της εταιρείας κλωστοϋφαντουργίας. «Η αγοραστική δύναμη δεν είναι ισχυρή, δεν έχει βελτιωθεί ακόμη», δήλωσε ο ιδιοκτήτης της εταιρείας κλωστοϋφαντουργίας. «Οι πελάτες παραπονιούνται ότι δεν έχουν χρήματα. Όχι μόνο στην κλωστοϋφαντουργία, αλλά σε πολλούς τομείς».
Χρειάζονται περισσότερες βελτιώσεις
Ο Diab εξήγησε ότι τα χρήματα από διεθνείς οργανισμούς και επενδύσεις χρησιμοποιούνται κυρίως για την αποπληρωμή χρεών και όχι για δραστηριότητες που δημιουργούν εισόδημα ή θέσεις εργασίας. «Αυτό σημαίνει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών δεν θα αισθανθεί καμία βελτίωση», είπε. «Η ικανότητα της κυβέρνησης να τιμήσει τις αυξανόμενες υποχρεώσεις χρέους της έρχεται σε αντίθεση με την ικανότητά της να εκπληρώσει τις κοινωνικές της υποχρεώσεις», σύμφωνα με τον Diab.
Ενώ τα εγκαίνια του Μεγάλου Μουσείου περιβάλλονταν από υποσχέσεις για αυξημένα έσοδα από τον τουρισμό, οι πολίτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια νέα αύξηση των τιμών των καυσίμων τον Νοέμβριο. Η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας και του μαγειρικού αερίου αναμένεται επίσης να αυξηθεί νωρίς το επόμενο έτος. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και με τους βελτιωμένους μισθούς που προσφέρονται σε ορισμένους τομείς, το γενικό κλίμα είναι ότι αυτοί πρέπει να αυξηθούν περαιτέρω.
Στην πραγματικότητα, πέρυσι η Αίγυπτος εισήγαγε έναν νέο εργατικό νόμο που μείωσε την υποχρεωτική ετήσια αύξηση για τους εργαζομένους και εξαιρούσε ένα μέρος του εργατικού δυναμικού από εγγυημένες ετήσιες αυξήσεις εντελώς. Ο νόμος επέτρεψε επίσης στους εργοδότες να χρησιμοποιούν προσωρινές συμβάσεις κατά βούληση. Η κυβέρνηση παρουσίασε τον νόμο ως ένα θετικό βήμα για την Αίγυπτο – για παράδειγμα, αυξάνει την αμειβόμενη άδεια μητρότητας, εκσυγχρονίζοντας τις σχέσεις μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου. «Ο νέος νόμος είναι απλός, σαφής και εύκολος στην εφαρμογή. Παρέχει συμβατική ευελιξία», δήλωσε ο Υπουργός Εργασίας Mohamed Gobran μετά την έναρξη ισχύος του νόμου τον Σεπτέμβριο. «Ο νέος νόμος είναι εξαιρετικά επωφελής για τους εργοδότες. Απλοποιεί πολλές πτυχές της διαχείρισης του εργατικού δυναμικού».
Ο Mahmoud, ένας αγρότης στα 40 του από ένα χωριό στο Δέλτα του Νείλου της Αιγύπτου, βόρεια του Καΐρου, είναι τυπικός εκείνων που εξακολουθούν να αγωνίζονται παρά τις οικονομικές ώθησεις. Κατέχει ένα μικρό αγροτεμάχιο που παρέχει το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος για την εξαμελή οικογένειά του, και αναλαμβάνει επιπλέον περιστασιακές εργασίες. Οι αγροτικές περιοχές στο Δέλτα του Νείλου, και ιδιαίτερα η Άνω Αίγυπτος, έχουν πληγεί περισσότερο με υψηλά ποσοστά φτώχειας τα τελευταία χρόνια, ωθώντας τους ανθρώπους να φύγουν για να εργαστούν. «Το μουσείο είναι καλό για την Αίγυπτο, αλλά κυρίως για τον τουρισμό, για τα ξενοδοχεία, όχι για όλους τους Αιγύπτιους», είπε. «Οι αγρότες και οι άλλοι στην ύπαιθρο προσπαθούν απλώς να τα βγάλουν πέρα με τις ακριβές τιμές. Δεν θα εγκατέλειπαν όλη τους τη ζωή και δεν θα πήγαιναν να εργαστούν σε ξενοδοχεία στο Κάιρο. Τι θα έκανε ένας αγρότης στον τουρισμό ούτως ή άλλως;»
Ο Mahmoud παραπονέθηκε ότι οι επιδοτήσεις – για παράδειγμα, για τα καύσιμα και τα τρόφιμα – έχουν καταργηθεί ως μέρος των μεταρρυθμίσεων που επιβλήθηκαν από το ΔΝΤ, καθιστώντας τη ζωή πιο ακριβή. Αυτό οδηγεί σε συχνή κριτική των όρων του ΔΝΤ, συμπεριλαμβανομένου του ότι, στην επιδίωξη των οικονομιών της ελεύθερης αγοράς, οι φτωχοί είναι αυτοί που υποφέρουν, ακόμη και αν το γενικό επιχειρηματικό κλίμα βελτιώνεται. «Στο Κάιρο, το μουσείο θα δημιουργήσει εισόδημα και νέα επιχειρηματική δραστηριότητα, αλλά αυτό το εισόδημα δεν θα φτάσει ποτέ εδώ», είπε ο Mahmoud. «Ψάχνουμε για επιδοτήσεις, αλλά τίποτα δεν επιδοτείται πλέον».
